Adıgece Ders No:16

Aralık 17, 2018

Bu derste sözcüklerin oluşumu ile ilgili bir çalışma yürüteceğiz.

Dilin ses dili olması nedeniyle Bu çalışmayı iyi anlamak önemlidir.

Örnek olarak atmak ile ilgili sözcüklerin oluşumunu inceleyelim.

 

дзы -- at хыфlэдзэ -- (elindekini yere ) at дэдзей -- yukarıya at

едзых -- aşağıya at

 

Söyleyenin nerede olduğu sözcüğün oluşumunu etkiler

 

т - üzerini х - topluluğu и - bir şeyin içini п - ucunu щl - altını

д - iki şeyin arasını фl - takılı olmayı бгъэ - yanını бгъу- yanını

кlэщlэ - yanını

 

sesli harfle biten sözcükler at, sessiz harfle biten sözcükler den at

şeklinde oluşur.

 

Başına къ alan sözcüklerde söyleyen kendisinin bulunduğu yere doğru at demektedir. Kendisi altta üstte içinde dışındadır. Oraya at demektedir.

 

Başına н alan sözcükler de oraya doğru at demektedir, veya kendinin attığı yere doğru, kendinin gideceği yöne duğru bir at emri vermektedir.

 

Bu temel kabullerden hareketle aşağıdaki sözcükleri anlamlandırmaya çalışır isek işin zorluğunun olmadığını anlayabiliriz.

 

тедзэ тедз нытедзэ нытедз къытедзэ къытедз

хэдзэ хэдз ныхэдзэ ныхэдз къыхэдзэ къыхэдз

идзэ идз нидзэ нидз къидзэ къидз

 

пыдзэ пыдз ныпыдзэ ныпыдз къыпыдзэ къыпыдз

щlэдзэ щlэдз ныщlэдзэ ныщlэдз къыщlэдзэ къыщlэдз

дэдзэ дэдз ныдэдзэ ныдэдз къыдэдзэ къыдэдз

 

фlэдзэ фlэдз ныфlэдзэ ныфlэдз къыфlэдзэ къыфlэдз

дэдзей едзых ныдэдзей недзых къыдэдзей къедзых

 

бгъэдэдзэ бгъэдэдз ныбгъэдэдзэ

ныбгъэдэдз къыбгъэдэдзэ къыбгъэдэдз

 

бгъурыдзэ бгъурыдз ныбгъурыдзэ

ныбгъурыдз къыбгъурыдзэ къыбгъурыдз

 

кlэщlэдзэ кlэщlэдз ныкlэщlэдзэ

ныкlэщlэдз къыкlэщlэдзэ къыкlэщlэдз

 

кlэлъыдз ныкlэлъыдз къыкlэлъыдз

хыфlэдзэ ныхыфlэдзэ къыхыфlэдзэ

 

Мыlэрысэр жыг щlагъым щlэдзэ. -- Elmayı ağacın altına at.

Мыlэрысэр жыг щlагъым щlэдз. -- Elmayı ağacın altından at.

 

Мыlэрысэр жыг щlагъым къыщlэдзэ.

-- Elmayı ağacın altına at. ( söyleyen elmanın altında)

 

Мыlэрысэр жыг щlагъым къыщlэдз.

-- Elmayı ağacın altından at. ( söyleyen elmanın altında değil)

 

Мыlэрысэр жыг щlагъым ныщlэдзэ.

-- Elmayı ağacın altına at. ( söyleyen kendisi de atıyor veya oraya gidecek)

 

Мыlэрысэр жыг щlагъым ныщlэдз. -- Elmayı ağacın altından at.

( söyleyen de dışarı atıyor veya dışarıya çıkacak oraya atılmasını istiyor.)

 

Bu söylemlerin hepsi karşıdakine yani muhataba emir şeklindedir.

Atılan şey de herhangi bir şeydir. Şahıslar söz konusu olursa iki parçalı fiiller gurubuna girer ve şahıs ekleri araya girerler.

 

Мазэ еджэу иуха тхылъыр lэнэм тридзащ. Maze okuyup bitirdiği kitabı masanın üzerine attı.

 

ты -- üzerine ( ı harfi düşmüş.)

