Adıgece Ders No:28

Aralık 17, 2018

Direkt olarak. Şahısların eylemi olarak.

Тхэ – Yazıyor olmak.

Тха – Yazmış olmak. ( sıfat )

Тхэн – Yazacak durumda olmak.

 

İndirekt. Bir şeyi yazmak olarak.

Тхы – Yaz emri. Ona onu yaz emri.

Тх – Yazıyor olmak.

тха – Yazmış olmak. ( Sıfat )

Тхын – Bir şeyi yazacak olmak.

Тхыгъэ – Yazılı metin.

 

Bu konu şu şekilde anlatılabilir. Ben gidiyorum. Cümlesinde giden kendi şahıstır. Başkası ile ilgisi, her hangi bir nesne ile ilişiği yoktur. Ben götürüyorum. Cümlesi düşünülür ise gidenden başka esas konu götürülen şey ile ilgilidir. Birinci cümle şahsın veya nesnenin yaptığı eylem, ikinci cümlede dolayılı olarak şahsın veya nesnenin diğer şahsa veya nesneye yaptırdığı konu bahsimiz oluyor. Çekimlenmeleri de farklı yapılarda oluşuyor.

 

Şimdi birinci tür cümleyi örneklendirelim; eylem olarak

 

Сэ сотхэ. – Ben yazıyorum.

Уэ уотхэ. – Sen yazıyorsun.

Ар матхэ. – O yazıyor.

Дэ дотхэ. – Biz yazıyoruz.

Фэ фотхэ. – Siz yazıyorsunuz.

Ахэр матхэхэ. – Onlar yazıyorlar.

 

Сэ сытхащ. -- Ben yazdım.

Уэ утхащ. – Sen yazdın.

Ар тхащ. – O yazdı.

Дэ дытхащ. -- Biz yazdık.

Фэ фытхащ. – Siz yazdınız.

Ахэр тхахэщ. – Onlar yazdılar.

 

Сэ сытхэнщ. – Ben yazarım.

Уэ утхэнщ. – Sen yazarsın.

Ар тхэнщ. – Onlar yazarlar.

Дэ дытхэнщ. – Biz yazarız.

Фэ фытхэнщ. – Siz yazarsınız.

Ахэр тхэнхэщ. – Onlar yazarlar.

 

Сэ сытхэнущ. – Ben yazacağım.

Уэ утхэнущ. – Sen yazacaksın

Ар тхэнущ. – O yazacak.

Дэ дытхэнущ. – Biz yazacağız.

Фэ фытхэнущ. – Siz yazacaksınız.

Ахэр тхэнухэщ. – Onlar yazacaklar.

 

Sanırım şahıs eklerinin oluşumlarını,

Сэ, уэ, ар, дэ,фэ,ахэр

fiile eklemlenişlerine dikkat ettiniz.

Сы, у, . , ды, фы, . Şeklinde oluşmaktadır.

 

Şimdi de ikinci tür fiile bakalım; bir şeyi yazmak olarak

 

Сэ сотх. – Ben yazıyorum.

Уэ ботх. – Sen yazıyorsun.

Абы иетх. – O yazıyor.

Дэ дотх. – Biz yazıyoruz.

Фэ фотх. Siz yazıyorsunuz.

Абыхэм иатх. ( ятх. ) Onlar yazıyorlar.

 

Сэ стхащ. – Ben yazdım.

Уэ птхащ. – Sen yazdın.

Абы итхащ. – O yazdı.

Дэ ттхащ. -- Biz yazdık.

Фэ фтхащ. – Siz yazdınız.

Абыхэм иатхащ.( ятхащ ) – Onlar yazdılar.

 

Сэ стхынщ. – Ben yazarım.

Уэ птхынщ. – Sen yazarsın.

Абы итхынщ. -- O yazar.

Дэ ттхынщ. – Biz yazarız.

Фэ фтхынщ. – Siz yazarsınız.

Абыхэм иатхынщ.( ятхынщ ) Onlar yazarlar.

 

Сэ стхынущ. -- Ben yazacağım.

Уэ птхынущ. Sen yazacaksın.

Абы итхынущ. – O yazacak.

Дэ ттхынущ. -- Biz yazacağız.

Фэ фтхынущ. – Siz yazacaksınız.

Абыхэм иатхынущ. (ятхынущ ) Onlar yazacaklar.

 

Şahısların ve şahıs eklerinin nasıl oluştuğuna sanırım dikkat ettiniz.

Bu çekimlerin başında yazdığın şeyin ne olduğu gelmektedir.

Ya bilinen bir şeydir veya ne ise o gelmek durumundadır.

Усэр сэ сотх.

Şiiri ben yazıyorum. Gibi.

Романыр уэ птхынущ.

Romanı ben yazacağım. Gibi.

Сэ, уэ, абы, дэ, фэ, абыхэм

Fiil başına gelen şahıs eklerini de sanırım gördünüz.

С  veya з, у veya б veya  п, и veya иэ (е )veya ие,

 д veya т, в veya ф , а veya  иа veya я

Bu şahıs ekleri fiil başlarına sesleri gür, basık, ezik durumlarına göre gelir.

 

Eylem olarak yemek; шхэн

 

Сошхэ. – Yiyorum.

Уошхэ. – Yiyorsun.

Машхэ. – Yiyor.

Дошхэ. – Yiyoruz.

Фошхэ. – Yiyorsunuz.

Машхэхэ. – Yiyorlar.

 

Bu şimdi yapılan eylemin belirtilişi özel bir söylem gösteriyor.

Сы, у, ма, ды, фы, ма – хэ.

Üçüncü şahıslar bu şimdiki olumlu söylem dışında şahıs eki almıyor.

Bu tür fiillerin çok açık farklılığı da fiil çekiminde üçüncü şahıslar ма ile başlıyor ise o fiil birinci tür fiillerden olduğu açıkça belli olur. Bu fiillerin olumsuz, olumsuz soru, olumsuz soru ve diğer zamanlar ile ilgili tüm şekillerdeki aldığı şahıs ekleri aynıdır. Сы, у, . , ды, фы, . – хэ.

 

Шха – yemek yemiş olan

Сы Илхьэнщ.--  İlhan’ım.

Сы Заферщ. – Zafer’im

Сы Аднанщ.--  Adnan’ım

Хужь – Beyaz.

Сыхужьщ.—Beyazım.

Щхъуантlэ – Yeşil.

Сыщхъуантlэщ. – Yeşilim.

Егъэджакlуэ – Öğretmen.

Сыегъэджакlуэщ. – Öğretmenim.

Цlыху – İnsan.

Сыцlыхущ. – İnsanım.

 

Сышхащ. – Yedim.Yemiş olanım.

Ушхащ. – Yedin.

Шхащ. – Yedi.

Дышхащ. – Yedik.

Фышхащ. – Yediniz.

Шхахэщ. – Yediler.

 

Bir şeyi yemek olarak; ilk sözcük olarak yenilen nesnenin adı gelir veya bilinen malum şey ise gelmezse de o anlaşılacaktır. Yediğin şey.

 

Мыlэрысэр сэ сшхащ. – Elmayı ben yedim.

Мыlэрысэр уэ пшхащ. – Elmayı sen yedin.

Мыlэрысэр абы ишхащ. – Elmayı o yedi.

Мыlэрысэр дэ тшхащ. – Elmayı biz yedik.

Мыlэрысэр фэ фшхащ. – Elmayı siz yediniz.

Мыlэрысэр абыхэм яшхащ. – Elmayı onlar yediler.

 

Мыlэрысэр  сшхащ. – Elmayı yedim.

Мыlэрысэр  пшхащ. – Elmayı yedin.

Мыlэрысэр  ишхащ. – Elmayı yedi.

Мыlэрысэр  тшхащ. – Elmayı yedik.

Мыlэрысэр  фшхащ. – Elmayı yediniz.

Мыlэрысэр  яшхащ. – Elmayı yediler.

 

Мыlэрысэр абы ишхащ. – Elmayı o yedi.

Мыlэрысэр Зафер ишхащ. – Elmayı Zafer yedi.

 

Eğer cümle başında sözü edilen bir şey var ise bu ikincil yapıyı gerektirir.

Şahıslar  ар olan sıralama  i ( р ) halindedir.

Şahıslar  абы olan sıralama e ( м ) halindedir.

Veya belirteç dirler. Arapçadaki ( el ) veya İngilizcedeki ( the )

 

Bir sıfatı olmak büyümek, güzel olmak  хъун ile yapılır.

 

Ин сохъу. – Büyüyorum.

Ин уохъу. – Büyüyorsun.

Ин мэхъу.—Büyüyor.

Ин дохъу. – Büyüyoruz.

Ин фохъу. – Büyüyorsunuz.

Ин мэхъухэ. – Büyüyorlar.

 

Дахэ сыхъуащ. – Güzel oldum.

Дахэ ухъуащ. – Güzel oldun.

Дахэ хъуащ. – Güzel oldu.

Дахэ дыхъуащ. – Güzel olduk.

Дахэ фыхъуащ. – Güzel oldunuz.

Дахэ хъуахэщ. – Güzel oldular.

 

Щэныфlэ сыхъунщ. – Güzel ahlak sahibi oldum.

Щэныфlэ ухъунщ. – Güzel ahlak sahibi oldun.

Щэныфlэ хъунщ. – Güzel ahlak sahibi oldu.

Щэныфlэ дыхъунщ. – Güzel ahlak sahibi olduk.

Щэныфlэ фыхъунщ. – Güzel ahlak sahibi oldunuz.

Щэныфlэ хъунхэщ. – Güzel ahlak sahibi oldular.

 

Щхьэзэ сыхъуат. – Deli olmuştum.

Щхьэзэ ухъуат. – Deli olmuştun.

Щхьэзэ хъуат. – Deli olmuştu.

Щхьэзэ дыхъуат. – Deli olmuştuk.

Щхьэзэ фыхъуат. – Deli olmuştunuz.

Щхьэзэ хъуахэт. – Deli olmuşlardı.

 

Егъэджакlуэ сыхъунут. – Öğretmen olacaktım.

Егъэджакlуэ ухъунут. – Öğretmen olacaktın.

Егъэджакlуэ хъунут. – Öğretmen olacaktı.

Егъэджакlуэ дыхъунут. – Öğretmen olacaktık.

Егъэджакlуэ фыхъунут. – Öğretmen olacaktınız.

Егъэджакlуэ хъунухэт. – Öğretmen olacaklardı.

 

Лъагъугъуафlэ сыхъунт. – Sevimli olurdum.

Лъагъугъуафlэ ухъунт. – Sevimli olurdun.

Лъагъугъуафlэ хъунт. – Sevimli olurdu.

Лъагъугъуафlэ дыхъунт. – Sevimli olurduk.

Лъагъугъуафlэ фыхъунт. – Sevimli olurdunuz.

Лъагъугъуафlэ хъунхэт. – Sevimli olurlardı.

 

Yapmak  -- щlын

Bir şeyi yapmak olduğundan ikinci tür çekime girer.

 

Шхын сщlащ. – Yemek yaptım.

Шхын пщlащ. – Yemek yaptın.

Шхын ищlащ. – Yemek yaptı.

Шхын тщlащ. – Yemek yaptık.

Шхын фщlащ. – Yemek yaptınız.

Шхын ящlащ. – Yemek yaptılar.

 

Birine veya bir nesneye yaptırmak  гъэ ön eki ile yapılır.

Гъэлэжьэн – Çalıştırmak.

Гъэпщэфlэн – Yemek yaptırmak.

Гъэгъун – Kurutmak.

Гъэутхъуэн – Bulandırmak. ( suyu )

Гъэфlэн – Nazlamak.

Гъэшхэн – Yemek eylemini yaptırmak.

Гъэжьэн – Pişirmek.

 

Birine veya bir nesneye, kendine bir şey yaptırmak.

 

Зыгъэпсэхун. – Dinlenmek .( kendini dinlendirmek )

Зыгъэгъущын. -- Kurulanmak

Зыгъэщlэрэщlэн. – Süslenmek.

Зыгъэгусэн.  – Küsmek.

Зыгъэпскlын. – Yıkanmak. ( banyo yapmak )

Зытхьэщlын. – Yıkanmak. ( el yüz yıkamak)

 

Şimdi bu birinci tür ve ikinci tür fiilleri listeleyelim.

 

Birinci tür fiiller, şahsın veya nesnenin eylemi olan söylemler.

İkinci tür fiiller ise diğer bir şahsı veya bir nesneyi dahil eden fiiller.

 

Бэуэн – nefes almak  –-- гъэбэуэн -- birine nefes aldırmak

Плъэн  -- bakmak –-- еплъын – bir şeye bakmak

Дэlуэн  -- dinlemek –-- едэlуэн – bir şeyi dinlemek

Дэlуэн – dinlemek  – --гъэдэlуэн – birine dinletmek

Щэlун – sayıklamak ----  гъэщэlун – birini sayıklatmak

Мэхын – bayılmak – --гъэмэхын -- bayıltmak

Жейн  -- uyumak –-- гъэжейн – birini uyutmak

Щхьэукъуэн  -- uyuklamak – гъэщхьэукъуэн -- uyuklatmak

Псэлъэн – konuşmak –-- гъэпсэлъэн – konuşturmak

Псэлъэн – konuşmak –-- епсэлъэн – biriyle konuşmak

Псэлъэн – konuşmak –-- къэупсэлъын -- bir konuda konuşmak

Хуэбэн  -- ısınmak – --гъэхуэбэн – bir şeyi ısıtmak

Пlыщlэн – üşümek –-- гъэпlыщlэн – birini üşütmek

Ужьыхын – soğumak –-- гъэужьыхын -- soğutmak

Бэмпlэн  -- bunalmak –-- гъэбэмпlэн -- bunaltmak

Гузэвэн  -- meraklanmak –-- гъэгузывэн -- meraklandırmak

Дыхьэшхын  -- gülmek –-- гъэдыхьэшхын -- güldürmek

Дыхьэшхын  -- gülmek –-- щыдыхьэшхын -- birine gülmek

Гъын – ağlamak – гъагъын --– ağlatmak

Гъын – ağlamak – гъейн --– bir şeye ağlamak

Гъуейн – ağlamak ----  гъэгъуейн -- ağlatmak

Пыхьэн  -- ağlamak --– гъэпыхьэн -- ağlatmak

Гъуэхъуэн – çok yüksek sesle ağlamak -- гъэгъуэхъуэн

Пырхъын – horlamak ----  гъэпырхъын - horlatmak

lущэщэн – fısıldamak --– гъэlущэщэн -- fısıldatmak

lущэщэн  -- fısıldamak --– еlущэщэн – birine fısıldamak

Щхьэрывэн – gevezelk yapak – гъэщхьэрывэн -- yaptırmak

Гъуэлъын – yatmak –-- гъэгъуэлъын-- yatırmak

Тlысын  -- oturmak –-- гъэтlысын --oturtturmak

Тэджын – kalkmak –-- гъэтэджын -- kaldırmak

Увын – dikey durmak --– гъэувын – dikey durdurmak

Кlуэн  -- gitmek –-- гъэкlуэн -- göndermek

Гупсысэн  -- düşünmek –-- гъэгупсысэн -- düşündürmek

Гупсысэн – düşünmek –-- егупсысын – bir şeyi düşünmek

Щэтэн – yayılmak –-- гъэщэтэн – yayıltmak (oturuş )

Кlуэтэн – ( biraz öteye ) kaymak – гъэкlуэтэн -- kaydırmak

Жэн – koşmak –-- гъэжэн – birini koşturmak

Лъэн – buruşmak –-- гъэлъэн -- buruşturmak

Лълъэн – atlamak –- гъэлълъэн – atlatmak ( sıçratmak )

Лълъейн  -- sıçramak --– гъэлълъейн – sıçratmak

Пкlэн  -- atlamak --– гъэпкlэн – atlatmak ( uzun atlama )

Бэкъуэн – adım atmak --– гъэбэкъуэн – adım attırmak

Гуфlэн  -- sevinmek --– гъэгуфlэн  -- sevindirmek

Уэн – yıkılmak --– гъэуэн – yıkmak ( bir tarafa )

Уэн  -- vurmak --– еуэн – birine vurmak       

Уэн – vurmak --– егъэуэн birini birine vurdurmak

Зэуэн – savaşmak –-- гъэзэуэн – savaştırmak

Зэуэн – savaşmak --– езэуэн -- birine savaşmak

Лъхуэн – doğurmak ---- гъэлъхуэн – birine doğurtmak

Тlэсхъэн  -- gevşemek --– гъэтlэсхъэн -- gevşetmek

Пщын  -- sürünmek –-- гъэпщын -- süründürmek

Пщэфlэн – yemek yapmak  ---- упщэфlын – bir yemek türü yapmak

Тхьэщlэн – (eylem bulaşık) yıkamak --– тхьэщlын – bir şeyi yıkamak

Лъэсэн – Tanelileri yıkamak ( eylem adı) лъэсын—Bir şeyi yıkamak

Лъэlуэн – yalvarmak --– гъэлъэlуэн – yalvartmak

Лъэlуэн  -- yalvarmak –-- елъэlун – birine yalvarmak

Хъун  -- olmak –-- гъэхъун -- oldurmak

Бжьыбжьын – iğnelenmek ---- гъэбжьыбжьын

Плъын  -- kızmak ( demir gibi ) --– гъэплъын—kızdırmak ( fırını )

Губжьын – kızmak ( duygu) --– гъэгубжьын -- kızdırmak

Губжьын – kızmak --– хуэгубжьын – birine kızmak

Вэн – kaynamak –-- гъэвэн – kaynatmak ( pişirmek )

Вын – erimek –-- гъэвын -- eritmek

Жьэн – kızarmak --– гъэжьэн -- kızartmak

Дэуэн – davacı olmak – едэуэн – birine davacı olmak

Жэбзэн – (su ) temizlenmek – гъэжэбзэн – temizletmek

Гъутхьэн – işemek –- гъэгъутхьэн -- işetmek

Гъущын – kurulanmak  -– гъэгъущын -- kurulatmak

Гъун – kurumak –-- гъэгъун -- kurutmak

Упсыфын – ıslanmak –-- гъэупсыфын – ıslatmak

Уцlынын  -- cıvımak --– гъэуцlынын -- cıvıtmak

Удырэщхъун – uyuşmak – гъэудырэщхъун -- uyuşturmak

Упщlэн  -- sormak --– щlэупщlэн – birini sormak

Пщlэн  -- çapalamak --– гъэпщlэн -- çapalatmak

Тlэн – bellemek –-- къэтlын –( toprağı ) bellemek

Пщlыпщlын – yıldızlanmak parıldamak -- гъэпщlыпщlын

Пlэрэпlэн –  ( göz )oynamak --  гъэупlэрэпlэн -- oynatmak

Бзэрэбзэн --  ---- гъэбзэрэбзэн

Джэн – çağrı yapmak  --– еджэн -- birini çağırmak

Пхъуэн – aniden dalmak uzanıp alma hareketi -- епхъуэн

Пхъуэн  ---- гъэпхъуэн

lэпхъуэн  -- göçmek – гъэlэпхъуэн – göçürmek

Узын – ağrımak –-- гъэузын -- ağrıtmak

Лlэн  -- ölmek ---- гъэлlэн -- öldürmek

Тхьэусыхэн – şikayet etmek -- гъэтхьэусыхэн

Тхьэусыхэн – хуэтхьэусыхэн – birine şikayet etmek

Лъэтэн – uçmak – гъэлъэтэн – uçurmak

Хъейн – kımıldamak – гъэхъейн -- kımıldatmak

Кlэрэхъуэн—Dönmek --  гъэкlэрэхъуэн -- döndürmek

Джэрэзын -- Dönmek – гъэджэрэзын -- döndürmek

Джэлэн – yıkılmak – гъэджэлэн -- yıkmak

Бжэрэбжэн – söylenmek – гъэбжэрэбжэн -- söylendirmek

Бжэн – saymak – гъэбжэн – saydırmak

Бжэн – saymak – егъэбжын – bir şeyi saydırmak

Бзэн – biçmek  – гъэбзэн – biçtirmek ( elbise )