р -- ı ve i arasına kaynaştırma olarak girmiş.

и -- üzerine atan o

дз -- atma fiil kökü

а -- yakın geçmişte

щ -- atılmış olduğunu yani şu andaki halini gösterir.

 

Onun tarafından belirtilen şey belirtilen yere atılmış durumdadır.

 

 

Aynı çalışmayı koymak ve almak üzerinden yapacak olursak.

лхьэ –koy ( konuma getir) х -- al

 

телъхьэ тэх нытелъхьэ нытех къытелъхьэ къытех

хэлъхьэ хэх ныхэлъхьэ ныхэх къыхэлъхьэ къыхэх

илъхьэ их нилъхьэ них къилъхьэ къих

пылъхьэ пых ныпылъхьэ ныпых къыпылъхьэ къыпых

 

щlэлъхьэ щlэх ныщlэлъхьэ ныщlэх Къыщlэлъхьэ къыщlэх

фlэлъхьэ фlэх ныфlэлъхьэ ныфlэх къыфlэлъхьэ къыфlэх

дэлъхьэ дэх ныдэлъхьэ ныдэх къыдэлъхьэ къыдэх

 

бгъэдэлъхьэ бгъэдэх ныбгъэдэлъхьэ

ныбгъэдэх къыбгъэдэлъхьэ къыбгъэдэх

 

бгъурылъхьэ бгъурых ныбгъурылъхьэ

ныбгъурых къыбгъурылъхьэ къыбгъурых

 

кlэщlэлъхьэ кlэщlэх ныкlэщlэлъхьэ

ныкlэщlэх къыкlэщlэлъхьэ къыкlэщlэх

 

Мазэ еджэу иуха тхылъыр lэнэм трилъхьащ.

-- Maze okuyup bitirdiği kitabı masanın üzerine koydu.

 

Aynı çalışmayı kendini oturur konuma getirme üzerinden yürütelim. Bunları daha da çoğaltılabilir de daha çok işlek ve günlük konuşmalarda geçenleri alıyorum.

 

тlысхьэн -- oturur konuma gelmek – т den с ye geçmek

 

тетlысхьэ къытетlысхьэ нытетlысхьэ

хэтlысхьэ къыхэтlысхьэ ныхэтlысхьэ

 

итlысхьэ къитlысхьэ нитlысхьэ

пытlысхьэ къыпытlысхьэ ныпытlысхьэ

 

щlэтlысхьэ къыщlэтlысхьэ ныщlэтlысхьэ

фlэтlысхьэ къыфlэтlысхьэ ныфlэтысхьэ

 

дэтlысхьэ къыдэтlысхьэ ныдэтlысхьэ

бгъэдэтlысхьэ къыбгъэдэтlысхьэ ныбгъэдэтlысхьэ

 

бгъурытlысхьэ къыбгъурытlысхьэ ныбгъурытlысхьэ

кlэщlэтlысхьэ къыкlэщlэтlысхьэ ныкlэщlэтlысхьэ

 

Мазэ еджэн иуха тхылъыр lэнэм трилъхьэри и анэм

бгъэдэтlысхьэжащ.

Maze okumasını bitirdiği kitabı masanın üzerine koyup annesinin

yanına oturdu.

Щlалэ цlыкlур нанэ бгъэдэзгъэтlысхьащ.

 

бгъэдэ -- yanına

з -- yaptıran ben

гъэ -- yaptırma ön eki

тlыс -- oturur konuma ( yani т durumundan с durumuna )

хь -- Belirtilen konuma getirme

а -- yakın geçmiş

щ -- şu anki durum.

 

onu ben belirtilen şahsın yani onun yanına oturtmuş durumdayım.

 

 

--------- Сэ ---- сэ ----------- сы -- бгъэдэ -- з -- гъэ – тlыс -- хь -- а -- щ.

--------- Уэ ----- уэ ---------- у ----------------- б ------------------------------- ?

Ар --- абы абы ---------- . ----------------- и ------------------------------ къым.

--------- Дэ ----- дэ --------- ды --------------- д ------------------------------ къэ?

--------- Фэ ----- фэ -------- фы -------------- в ------------------------------ т.

--------- Ахэр - абыхэм --- . ----------------- а ------------------------------ т?