Бзэн – biçmek – егъэбзын – biçtirmek ( elbise )

Гужьейн – telaşlanmak – гъэгужьейн -- telaşlandırmak

Лъэпlэстхъэн – çırpınmak – гъэлъэпlэстхъэн – çırpındırmak

 Лъэпхъэщэн – kurcalamak -- къэулъэпхъэщын

Ткlун – erimek – гъэткlун – eritmek

Щтын – donmak – гъэщтын – dondurmak

Щтэн  -- ürkmek – гъэщтэн – ürkütmek

Щтэн – almak. Edinmek – къэщтэн – bir şeyi almak

Щтэн  -- edinmek – егъэщтэн – edindirmek

Лъыхъуэн – aramak – гъэлъыхъуэн -- aratmak

Гъуэщэн – şaşırmak – гъэгъуэщэн – bir şeyi şaşırmak

Гуэшэн  -- paylaşmak – гъэгуэшэн –  birine paylaştırmak

Гуэшэн – paylaşmak – гуэшын – bir şeyi paylaşmak

Кэн – çatlamak – гъэкэн -- çatlatmak

Къутэн – kırılmak – къутэн – kırılmak

Щэщэн – tuz buz olmak – гъэщэщэн—tuz buz etmek

Джэгун – oynamak – гъэджэгун -- oynatmak

Гушыlэн – şaka yapmak – гъэгушыlэн – şaka yaptırmak (konuşmak )

Уэршэрын – sohbet etmek – гъэуэршэрын – sohbet ettirmek

Хъуэпсэн – aşık olmak – ехъуэпсэн – birine aşık olmak

Хъуэпскlын – şimşek çakmak -- гъэхъуэпскlын

Пскэн – öksürmek – гъэпскэн -- öksürtmek

Пыджэн – toslamak -- гъэпыджэн

Пlэскlуэн  -- cimciklemek – гъэпlэскlуэн -- cimcikletmek

Пlэскlуэн  -- cimciklemek – епlэскlун – birini cimciklemek.

Пцlэн – mayalanmak – гъэпцlэн -- bir şeyi mayalandırmak

Хъущlэн – kızgınlık söylemek – гъэхъущlэн -- söyletmek

Бэнэн – güreşmek – гъэбэнэн – güreştirmek

Бэнэн – havlamak – гъэбэнэн -- havlatmak

Фыщlэн – boğuşmak – гъэфыщlэн -- boğuşturmakn

Фыщlэн  -- boğuşmak – ефыщlын – biriyle boğuşmak

Хущхьэн – esnemek – гъэхущхьэн – esnetmek

Фийн – ıslıklamak – щlэфиен – birinin peşinden ıslıklamak

Фийн  -- ıslıklamak – гъэфийн -- ıslıklatmak

lуэн – seslenmek – гъэlуэн – duyurmak

lуэн  -- sapı sürmek ( gem ile veya tınaz mak ) гъэlуэн

Уфlейн – kirlenmek – гъэуфlейн -- kirletmek

Ушыбзэн – elemek – ушыбзын -- bir şeyi elemek

Ухуэнщlэн – eleme --  ухуэнщlын—bir şeyi elemek ( un )

Кlыщтэн – savurmak – кlыщтэн -- savurmak

Кlыщтэн – savurmak – гъэкlыщтэн -- savurtturmak    

Бияун – susmak – гъэбияун -- susturmak

Щэхуэн  -- alışveriş – къэщэхун – bir şey satın almak

Щэхуэн – alışveriş – щэн – bir şey satmak

Щэхуэн  -- alışveriş – ещэн – birine bir şey satmak

Тlэхъуэн – kaşınmak – етlэхъун – bir şeyi kaşımak

Убзэн – yalvarmak – гъэубзэн -- yalvartmak

Убзэн – yalvarmak – еубзэн – birine yalvarmak

Бзытхэн – tükürmek – гъэбзытхэн – birini tükürtmek

Бзытхэн – tükürmek – ебзытхын – bir şeye tükürmek

Лэжьэн – çalışmak – гъэлэжьэн – çalıştırmak

Лэжьэн – çalışmak – хуэлэжьэн – birine çalışmak

Лэжьэн – çalışmak – дэлэжьэн—biriyle çalışmak

Лъэщlэн – silmek – лъэщlын – bir şeyi silmek

Пlэнкlын – patlamak – гъэпlэнкlын -- patlatmak

Гъуэгъуэн – gürlemek – гъэгъуэгъуэн – gürletmek

Тхэн – yazmak – тхын – bir şey yazmak

Щхэн – yemek –шхын – bir şey yemek

Гъуэлъхьэн – kuluçkaya yatmak – гъэгъуэлъхьэн

Дийн – donmak – гъэдийн – dondurmak

Тхъэн – bir eli yağda bir eli balda olmak --гъэтхъэн

Щэкlуэн – avlanmak – ещэкlуэн -- bir şeyi avlamak

Утхынытхэн – dalgalanmak – гъэутхынытхэн -- dalgalandırmak

Кlуэсэн – kaçmak – гъэкlуэсэн – kaçırmak

Кlуэсэн – gizli ve sessiz bitmek – гъэкlуэсэн -- söndürmek

Кlуэдын – kaybolmak – гъэкlуэдын – kaybetmek

Гушхуэн – yüreklenmek – гъэгушхуэн – yüreklendirmek

Гумэщlэн – içli olmak – хуэгумэщlэн – birine içtenlik davranışı

Тlыгъуэн – kal meyvenin tatlanması – гъэтlыгъуэн -- tatlandırmak

lущlэн – yontmak  -- еlущlын – bir şeyi yontmak ( ağacı )

Шэсын – atlanmak – гъэшэсын -- atlandırmak

Гъуэтэн – küflenmek – гъэгъуэтэн -- küflendirmek

Ухулийн – paslanmak – гъэухулийн -- paslandırmak

Укlытэн – utanmak – гъэукlытэн -- utandırmak

Шынэн – korkmak – гъэшынэн -- korkutmak

Шынэн – korkmak – щышынэн – birinden korkmak

Щыпэн  -- toplamak – гъэщыпэн – toplatmak

Гурымын – böğürmek – гъэгурымын – böğürtmek

Тхъуэн  -- aklaşmak kırlaşmak – тхъун—bir şeyi kırlaşmak

Пlэщlэн – acelesi olmak – гъэпlэщlэн – acele ettirmek

Гувэн – gecikmek – гъэгувэн -- geciktirmek

Убэлэцын – ( saç ) dağınık olmak – гъэубэлэцын – dağıtmak

Хъуэхъуэн – dua etmek – гъэхъуэхъуэн – dua ettirmek

Хъуэхъуэн – dua etmek – ехъуэхъун – birine dua etmek

Лlыщlэн – memuriyet – гъэлlыщlэн – memuriyet ettirmek

Лlыщlэн – memuriyet – хуэлlыщlэн – birine memuriyet etmek

Гъущlэн – susuz kalmak – гъэгъущlэн – susuz bırakmak

Жьэгъуэшхэн – geviş getirmek –гъэжьэгъуэшхэн -- getirtmek

Кlэзызын – titremek – гъэкlэзызын -- titretmek

Хъуэнэн – küfretmek – гъэхъуэнэн – küfrettirmek

Хъуэнэн – küfretmek – ехъуэнын – birine küfretmek

Бйэн – beddua etmek – гъэбйэн – beddua ettirmek

Убэн – dedikodu etmek – гъэубэн – dedikodu ettirmek

Удэфэн – şımarmak – гъэудэфэн – şımartmak

Укъуейн – kavlamak – гъэукъуейн – kavlatmak

Жэн  -- akmak ----  гъэжэн -- akıtmak

Жэн – koşmak ---- гъэжэн -- koşturmak

 

İleri derslerde bu fiillerle ilgili nihai çalışmalar da yapılacaktır. Şimdilik daha çok kullanıldıklarını düşündüğüm fiillerin bunlar olduğunu düşünerek bu kadarı ile yetiniyorum. Bu açıklamalar da kısmi açıklamalardır. Bizler eğer fiilleri inceler isek bize bir bakış açısı kazandırır diye düşünüyorum.

Burada yazılan birinci sütun fiiller Direkt olarak kişi veya nesnenin bizzat yaptığı eylemin adının zikredilmesidir ve birinci tür fiiller gibi çekimlenirler. İkinci sütundaki fiiller ise bir şeyin veya bir kişinin söz konusu edilip şahısların figüran veya memur durumuna girdiği yapılardır.

Сэ сохъуахъуэ.

Уэ уохъуахъуэ.

Ар мэхъуахъуэ.

Дэ дохъуахъуэ.

Фэ фохъуахъуэ.

Ахэр мэхъуахъуэхэ.

Гъэ – ön eki ile geçişlilik sağlanışı sanırım dikkatinizden kaçmaz.

 

Сэ  ------- сэ -------  сы – з – гъэ – хъуэхъуащ.

Уэ  ------- уэ ------- у - – б – гъэ – хъуэхъуащ.

Ар  ----- абы ------  .- – и – гъэ – хъуэхъуащ.

Дэ  ------- дэ ------ ды – д – гъэ – хъуэхъуащ.

Фэ  -------  фэ ------фы –  в – гъэ – хъуэхъуащ.

Ахэр -- абыхэм -- . -- – а – гъэ – хъуэхъуахэщ.

 

Сэ фэ сывгъэхъуэхъуащ.

Bu şekilde tablodan üretilebilecek 28 cümleyi oluşturunuz.

 

Ayrıca fiillerin sonuna belirtili eki alarak gelen Ali’dir türü yapılara da ileride gireceğiz.

Къафэ хъыджэбзыр Мазэщ.—Oynayan kız Maze’dir.

Пшынауэр Мазэ и нанэрщ.—Müzisyen Maze’nin ninesidir.