 

Bu tablonun tek istisnası ахэр ile başlayan cümlelerin sonuna хэ çoğul eki alması zorunluluğudur.

 

Сэ уэ еджапlэм сы – щlэ -- б -- гъэ – тlыс -- хь – а -- щ.

Ар абы абы . -- бгъэд -- и -- гъэ – тlыс -- хь -- а ?

Ар абыхэм абы . -- бгъэд -- а -- гъэ – тlыс -- хь -- а -- къым.

Фэ сэ нанэ фы -- бгъэдэ -- з – гъэ – тlыс -- хь -- а -- тэкъэ?

 

фы --- sizi (oturan)

бгъэдэ --- yanına

з --- ben (oturtan)

гъэ --- yaptırma öneki

тlыс -- oturur konumda ( т den с durumuna )

хь --- Belirtilen konuma getirme anlamı

а --- geçmiş

тэ --- bitmiş zamanda

къэ? --- olumsuz soru eki.

 

Sizi ben belirtilen kişi yanına oturtmamış mıydım?

 

 

Şimdi de aynı çalışmayı bir yere girme çıkma sözcüklerinin oluşumu üzerine yapalım.

 

хьэ -- gir anlamında taşıyıcının erk sahibinin hareketi kendini хьы yapmak

кl -- çık başlatılmış olguyu sonlandır

 

техьэ текl нытехьэ нытекl къытехьэ къытекl

хэхьэ хэкl ныхэхьэ ныхэкl къыхэхьэ къыхэкl

ихьэ икl нихьэ никl къихьэ къикl

 

дэхьэ дэкl ныдэхьэ ныдэкl къыдэхьэ къыдэкl

гуэхьэ гуэкl ныгуэхьэ ныгуэкl къыгуэхьэ къыгуэкl

щlэхьэ щlэкl ныщlэхьэ ныщlэкl къыщlэхьэ къыщlэкl

 

бгъэдэхьэ бгъэдэкl ныбгъэдэхьэ

ныбгъэдэкl къыбгъэдэхьэ къыбгъэдэкl

 

бгъурыхьэ бгъурыкl ныбгъурыхьэ

ныбгъурыкl къыбгъурыхьэ къыбгъурыкl

 

Заферрэ сэрэ зэгъусэу псым дыхэхьэри дыкъыхэкlыжащ.

 

ды -- biz

къы -- den

хэ -- çoğuldan

кlы -- çıkış

ж --- önceki konumumuza

а -- yakın geçmişte

щ -- yapmış durumdayız.

 

дыхэхьэри -- girdik ve biz girmiş olduğumuz şeyden çıkmış durumdayız.

 

шэ -- birini beraberinde belirtilen yere götürmek

 

тешэ тешыж нытешэ нытешыж къытешэ къытешыж

хэшэ хэшыж ныхэшэ ныхэшыж къыхэшэ къыхэшыж

ишэ ишыж нишэ нишыж къишэ къишыж

 

гуэшэ гуэшыж ныгуэшэ ныгуэшыж къыгуэшэ къыгуэшыж

дэшэ дэшыж ныдэшэ ныдэшыж къыдэшэ къыдэшыж

 

бгъэдэшэ бгъэдэшыж ныбгъэдэшэ

ныбгъэдэшыж къыбгъэдэшэ къыбгъэдэшыж.

 

Dilin ses dili olması nedeniyle seslerin yüklendikleri anlamlar kavranırsa sözcüklerin oluşumu anlaşılırlığı kolaylaşır. Bunlar muhataba yönelik emir sözcükleridir. Çekimlenmeleri durumunda diğer çekimler gibi şahıs eklerini alırlar ön ek ve soneklerle

anlatım zenginleşir sonsuz anlatım zenginliğine ulaşır. Buradan şunu çok rahatlıkla söyleyebiliriz ki bu dilin zenginliğinin sınırı yoktur. Sonsuz bir sözcük zenginliğine sahiptir. Ses anlam temelinde son kullanılan sözcükten sonra da oluşabilecek başka bir sözcük vardır. Bizim konumuz zaten dilin genişliğini ölçmek değildir. Ona bizim yetişmemiz mümkün olmaz. Bizim konumuz sadece olabildiğince ses anlam temelinden sözcüklerin nasıl oluştuğunu anlatmaya çalışmaktır. Bu dili bilen birisi için ses anlam temelinde oluşmuş ilk defa duyduğu sözcük anlaşılmaz değildir.