Ди хьэщlэр Заферщ. Misafirimiz Zafer’ dir.

Дыгъуасэ хэт къыфхуэкlуар?—Dün geleniniz kimdi?

Къытхуэкlар Заферщ. -- Gelenimiz Zafer’ di.

Къкlуар плъэгъуа? – Gelmiş olanı gördün mü?

Слъэгъуащ. – Gördüm.

Хэт ар? – Kimdir o?

Си ныбжьэгъурщ. – Arkadaşımdır.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

 

 

 

 

Adıgece Ders No:29

Aralık 17, 2018

Cümle yapıları ile ilgili olarak mesafe aldığımızı düşünüyorum. Hem ön ekler, hem son ekler ile ilgili de ilerlemeler kat ettik. Seslerin birer sözcük olduklarını zaten biliyoruz. Bu seslerin yan yana getirdikleri kombinezonlarla yeni sözcükler veya anlam ilgileri oluşturduklarını da ifade etmiştik. Genelde oluşan sözcüklerin açıklama biçiminde oluştuğu ile ilgili bilgiler de vermiştik. Buradan bütün sözcükler böyledir sonucu çıkarılamaz veya biz öyle söyleyemeyiz. Kökü ve gelişim süreci, oluşum biçimi üzerinde köklü çalışmalar yapıldıkça kesin sonuçlara varabiliriz, genellemeler yapabiliriz. Bu çalışmaları yaparken öğrenici durumunda olanların yeni keşifler yapmasına şiddetle ihtiyacımız vardır. Biz dili bildiğimiz için bazı yapılar dikkatimizden kaçmaktadır veya ben öyle düşünüyorum. Bir dil öğrenilirken ses bilgisi, sözcük bilgisi, cümle bilgisi olarak düşünülür ise burada ses bilgisi aynı zamanda sözcük bilgisi olarak düşünülebilir. Halen cümle bilgisi üzerine bir çalışma yapılmamıştır. Benim el yordamı ile yaptığım bu çalışma aslında bu eksikliğin keşfi ile ilgili bir seyahattir diyebiliriz. Bilinenlerden hareketle açıklanmamış konuları aydınlatmak ve bilinir duruma getirmektir. Cümle yapıları dağınık coğrafyadaki ayrı dillerin etkisi ile ayrı işletimler kazanmış olma ihtimali çok yüksektir. Bu nedenlerle kesin sonuca ulaşmak uzun araştırmaların sonucunda oluşacaktır. Bu nedenlerle dili yeni öğrenenlerin bazı şeylerin daha çabuk varma ihtimalleri yüksektir. Her ne olursa olsun anlatımına çalıştığımız dilin sonsuz anlatım kapasitesine sahip bir dil niteliği taşıdığı gerçeği ortadadır ve irdelendikçe derinlikleri biraz daha su yüzüne çıkmaktadır. Bunun böyle olmasına karşın öğreniminin de hiç zor olmadığının ise farkına varmak da önümüze çıkmış diğer bir gerçeğidir. Öğreniminin beni düşündüren tek zorluğu ise seslerin öğrenilmesindeki zorluktan ibarettir. Bu aşılabilinir ise gerisi kendiliğinden gelecektir. Anlamlar cümlenin gelişine göre oluşur.

 

Кхъэ -- Mezar

Кхъахэ – harabe, virane

Уэс -- kar

Уэсукхъуэ – kar fırtınası

Укхъуэн – bozgun, bozmak, karıştırmak

Жьы -- hava

Жьы – eski, yaşlı, çalışarak yaşlanmış

Тlорысэ – eski, kullanılmış, ikinci el

Щlын – bir şeyi yapmak

Щlэн – bir eylemi yapmak

Щlэн – bir şeyi bilmek

Щlэ -- yeni

Гу -- kalp

Гу -- araba

Гущlэ – yeni araba

Гужь – eski araba

Гу тlорысэ – kullanılmış araba, ikinci el araba

Гу кхъахэ – hurda araba

 

 Гущlэ къищэхуащ  Зафер . – Zafer yeni araba aldı.

Гур зы сэхьэт ипэ къишэри – Arabayı bir saat önce getirip

бжэlупэм къыlуигъэуващ. – kapının önüne koydu.

Гур щlэрыпсщ. – Araba yep yeni.

Гум и плъыфэр плъыжьщ. -- Arabanın rengi kırmızıdır.

Мэцlу – parlıyor.

Зыщlоцlыуэ – parıldıyor. ( Her tarafa ışıklar saçıyor. )

Мазэ къехауэ гум бгъэдэтщ. – Maze inmiş arabanın yanında duruyor.

Ар гум толъэщlыхь, -- Arabayı okşuyor,

Йодэхащlэ. – Onu seviyor.

Куэд  лъандэрэ -- Çoktandır

гу къищэхуну Зафер игу илът. – Zafer araba almayı tasarlıyordu.

Ауэ зэпигъэхуэфтэкъым. – Fakat imkanlarını yetiştiremiyordu.

Иджы гу уасэм  -- Şimdi araba fiyatının

И ныкъуэр зэхуихьэсри – Yarısını biriktirip

Къанэри lэрмылъхьэу – kalanı da borç olarak

Мазэкlэ ипшыныжыну – aydan aya ödemek üzere

Зэгурыlуэхэри -- anlaşarak

И гур пщlантlэм дигъэуващ. – arabasını avlusuna koydu.

Иджы Мазэ гу зэраlэхэм щогуфlыкl. – Şimdi Maze arabaları olduğu için seviniyor.

 

Сэ къэсщэхуащ. – Ben satın aldım.

Уэ къэпщэхуащ. – Sen satın aldın.

Абы къищэхуащ. – O satın aldı.

Дэ къэтщэхуащ. – Biz satın aldık.

Фэ къэфщэхуащ. – Siz satın aldınız.

Абыхэм къащэхуащ. – Onlar satın aldılar.

 

Гур lэрмылъхьэу къэсщэхуащ.—Arabayı veresiye aldım.

Гур lэрмылъхьэу къэпщэхуащ. .—Arabayı veresiye aldın.

Гур lэрмылъхьэу къищэхуащ. .—Arabayı veresiye aldı.

Гур lэрмылъхьэу къэтщэхуащ. .—Arabayı veresiye aldık.

Гур lэрмылъхьэу къэфщэхуащ. .—Arabayı veresiye aldınız.

Гур lэрмылъхьэу къащэхуащ. .—Arabayı veresiye aldılar.

 

Гур lэрылъхьэу къэсщэхуащ.—Arabayı peşin aldım.

Гур lэрылъхьэу къэпщэхуащ.  —Arabayı peşin aldın.

Гур lэрылъхьэу къищэхуащ.  —Arabayı peşin aldı.

Гур lэрылъхьэу къэтщэхуащ.  —Arabayı peşin aldık.

Гур lэрылъхьэу къэфщэхуащ.  —Arabayı peşin aldınız.

Гур lэрылъхьэу къащэхуащ.  —Arabayı peşin aldılar.

 

Куэд щlауэ гу зехуэкlэр Зафер иещlэ.

Zafer çoktandır araba sürmesini biliyor.

 

 Куэд щlауэ гу зехуэкlэр сэ сощlэ.

 Куэд щlауэ гу зехуэкlэр уэ бощlэ.

 Куэд щlауэ гу зехуэкlэр абы иещlэ.

 Куэд щlауэ гу зехуэкlэр дэ дощlэ.

 Куэд щlауэ гу зехуэкlэр фэ фощlэ.

 Куэд щlауэ гу зехуэкlэр абыхэм ящlэ.

 

Гур -- Arabayı

ди гъунэгъухэми – bizim komşularımız da

иджы гъунэгъум – bu yakın zamanlarda

къащэхуат. – Almışlardı.

 

Къэсщэхуат. – Almıştım.

Къэпщэхуат. – Almıştın.

Къищэхуат. – Almıştı.

Къэтщэхуат. – Almıştık.

Къэфщэхуат. – Almıştınız.

 

Къащэхуат. – Almışlardı.

 

Фэ фи гъунэгъми гу къищэхуат?

Sizin komşunuz da araba almış mıydı?

 

Къэсщэхуат? – Almış mıydım?

Къэпщэхуат? – Almış mıydın?

Къищэхуат? – Almış mıydı?

Къэтщэхуат? – Almış mıydık?

Къэфщэхуат? – Almış mıydınız?

Къащэхуат? – Almış mıydılar?

 

Абыхэм иа щlалэмрэ иа хъыджэбзымрэ

Onların kızları ile oğulları

Гур -- arabayı

Махуэ къэс  -- her gün

Псы тракlэурэ – üzerine su dökerek

Псы траутхэурэ – üzerine su serperek

Иатхьэщl -- yıkıyorlar

Иалъэщl. – siliyorlar.

 

Сотхьэщl. -- yıkıyorum

Ботхьэщl. -- yıkıyorsun

Иетхьэщl. -- yıkıyor

Дотхьэщl. -- yıkıyoruz

Фотхьэщl. -- yıkıyorsunuz

Иатхьэщl. -- yıkıyorlar

 

Солъэщl. -- siliyorum

Болъэщl. -- siliyorsun

Иелъэщl. -- siliyor

Долъэщl. -- siliyoruz

Фолъэщl. -- siliyorsunuz

Иалъэщl. -- siliyorlar

 

Стхьэщlащ.  -- yıkadım

Птхьэщlащ. -- yıkadın

Итхьэщlащ. -- yıkadı

Ттхьэщlащ. -- yıkadık

Фтхьэщlащ. -- yıkadınız

Иатхьэщlащ. -- yıkadılar

 

Слъэщlащ. -- sildim

Плъэщlащ. -- sildin

Илъэщlащ. -- sildi

Тлъэщlащ. -- sildik

Флъэщlащ. -- sildiniz

Иалъэщlащ. – sildiler

 

Genel kabullerden hareketle seslerden anlamlandırarak bu dizeleri çıkarmaya çalışın.

Макъхэм  егугъуурэ мы усэ цlыкlухэр гурыlуэгъуэ зыщыщl.