 

Сэ Истанбул сокlуэ уэри унэкlуэн?

-- İstanbul’a gidiyorum sen de gelir misin?

 

Сэ Истанбул сокlуэ уэри унэкlуэфын?

-- İstanbul’a gidiyorum sen de gelebilir misin?

 

Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэн?

-- Ben İstanbul’a dönüyorum sen de gelir misin?

 

Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэжын?

-- İstanbul’a dönüyorum sen de döner misin?

 

Сэ Истанбыл сокlуэж уэри унэкlуэжыфын?

-- İstanbul’a dönüyorum sen de dönebilir misin?

 

Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэжыфыну?

-- İstanbul’a dönüyorum sen de dönebilecek misin?

 

Baştaki сэ lerin günlük konuşmalarda gerekmedikçe

söylenmez olduklarını zaten biliyoruz.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

Adıgece Ders No:17

Aralık 17, 2018

İsimlerin şu anda oluyorum diye bir çekimlenmesi olmaz. Olsa da anlamlı  cümleler oluşturmaz. Fakat şuyum buyum diye söylenir. İsimler gibi sıfat zamirler de çekimlenebilir. Sıfat değişimi şu anda da olabileceğinden çekim oluyorum diye yapılabilir. Fiillerin isimleri de tıpkı isimler gibi çekimlenir. Sıfat ve fiil isimlerinin çekimlenmesinde üçüncü şahıslarda şimdiki zaman yani ben şu olanım bu  olanım ve üçüncü şahıslarda o bu olandır şu olandır şeklindeki çekimlerde  üçüncü şahıslar мa eki alır. bunun dışında ise aynı isimler gibi çekimlenirler. Yani anlam oluşumu şimdiki zamanda gidiyor olanım, gitmiş olanım, gidecek olanım şeklinde oluşur. Bitmiş zaman da gidiyor olandım, gitmiş olandım, gidecek olandım  şekillerinde oluşmaktadır. Uzak geçmiş zaman da ayrıca ifade edilir. Gerçekte zaman şimdiki zaman ve geçmiş zaman söylemleri olarak görülüyor.Bu zamanların olumsuz, soru, olumsuz soru ek ve yapılarını zaten öğrendik.

 

Gitmek fiilini çekimlersek, yani gidiyor olan;

сокlуэ уокlэ макlуэ докlуэ фокlуэ макlуэхэ

 

Gitmiş olan olarak söylersek;

сыкlуащ укlуащ кlуащ дыкlуащ фыкlуащ кlуахэщ

 

Gidecek olan olarak düşünürsek;

сыкlуэнущ укlуэнущ кlуэнущ дыкlуэнущ фыкlуэнущ кlуэнухэщ.

 

Giderim

сыкlуэнщ укlуэнщ кlуэнщ дыкlуэнщ фыкlуэнщ кlуэнхэщ

 

Geçmişte gitmiş olan olarak da ;

сыкlуат укlуат кlуат дыкlуат фыкlуат кlуахэт

 

Uzak geçmişte gitmiş olan olarak da ;

сыкlуэгъат укlуэгъат кlуэгъат дыкlуэгъат фыкlуэгъат кlуэгъахэт

 

Şimdiki zaman olumlu bildirimi dışında tüm zamanların çekimlenmesi aynı  biçimde şahıs ekleri ile gerçekleşir. Buna fiilin isminin çekiminde olumsuz, soru, olumsuz soru kalıpları da dahildir. şimdiki zamanın soru bildiriminde  kural bozulmaz fakat sona рэ eklemesiyle soru yapıldığını öğrenmiştik.

 

Gidiyor olan mıyım

сыкlуэрэ? укlуэрэ? кlуэрэ? дыкlуэрэ? фыкlуэрэ? кlуэхэрэ?

 

Gitmiş olan mıyım

сыкlа? укlуа? кlуа? дыкlуа? фыкlуа? кlуахэ?