Теутхэ

Хэутхэ.

Псы теутхэ,

Псы хэутхэ.

Щхьэм теутхэ,

Нэм щlэутхэ.

Къыстеутхэ,

Къытхэутхэ.

Гурыфlыгъуэр

Гум иутхэ.

 

Къэкlуатэ.

Тlэкlу къэкlуатэ,

Тlэкlу нэкlуатэ.

Псым хэкlуатэ.

Зыщыкlуатэ.

Дахэу плъагъум

Бгъэдэкlуатэ.

Дэкlуэталlэ

Хэкlуэталlэ.

Хъугъуэ фlыгъкэм

Гу куркупсэм

Икlуэталlэ.

 

Пыщlыкl

Къыпыщlыкl

Ныпыщlыкl

Умгъэщащэу

Тlэкlу гуэщlыкl.

Ныкъуэ ныкъуэу

Зыпыщlыкl.

Зы дзэкъэгъуэ

Къыпыщlыкlи

Лъагъуныгъэ

Къыхэщlыкl.

 

Хэкlэ

Къыхэкlэ

Ныхэкlэ

Къытекlэ

Нытекlэ

Къыщlэкlэ

Ныщlэкlэ.

Къикlэ

Никlэ

Шэ къикlэ

Псы икlэ

Шей къысхуикlэ

Псы къыстекlэ зызгъэтхьэщl.

 

29 – 07 - 2008

 

ХЬЭКlУНЭРЭ КlУЭКlУНЭРЭ

 

Дэнэ укlуэрэ Хьэкlунэ?

Псыхьэ сокlуэ Кlуэкlунэ.

Сыт къэпхьынур  Хьэкlунэ?

Псы къэсхьынущ Кlуэкlунэ.

 

Хэт уи гъусэр Хьэкlунэ?

Быцэ си гъусэщ Кlуэкlунэ.

Псы lэфl къытхуэфхь Хьэкlунэ!

Аращ тщlэнур Кlуэкlунэ.

 

ЖЬЫРЫТЭДЖ  ДЗЫДЗУ

 

Жьыlуэу согъуэлъыж

Жьыlуэу сыкъотэдж.

Нанэ шэ тlэкlу къысхурекlэ

Сэ зызогъэтхъэж.

 

Сэ шэ тепщэчым

Щlакхъуэ хызоутэ,

Фошыгъу хызоудэ,

Сэ зызогъэтхъэж.

 

Сэ нащэ бзыгъэм

Шыгъу тlэкlу тызоудэ

Тэмэтус бзыгъэм

Шыгъу тlэкlу тызоудэ.

 

Жьыlуэу сыкъотэдж.

Пщэдджыжь къэс ар сошх.

Сэ зызогъэтхъэж.

Нанэ сегъэтхъэж.

 

31.08.2008

 

Aşağıdaki yapıda ortadaki şahıs zamirleri sadece sistemin kavratılması için yazılmıştır, günlük konuşmalarda ben sana sen bana şahısları söylenmez. Fiil başına gelen şahıs ekleri yeterli olur. Sıralamanın oluşumunun yerleşmesi için yazılmaktadır.

 

Şimdiki ve /veya her zaman

Bana biraz süt ( bardağıma ) döküyor olanımsın

 

Шэ тlэкlу сэ ----------  сэ ---------- къы – с –  ху – з –- о – кlэ.

Шэ тlэкlу уэ ---------- уэ ---------- къы – п – ху – б – о – кlэ.

Шэ тlэкlу абы ------ абы --------- къы – . – ху – ре ----- кlэ.

Шэ тlэкlу дэ ---------- дэ --------- къы – т – ху – д –- о – кlэ.

Шэ тlэкlу фэ ---------- фэ --------- къы – ф – ху – в – о – кlэ.

Шэ тlэкlу абыхэм -- абыхэм ---  къы – а – ху – ра --- – кlэ.

 

Шэ тlэкlу абыхэм сэ къахузокlэ.

Шэ тlэкlу къахузокlэ.

 

Şu anda eylemi yapmış durumdasın

 

Шэ тlэкlу сэ ---------- сэ ---------- къы – с – ху – и – с – кlа – щ.

Шэ тlэкlу уэ ---------- уэ --------- къы – п – ху – и – п – кlа – щ.

Шэ тlэкlу абы ------абы --------- къы – . – ху --. -- ри – кlа – щ.

Шэ тlэкlу дэ ---------- дэ --------- къы – т – ху – и – т – кlа – щ.

Шэ тlэкlу фэ ---------- фэ ---------къы – ф – ху – и – ф – кlа – щ.

Шэ тlэкlу абыхэм---абыхэм --- къы – а – ху -- . -- ра  – кlа – щ.

 

Шэ тэкlу фэ дэ къыфхуиткlащ.

Шэ тlэкlу къыфхуиткlащ.

 

Тхъэн – Bir eli yağda bir eli balda olmak veya

Тхъэжын – Her düşündüğü ve istediklerine erişerek  yaşamak.

 

Сотхъэ.

Уотхъэ.

Матхъэ.

Дотхъэ.

Фотхъэ.

Матхъэхэ.

 

Сытхъащ.

Утхъащ.

Тхъащ.

Дытхъащ.

Фытхъащ.

Тхъахэщ.

 

Сотхъэж.

Уотхъэж.

Мэтхъэж.

Дотхъэж.

Фотхъэж.

Мэтхъэжхэ.

 

Сытхъэжащ.

Утхъэжащ.

Тхъэжащ.

Дытхъэжащ.

Фытхъэжащ.

Тхъэжахэщ.

 

Сэ ------- сэ ------- сы – з – о – гъа – тхъэ.

уэ ------- уэ -------- у --- б – о – гъа – тхъэ.

Ар ----- абы ------- .  --- ие ----- гъа – тхъэ.

дэ ------- дэ ------- ды – д – о – гъа – тхъэ.

фэ ------- фэ ------- фы – в – о – гъа – тхъэ.

Ахэр -- абыхэм --  . ---- иа ----- гъа – тхъэ.

 

Сэ фэ сывогъатхъэ.

Сэ ------- сэ ------- сы – з --  гъэ – тхъа -- щ.

уэ ------- уэ -------- у --- б -- гъэ – тхъа -- щ.

Ар ----- абы ------- .  --- и  -- гъэ – тхъа -- щ.

дэ ------- дэ ------- ды – д -- гъэ – тхъа -- щ.

фэ ------- фэ ------- фы – в -- гъэ – тхъа -- щ.

Ахэр -- абыхэм --  . --- иа -- гъэ – тхъа -- щ.

 

Фэ сэ фызгъэтхъащ.

Bu tabloların pratikliğimizi geliştirmesi için işletimi üzerinde çalışmamız gerektiğini hiçbir zaman unutmamalı ve ihmal etmemeliyiz.

 

Сэ -------- сэ -------- сы --- з – гъэ – лъэпlащ.

Уэ -------- уэ -------- у ----- б – гъэ – лъэпlащ.

Ар ------ абы -------- .  ----и – гъэ – лъэпlащ.

Дэ -------- дэ -------- ды -- д – гъэ – лъэпlащ.

Фэ -------- фэ -------- фы -- в – гъэ – лъэпlащ.

Ахэр --- абыхэм --- . ----- иа – гъэ – лъэпlащ.

 

Сывгъэлъэпlащ

Сывгъэтхъащ

Тхьэм бейтхъэж фищl.

 

Дывгъэгъэпlащ

Дывгъэтхъащ

Тхьэм бейтхъэж фищl.

 

Дагъэлъэпlащ

Дагъэтхъащ

Гугъу къызэрыддехьар Тхьэм псапэу къаритыж.

Bizim için çektikleri zorlukları onlara Tanrı sevap olarak versin

 

Псапэ -- sevap

Псэкlуэд – yazık ( günah )

Псэгъэкlуэд – günah

 

Псапэр гуапэщ.

Гуапэр псапэщ.

 

Псэгъэкlуэд влэжьахэм фыхущlегъуэж,

İşlemiş olduğunuz günahlardan tövbe edin,

Фэ лъэlухэр Тхьэ лъапlэм идэнщ.

Dualarınızı yüce Tanrı kabul eder.

 

СЫ ЩЫЦlЫКlУМ

 

Елджэрыкъуэ и мэз джабэм

Мащlэрэ сэ гу схуакъым.

Е мэз джабэр е фэхур

Мащlэрэ къэсщыхьакъым.

 

А джабэм сэ махуэ къэс

Мывэхэр щезгъэукlурехт.

Сабэр уэгум ихьэжу

Сыкlэлъыплъу къезгъэжэхт.

 

Къэзгъэхъейт lэуэлъауэр

Згъэшынэрт хьэкlэкхъуакlэр.

Сыщlэфиеу щlэзгъапхъуэрт

Тхьэкlумэкlыхь мэзбжэнхэр.

 

 

Сэ а псом сащышынэрт

Ауэ сэ зезымыгъащlэрт.

Лlыгъэшхуэ сэ щызесхьэрт

Бэлыхь лажьэ иахэслъхьэрт.

 

Пхъэ гъурыр гум из къэтщlти

Мыгувэу дэ къэдгъэзэжт.

Дыкъызэрщlэкlыжу мэзым

Езыхэру къызхэднэжт.

31.07.2008

 

İstenmeden yapma etme eyleme gibi cümlelerin oluşumu da фl ön eki ile yapılır. Ben istemedim fakat gücüm yetmedi yaptı etti eyledi şeklindeki cümle yapısı;

 

Сэ ------ сэ -------мэзым ---- сы -- с – фlэ – кlуащ.

Уэ ------ уэ -------мэзым ----  у  --- п – фlэ – кlуащ.

Ар ----- абы ------мэзым ---- .  ---- . – фlэ – кlуащ.

Дэ ------ дэ -------мэзым ---- ды – т – фlэ – кlуащ.

Фэ ------ фэ -------мэзым ---- фы – ф – фlэ – кlуащ.

Ахэр – абыхэм --мэзым ---- я ---- а – фlэ – кlуащ.

 

Уэ абыхэм мэзым уафlэкlуащ.

Sen onlar istemeden onların engelleyememesi ile ormana gittin.

Bu cümle yapısında ilk şahıs giden, ikinci şahıs ise göndermek istemeyendir.

 

Eğer ikinci tür fiiller olursa oluşum şöyle olur;

 

Мыlэрысэр сэ ---------- сэ --------- с – фlэ--- с – шх – а -- щ.

Мыlэрысэр уэ ---------- уэ --------- п – фlэ--- п – шх – а -- щ.

Мыlэрысэр абы------- абы --------- . – фl ----и – шх – а -- щ.

Мыlэрысэр дэ ---------- дэ --------- т – фlэ---т – шх – а -- щ.

Мыlэрысэр фэ ---------- фэ --------- ф – фlэ—ф – шх – а -- щ.

Мыlэрысэр абыхэм -- абыхэм --- я – фl ---- а – шх – а -- щ.

Мыlэрысэр фэ сэ ффlэсшхащ.

Elmayı siz bana yedirmeyecektiniz ama

İradeniz dışında güç yetmezliğinizle ben elmayı yedim.

Bu cümle kalıbı genişletilerek tüm zaman ve söylemlere genişletilecek olur ise sayfalar dolusu cümle ve kalıp türetilir. Biz sadece kalıbın işletilmesinde bir ön çalışma olsun diye verdik. İleride detayları da verilecektir. Bu kalıp işletilirken fiil başına eklenen şahıs ekleri günlük konuşmalarda yerini alır fakat ben sen diye ortadaki şahıs zamirleri aradan düşer ve gerekmedikçe kullanılmaz. Yani özellikle belirtilmek istenmiyor ise. Fiil başındaki birinci şahıs elmanın sahibi ve yedirmek istemeyendir, ikinci şahıs ise cebren yiyendir. Bir önceki yapı ile karşılaştırın.

Bu dilin ses dili olduğu gerçeğini ve ne anlama geldiğinin anlaşılmamış olduğunu izlenimlerimden çıkarıyorum. Kök kelime diller ile arasındaki farklılıkların anlaşılması gerekir diye düşünüyorum. Sözcüklerin yapılarına dikkat edilmelidir. Bu dilin eğitimi devlet düzeyinde profesyonel bir seviyeden ele alınıp eğitimi verilmediğinden anlatılanların anlaşılır kılınmasında zorluklar olduğu gibi öğrenicilerin de öğrenmesinde zorlukların olduğu kesindir. Öğrenici de kendini öğrenme zorunluluğu içerisinde görmeyebiliyor. Şimdi ne anlatmak istediğimi biraz daha somut ve basitleştirerek açmaya çalışayım. Türk dilindeki aslında bir kısmı da Türkçe olmayan kanepe, divan, insan, hayat, yaşam, kalem, kitap, okul, şehir, kasaba, belde, belediye, vali, kaymakam vb. sözcüklere bakalım.  Ka – ne – pe  bu sesler ile bu seslerin ifade ettiği nesne arasında bir ilgi ve alaka yoktur. Benzer şekillerde örneklemelerimizi çoğaltabiliriz. Bu düzeneğe nispeten benzer işletimi olan sözcükler de vardır, yatak, oturak gibi. Fakat bunlar dahi birazcık kokusu var gibidir yoksa tam birer örnek değildirler. Varlığın ismi insanların taktığı herhangi bir isimden oluşur. Sözcük genel kabul olur. Adige dilinde ise genel kabul sestir. Ses ise ilk seslendirilen ve öğretilendir. Ka ne pe sözcüğü bir açıklama biçimindedir.

Тетlысхьэпlэ bu sözcüğün tüm seslerinin ne anlama geldiğini çıkarmaya çalışırsanız ilerlemiş olursunuz. Тlыс buradaki genel kabulleri hatırlarsanız т  dan с ya geçmek olduğunu anlayabilirsiniz. Diğer sesleri de düşünerek yapıyı çözebilirsiniz. Bu dilde güzel bir söz vardır; ( Е улlын е улlэн ) ya adam gibi adam olursun ya da yok olursun. Ya taşıdığın değerlere sahip çıkar varlığını sürdürürsün ya da yok olursun. Yok olanlar sadece sizler de değilsiniz. Sonuncu da siz olmayacaksınız. Tanrı nice toplulukları işlediklerinden dolayı yeryüzünden yok etmiştir. Bu güzel kültürün yok olması da mensuplarının ciddiyeti veya bozgununa bağlıdır. Biz üzerimize düşeni yapar isek geri kalanı da takdir ne ise o olacaktır. Bu dil seslerden hareketle hayatın tüm gereklerini öğretendir. Tüm diller kültürlerinin taşıyıcısıdırlar. Fakat bu dilin ses temelli oluşunun ayrı bir farklılığı vardır. Dilin yapısı evrensel değerlerin kabulünü içermektedir. Tanrı anlayışımızı arttırsın. Amin.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

 

Adıgece Ders No:30

Aralık 17, 2018

Bu ders bu bölümün son çalışması olması nedeniyle bazı tekrarlamalar, hatırlatmalar ve yerli yerine oturtma babından daha anlaşılır kılınmalar üzerine olacaktır. Bu dersten sonra ise ikinci kur yeni bir çalışma ele alınacak ve kolaydan zora doğru günümüz ihtiyaçları doğrultusunda dilin pratikleri verilirken bu alandaki verilmiş ürünlerden bolca örneklemeler sunulacaktır.  Adıgelerin bakış açıları, yaşama biçimlerini yansıtan töreleri ile ilgili bilgiler de sunulacaktır. Хабзэ nin oluşumu evreleri ve günümüz koşullarındaki pratikleri de aktarılacaktır. Her ne kadar Adıge bir millet veya milliyet olarak görülse de Adıgelik denilen şey ise insani davranışlar toplamıdır. Adıgağa bir millete has olmaktan ziyade tüm insanlığa şamil davranışlardır ki evrensel değerleri içerisinde toplamaktadır. Adıgağa ve Цlыхугъэ eşdeğer olarak zikredilir. Хабзэ ise Адыгагъэ veya цlыхугъэ nın icra biçimidir. Хъуэхъу yani yalvarış, yakarış, yaratıcıya yapılan dualar dilde önemli bir yer tutar. Хъуэхъу ayrı bir bölüm olarak ele alınacaktır. Basit olarak ilk temennilerle ilgili ön bilgiler önceki derslerde zaten verilmiştir. İnsani değer olarak insan yaşamına yansıması istenilen ve dilin kazanımı olarak davranışa yansıma durumu ortaya çıkan değerleri de şöylece sıralayabiliriz.

 

Адыгагъэр  зищlысыр

Adıge olmanın yani insani değerler olarak kazanılması gerekenler olarak;

Дэтхэнэ зы цlыхум зыхилъхьэу игъэзэщlэну,

Гур къабзэу,

Гукъэкl,

Гулъытэ,

Гущlэгъу хэлъу,

Гурэ щхьэрэ зытелъу,

Псэгъэкlуэд  ямлэжьу,

Фэрыщlыгъэ хамылъхьэу псэууэ,

Псалъэр пэжу,

Ямыlуэху зэрамыхуэу,

Пцlы ямыупсу,

Ящхьэ темылъ трамылъхьэу,

Ящхьэ ямыгъэлъахъшэу,

Нэгъуэщlыр ящхьэ иралъытэфу,

Зылъэмыкlыр тегушхуэгъуафlэ ямыщlу,

Лей къызылъысым къыщхьэщыжыфу,

Цlыху ямыукlыу,

Бзэгу зырамыхъэу,

Мыдыгъуэу,

Мыфыгъуэу,

Мынэпсейуэ,

Я гуащlэ хьэлэлкlэ псэужу,

Я бзылъхугъэ ягъэлъапlэу,

Я щlэблэр яущийуэ,

Я нэхъыжь пщlэ хуащlу псэунырщ.

Адыгэ хабзэри мы кедбжэкlахэм и гъэзэщlэкlэрщ.

Adıge xabzesi de bunların icraya konulma  biçimidir.

 

Bu kadarıyla sınırlayacak olsak bu temel esaslar üzerinden icra ile ilgili detaylandırılışı belirli bir uzmanlık gerektirdiği anlaşılır durumdadır. Bu yaşama biçiminin temel esası yanlışın yapılmasını engellemek veya suç işlenmesini önlemek esasına dayanır. Suç işleyenleri ceza ile korkutmak ve cezalandırma mantığına dayanmaz. Belirli büyüklüklerde güç oluşturup başka toplumları talan veya katletme veya yok etme mantığı da içermez.  Öyle bir başarıdan övünç çıkarmak ise dilin mantığıyla bağdaşmaz. Bizler belki başka kültürlerin etkisi ile bu tür özlemler duyuyor olabiliriz fakat bu durumun düşünenler için bir güzellik olmadığı anlaşılabilir. Adıge düşünen insan olmak zorundadır ve bu dilinin bir yaptırımıdır. Düşünmeyen insanlar kendilerini yönetecek birilerini ararlar. Bu arayışta insanları ya askerler yönetir ya yargıçlar yönetir ya elit bir kesim yönetir ya da kutsiyet atfedilen aileler yönetir. Adıgeler ise  ancak filozoflarca yönetilebilir. Her bir ferdi düşünen insan olmak zorunluluğundan her biri filozof olmak durumundadır ve ancak Унафэ sistemi ile yönetilebilir.  Bu da halkın direkt katıldığı günümüzdeki katılımcı demokrasi ile tanımlanan sistemin benzeri sayılabilir.

Bu kısa açıklamalardan sonra dilin sistematiğine dönecek olursak dilin seslerle oluştuğu ve her sesin bir sözcük olduğu unutulmamalıdır. Dilin sistematiğini ise daha çok fiillerin ve aldıkları ekleri ve işleyiş biçimleri oluşturur. Fiilleri ikiye ayıracak olursak nesne almayan fiillerde konu bahsimizin şahıslar olduğunu anlatmıştık fakat bu dil ile diğer diller arasında farklılık olarak fiilleri nesne alan ve almayan olarak ayıramayız çünkü bir fiil hem nesne alabildiği gibi nesne almıyor da olabiliyor. Belki buna Türk dilinden benzer bir örnek verebiliriz. Okuyorum – Nesnesiz olarak düşünülür ise öğrenciyim anlamı çıkar, nesneli olarak düşünülür ise okuduğu bir kitap veya metin veya bir şiir vardır, yani kısacası bir nesne vardır, nesnesiz düşünülür ise kişinin yaptığı iş ve eylem aklımıza gelir. Cümlede anlam değişse de tanımlama için uygun olabileceğini düşünerek bu cümleyi seçtim. Oysa Adıge dilindeki nesne almayan fiil çekimlerinde anlam değişmez.

 

Сытхащ. – Yazdım.

Утхащ. --- Yazdın.

Тхащ. ---- Yazdı.

Дытхащ. – Yazdık.

Фытхащ. – Yazdınız.

Тхахэщ. – Yazdılar.

 

Сэ сытхащ.

Уэ утхащ.

Ар тхащ.

Дэ дытхащ.

Фэ фытхащ.

Ахэр тхахэщ.

 

Bu çekimde kişinin yaptığı iş anlatılmaktadır. Yazılan bir şey yani nesne konu bahsi değildir. Şahıs ekleri işaretlenenlerdir. Nesnesizdir.  Şahıslar р halindedir.

 

Стхащ. – Yazdım.

Птхащ. – Yazdın.

Итхащ. – Yazdı.

Ттхащ. – Yazdık.

Фтхащ. – Yazdınız.

Иатхащ. – Yazdılar.

 

Усэр сэ стхащ.

Усэр уэ птхащ.

Усэр абы итхащ.

Усэр дэ ттхащ.

Усэр фэ фтхащ.

Усэр абыхэм ятхащ.

 

Bu çekimde ise yazılan bir şey vardır. Bir yazı, bir metin veya bir şiir veya mektup, dilekçe veya benzeri. Yani nesne almıştır ve aynı fiildir. Şahıslar м halinde ve nesne р halindedir. Yazılmış olan bir şey vardır konu bahsimiz o yazılan şeydir. Her iki çekimi karşılaştıracak olursak Birinci yani nesne almayan çekimdeki şahıs ekleri üçüncü şahıslarda olmadığı görülüyor. Üçüncü çoğul şahısta ise çoğul eki var. İkinci bölümde yani nesne alan bölümde ise bütün şahıslar şahıs eki almıştır. Buradaki Иа ses bileşeni harfi olarak Я ile gösterilebilir. Çoğul ekine de ihtiyaç kalmadığından düşmüş olduğu da görülüyor.

Nesnesiz;

 

Сопхъанкlэ. – Süpürüyorum.

Уопхъанкlэ. – Süpürüyorsun.

Мэпхъанкlэ. – Süpürüyor.

Допхъанкlэ. – Süpürüyoruz.

Фопхъанкlэ. – Süpürüyorsunuz.

Мэпхъанкlэхэ. – Süpürüyorlar.

 

Nesneli yani bir şeyi, evi avluyu vb.

 

Сопхъэнкl.  – Süpürüyorum.

Уопхъэнкl.  – Süpürüyorsun.

Иепхъэнкl.  – Süpürüyor.

Допхъэнкl.  – Süpürüyoruz.

Фопхъэнкl.  – Süpürüyorsunuz.

Япхъэнкl.  – Süpürüyorlar.

 

Burada iyi anlaşılması gereken diğer bir konu ise şahıs zamirlerinin yani цlэпапщlэ lerin aldıkları hal ekleridir. Fiiller eğer nesne alıyor ise konu bahsi eden eyleyen şahıslar olmadığından, eden eyleyen yani Türk dilindeki deyişle özne м  haline girer ve üçüncü şahıslar абы ve абыхэм  olur, nesne ise р halindedir ve konu bahsidir. Fiiller nesne almıyor ise o zaman konu bahsi şahıslardır ve р halindedirler ve üçüncü şahıslar ар ve ахэр olurlar. Sanırım bu açıklama konuyu aydınlatmak için yeterlidir. Dilin eğitimi ve düzeneği aydınlatılmamış konumda olduğundan başa gelen şahıs ekleri bilhassa eğitimcileri düşündürebilir bunun nedeni de olayın fiilde bitiyor olması nedeniyle karışık söylemlerin kullanılıyor olmasından kaynaklanmaktadır. Fiil doğru söylenmiş ise konu anlaşılır konuma girer.

 

Уэ сэ услъэгъуащ. – Seni ben gördüm.

Sen benim görmüş olduğumsun. Veya

Сэ уэ услъэгъуащ.

 

Fiilden neyin ne olduğu anlaşılıyor. Dilin yapısı gereği sistem irdelenir ise o zaman ekleri düşmüş şahısların gerçekte

Уэр сэм услъэгъуащ.

Düzeneğinden geldiği anlaşılabilir.

 

Сэ уэ сыплъэгъуащ. – Beni sen gördün.

Ben senin görmüş olduğunum.

Уэ сэ сыплъэгъуащ.

Fiilin kurulumu doğru olduğundan söylenen anlaşılır durumdadır. Bütün bu açıklamalardan anlaşılacağı gibi fiilin kurulumu önemli görülüyor.

 

Nesne almamış eylem olarak;

 

Сышхэнущ. – Yiyeceğim.

Ушхэнущ. – Yiyeceksin.

Шхэнущ. – Yiyecek.

Дышхэнущ. – Yiyeceğiz.

Фышхэнущ. – Yiyeceksiniz.

Шхэнухэщ. – Yiyecekler.

 

Сэ сышхэнущ.

Уэ ушхэнущ.

Ар шхэнущ.

Дэ дышхэнущ.

Фэ фышхэнущ.

Ахэр шхэнухэщ.

 

Nesne almış olarak yani bir şeyi yemek olarak;

 

Сшхынущ. – Yiyeceğim.

Пшхынущ. – Yiyeceksin.

Ишхынущ. – Yiyecek.

Тшхынущ. – Yiyeceğiz.

Фшхынущ. – Yiyeceksiniz.

Яшхынущ. – Yiyecekler.

 

Мыlэрысэр сэ сшхынущ.

Мыlэрысэр уэ  пшхынущ.

Мыlэрысэр абы ишхынущ.

Мыlэрысэр дэ тшхынущ.

Мыlэрысэр фэ фшхынущ.

Мыlэрысэр абыхэм яшхынущ.

 

Elmayı belirtisiz hale getirecek olur isek, yani herhangi bir elma yiyeceğim diye düşünürsek, Yani elmayı değil de elma yiyeceğim diyecek olursak;

 

Сэ мыlэрысэ сшхынущ.

Уэ мыlэрысэ пшхынущ.

Абы мыlэрысэ ишхынущ.

Дэ мыlэрысэ тшхынущ.

Фэ мыlэрысэ фшхынущ.

Абыхэм мыlэрысэ яшхынущ.

Birisine bir iş bir eylem yaptırmak ettirmek eyletmek гъэ ön eki ile yapıldığını önceki derslerden öğrendik.

Nesnesiz olarak;

Сэ – сэ---------- сы -- з -- гъэщхащ.

Уэ – уэ ---------- у --- б -- гъэшхащ.

Ар -- абы -------- . -- и -- гъэшхащ.

Дэ – дэ --------- ды – д – гъэшхащ.

Фэ – фэ --------- фы – в – гъэшхащ.

Ахэр – абыхэм -- . – а – гъэшхащ.

 

Nesne almış olarak ise;

 

Кхъужьыр сэ – сэ -------------------- сы----- з – гъэшхащ.

Кхъужьыр уэ – уэ -------------------- уэ----- б – гъэшхащ.

Кхъужьыр абы – абы ---------------и – р -- и – гъэшхащ.

Кхъужьыр дэ --------- дэ ----------- ды ----- д – гъэшхащ.

Кхъужьыр фэ --------- фэ ----------- фэ ------ в – гъэшхащ.

Кхъужьыр абыхэм – абыхэм ------ и – р – а – гъэшхащ.

 

Bu çaprazlamaların işleyişi önceki derslerden öğrenilmişti. Şahıslar o ve onlar ile çaprazlanırken ы ve э ler düşer.

 

Birine bir işi etmek eylemek anlamında ise;

 

Nesne almamış olarak;

 

Сэ сэ -------------------- сы – с – хуэ -- тхащ.

Уэ уэ -------------------- у --- п – хуэ -- тхащ.

Ар абы ----------------- .  – . ---- хуэ -- тхащ.

Дэ дэ ------------------- ды – т – хуэ -- тхащ.

Фэ фэ ------------------- фы – ф – хуэ -- тхащ.

Ахэр абыхэм ---------- .  ---- а – хуэ -- тхащ.

 

İstisnası ise;

 

Ахэр абыхэм ---------- .  ---- . – хуэ -- тхахэщ.

Ахэр ile başlayan her bir cümle sonuna хэ çoğul eki gelmek zorundadır.

 

Nesne almış olarak :

 

Усэр сэ сэ ----------------- с – хуэ – с – тхащ.

Усэр уэ уэ ----------------- п – хуэ – п – тхащ.

Усэр абы абы -------------.  – ху – и – тхащ.

Усэр дэ дэ ----------------- т – хуэ – т – тхащ.

Усэр сэ сэ ------------------ ф – хуэ – ф – тхащ.

Усэр абыхэм абыхэм -----.  – ху – а – тхащ.

 

İstisnası ise :

 

Усэр абыхэм  ile başlayan cümlelerde fiil başına я ( иа ) gelir ve sonuna çoğul eki almasına gerek kalmaz.

 

Bu anlatımların tümü dili biraz bilenler için dikkatli incelenirse anlaşılabilir fakat hiç bilmeyenlerin sesleri ve sistematiği eğitimcilerinden almaları gerekebilir. Ben kendim bir milletin dilinin anlatımına, kurallarının açıklanmasına katkı sağlayabilmiş isem kendimi mutlu addedeceğim. İkinci kur çalışmalarım günlük konuşmaları içerecek ve kurallardan uzak kalınarak hazırlanacaktır. Bu dilin en güzel öğrenme ortamının aile içerisinde öğrenmek olduğu düşüncemi yenileyerek herkese böyle bir öğrenme ortamı nasip etmesi için Allah’a dua ediyorum.

 

Мазэ И Гуфlэгъуэр

Мазэ

Ар минитlрэ тlу гъэм

Дунейм къытехьащ.

 

Ар дунейм къызэрытехьэрэ

Илъэсий хъуащ.

 

Мы гъэм абы и еджапlэ кlуэгъуэщ.

 

Ар Щlэжокъуэхэ япхъщ.

И анэр Гупсэщ.

И адэри Заферщ.

 

Нобэ еджапlэхэр къызэlуахыж.

Мазэй и еджапlэм кlуэну хущlокъ.

Мазэ и анэм

Еджапlэм щыкlуэкlэ зэдихьыну

Хуэlу хуащlэхэр къыхузригъэпэщащ.

Тхылъ

Тхылъылъэ

Къэлэм

Дэфтэр

Псылъэ

Псом хуэмыдэуи и щыгъынхэр

Дахэ дыддэуи екlуащ.

 

И анэми ар игъэlущащ,

И ныбжьэгъухэм дахэу яхэтыну,

И егъэджакlуэми

Дахэу епсэлъэну,

Еджапlэм и хабзэхэм зыдригъэкlуну.

 

Еджапlэм щынэсахэм

Къуажэ цlыкlухэри къызэхуэсахэт.

Еджапlэм и пщlантlэм

Еджакlуэхэр зыпымычу къекlуалlэхэрт.

 

Цlыкlухэр гуп гупу кусэурэ зэхэувахэрт.

Ауэ

Латlэ ипхъу Быцэ и анэм зыхуигъэтlынэу

Кусэхэм къыхуекlуалlэртэкъым.

И анэми абы еубзэурэ къришэлlэным пылът.

Мазэи ар фlэгъэщlэгъуэн хъуат.

 

Мазэ и анэм ар хуишэри

И егъэджакlуэм бгъэдишащ.

Мазэ и игъэджакlуэр сыту дахэт.

И нэlур къигуфlыкlт.

И фащэхэмрэ езымрэ зэкlужт.

И lэхэмкlэ и щхэцым lэ къыдилъэри

И еджакlуэ гупым хишэри

Кусэм хигъэуващ.

 

Еджапlэм и унэфэщlхэм,

Нэхъ ипэ ит еджакlуэ нэхъыжьхэм,

Я гупсысэ дахэхэр къаупсэлъащ,

Нэгу зрагъэужьыну къафэ гупым

Къафэ ирагъэкlуэкlащ.

Пшынэ къеуэм атlэми узlэпишэрт.

 

Уэзджынэр къеуа иужь

Гуп гупурэ я лэжьапlэ пэщхэм щlэхьахэщ.

 

Мазэ и тlысыпlэр и егъэджакlуэм къригъэлъэгъуащ.

Къригъэлъэгъуа щlыпlэми тlысащ.

И тхылъылъэр ипlэ иригъэзэгъащ.

Хьэтыжхэ якъуэ Тlутlэи тlысэгъу хуэхъуащ.

 

Егъэджакlуэр

Еджакlуэ псори ипlэ иригъэтlысхьа иужь

Къащыгуфыкlыу цlыкlухэм къащхьэщыуващ.

Итlанэй мыхэр къыжиlащ.

 

Сэ си цlэр Синэмйсщ,

Щокъулхэ сырапхъущ.

Сэ фэ фи нэlухэм сиплъэмэ

Фыхэтми гурыгъуазэкlэ фызоцlыху,

Ауэ фэ фи макъхэмкlэ зыкъэзывгъэцlыхум

Нэхъ си гуапэ хъунущ.

 

Иджы

Фи цlэр

Фи унагъуэ цlэр

Фи анэм ицlэр

Фи адэм ицlэр

Къыжыфlэурэ зыкъэзывгъэцlыху, жиlащ.

 

Хэт хуейми псалъэгъуэ лъызгъэсынущ,

Зырызурэ фыкъэпсалъэ къыжиlэжащ.

 

Мазэ и lэр къиlэтри псалъэгъуэр зылъигъэсащ.

 

--- Сэ сицlэр Мазэщ.

--- Си унэгъуэцlэр Щlэжокъуэщ

Щlэжокъуэхэ сырапхъущ.

Си анэм ицlэр Гупсэщ

Си адэм ицlэри Заферщ

Жиlэри и еджакlуэм фlыуэ еплъащ

И гуапэ зэрхъуам гу щылъитэм

Игу зэгъауэ и ныбжьэгъухэми ящыгуфlыкlащ,

Ипlэ итlысхьэжащ.

 

Тlутlэи хуепlэщlэкlыу и lэр къиlэтри

Псэлъэну хуит зыкъыригъэщlащ.

 

--- Сэ сицlэр Тlутlэщ.

--- Си унэгъуэцlэр Хьэтыжьщ.

Хьэтыжьхэ сыракъуэщ.

Си анэм ицlэр Нахуэщ.

Си адэм ицlэр Дзыдзущ.

Си унагъуэр фlыуэ солъагъу.

Фэ сыкъызэрыфхэхьари си гуапэ хъуащ.

Жиlэри ипlэ итlысхьэжащ.

 

Псэлъахэм къаупсэлъухэр Егъэджакlуэм

Апхуэдизу и гуапэ хъуати

Фэ си тlасэхэ сипсэхэ

Фэр хуэдэ цlыкlу lущхэр сипсэм хузогъадэ

Жиlэурэ зырыз зырызурэ игъэпсалъэм

lэ дилъэурэ псори зэригъэцlыхуащ.

Зыгъэпсэхугъуэ уэзджынэр къыщеуам

Синэмйс цlыкlухэм защигъэнчlатэкъым.

 

 ----------------------------------------------------------

 

Уицlэр сыт?

Уи унэгъуэцlэр сыт?

Хэтхэ уракъуэ?

Хэтхэ урапхъу?

Уи анэм ицlэр сыт?

Уи адэм ицlэр сыт?

Хэт урикъуэ?

Хэт урипхъу?

Дэнэ ущыщ?

Дунейм укъыщытехьар махуэ, мазэ, гъэ

Дунейм дэнэ укъыщытехьа?

Дэнэ ущыпсэурэ?

Уи ныбжьыр дапщэ хъуа?

 

 

Сэ сицlэр Илхьэну.

Си унэгъуэцlэр Щокъулщ.

Щокъулхэ сыракъуэщ.

Си анэм ицlэр Нагlимэщ.

Си адэм ицlэр Нэфlыцlэщ.

Нэфlыцlэ сырикъуэщ.

Нагlимэ сырикъуэщ.

Нэфlыцlэрэ Нагlимэрэ сыракъуэщ.

Ендрей къуажэ сыщыщщ.

09.09.1955 Гъэм дунейм сыкъытехьащ.

Ендрей дунейм сыкъыщытехьащ.

Иджы Истамбул сыщопсэу.

Нобэ си ныбжьыр тхущlрэ щырэ хъуащ.

 

Унагъэ сщlащ.

Быниплl cиlэщ.

Си бынхэм тlур хъыджэбзщ,

Тlури щlалэщ.

Ахэр плlыри иоджэхэ.

 

 

Уи унэгъуэцlэр : -----------------------------------

Уицlэр : ----------------------------------------------

Уи адэм ицlэр : ------------------------------------

Уи анэм ицlэр : ------------------------------------

Дунейм укъыщытехьэ гъэр

Махуэ мазэ гъэ : -----------------------------------

Дунейм укъыщытехьа щlыпlэр : --------------

Унагъэ пщlарэ умщlарэ : ----------------------------

 

 

Мы тхыгъэ дахэр хэт уигъэтха?

 

------- сэ ---------- сэ ----------- сы --- з --- гъэ – тхащ.

------- уэ ---------- уэ ----------- уэ --- б --- гъэ – тхащ.

Ар --- абы ------- абы --------- и – р – и --- гъэ -- тхащ.

-------- дэ --------- дэ ----------- ды --- д --- гъэ -- тхащ.

-------- фэ --------- фэ ----------- фэ --- в --- гъэ -- тхащ.

-------- абыхэм – абыхэм ----- и – р – а --- гъэ – тхащ.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

Daha geniş bilgi, görüş ve düşünceleriniz, eleştirileriniz için maillerinizi This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. adresine gönderebilirsiniz.

 

Page 6 of 6

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kafkasya Neresidir?

Kafkasya Neresidir?

Ara 10, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Son Twetler

RT @profdrhalukkoc: Rusya Fed.Ank B.elçisi Aleksey Yerhov;1820-1870 yıllarında her türlü eziyet,baskı ve zorla topraklarından sürdükleri Ka…
https://t.co/z2AVKFGjVf
Adıge Cumhuriyeti'nin Kuruluş Yıl Dönümü Kutlu Olsun https://t.co/10PUan3hJA
RT @ajanskafkas: Mustafa Aydın Turan | Mehdi Nüzhet Çetinbaş yazdı https://t.co/bM0qHZIb6X https://t.co/LV5Nislevy
Follow Çerkesya on Twitter

Post Gallery

Çerkes Parası ve Kaffed'in Kozmik Aklı

Çerkeslerin Mitolojik Kahramanı Nart Sosruko Mobil Oyun Oluyor

Eski Kafkas halkları, Amerikan yerlileri ve Sibirya halklarıyla akrabaymış

Belgesel Film Gösterimi-Çerkes Atının Öyküsü Şağdi

Hayriye Melek Hunç Anısına Kitap Günleri

Adıgey Halkı Anadilde Eğitim İstedi

Sarıkamış’tan Bir Şehit Öyküsü

Efsanevi Kabardey Atları Dörtnala Geri Dönüyor

Çerkes Kültürüne Son Bir Yaşam Alanı