 

Gidecek olanmıyım

сыкlуэну? укlуэну? кlуэну? дыкlуэну? фыкlуэну? кlуэнухэ?

 

Gideyim mi

сыкlуэн? укlуэн? кlуэн? дыкlуэн? фыкlуэн? кlуэнхэ?

 

İsmin çekimlenmesi ile aynıdır.

сы Аднанщ у Аднанщ Аднанщ ды Адыгэщ фы Адыгэщ

Адыгэхэщ. 

 yıldızım

сывагъуэщ увагъуэщ вагъуэщ дывагъуэщ фывагъуэщ вагъуэхэщ

gezginim

сыкъэкlухьакlуэщ укъэкlухьакlуэщ къэкlухьакlуэщ

дыкъэкlухьакlуэщ фыкъэкlухьакlуэщ къэкlухьакlуэхэщ

 

terziyim

сыдэрбзэрщ удэрбзэрщ дэрбзэрщ

дыдэрбзэрщ фыдэрбзэрщ дэрбзэрхэщ

 

ıslağım

сыпсыфщ упсыфщ псыфщ дыпсыфщ фыпсыфщ псыфхэщ

 

hastayım

сысымаджэщ усымаджэщ сымаджэщ

дысымаджэщ фысымаджэщ сымаджэхэщ

 

beyazım

сыхужьщ ухужьщ хужьщ дыхужьщ фыхужьщ хужьхэщ

 

öğrenciyim

сыеджакlуэщ уеджакlуэщ еджакlуэщ

дыеджакlуэщ фыеджакlуэщ еджакlуэхэщ

 

rehberim

сыгъуазэщ угъуазэщ гъуазэщ дыгъуазэщ фыгъуазэщ гъуазэхэщ

 

sarrafım

сыдыщэкlщ удыщэкlщ дыщэкlщ дыдыщэкlщ фыдыщэкlщ дыщэкlхэщ

 

tüccarım

сыщэхуакlуэщ ущэхуакlуэщ щэхуакlуэщ

дыщэхуакlуэщ фыщэхуакlуэщ щэхуакlуэхэщ

 

oyuncuyum

сыджэгуакlуэщ уджэгуакlуэщ джэгуакlуэщ

дыджэгуакlуэщ фыджэгуакlуэщ джэгуакlуэхэщ

 

mızıkacıyım

сыпшынауэщ упшынауэщ пшынауэщ

дыпшынауэщ фыпшунауэщ пшынауэхэщ

 

anneyim

сыанэщ уанэщ анэщ дыанэщ фыанэщ анэхэщ

 

işçiyim

сылэжьакlуэщ улэжьакlуэщ лэжьакlуэщ

дылэжьакlуэщ фылэжьакlуэщ лэжьакlуэхэщ

 

aşçıyım

сыпщафlэщ упщафlэщ пщафlэщ дыпщафlэщ фыпщафlэщ пщафlэхэщ

 

demirciyim

сыгъукlэщ угъукlэщ гъукlэщ дыгъукlэщ фыгъукlэщ гъукlэхэщ

 

zenginim

сыкъулейщ укъулейщ къулейщ дыкъулейщ фыкъулейщ къулейхэщ

сыбейщ убейщ бейш дыбейщ фыбейщ бейхэщ

 

fakirim - zavallıyım

сытхьэмыщкlэщ утхьэмыщкlэщ тхьэмыщкlэщ

дытхьэмыщкlэщ фытхьэмыщкlэщ тхьэмыщкlэхэщ

 

kulum

сылlыщlэщ улlыщlэщ лlыщlэщ дылlыщlэщ фылlыщlэщ лlыщlэхэщ

 

çiftçiyim

сымэкъумэшыщlэщ умэкъумэшыщlэщ мэкъумэшыщlэщ

дымэкъумэшыщlэщ фымэкъумэшыщlэщ мэкъумэшыщlэхэщ

 

bekçiyim

сыхъумакlуэщ ухъумакlуэщ хъумакlуэщ

дыхъумакlуэщ фыхъумакlуэщ хъумакlуэхэщ

 

güzelim

сыдахэщ удахэщ дахэщ дыдахэщ фыдахэщ дахэхэщ

 

iyiyim

сыфlщ уфlщ фlыщ дыфlщ фыфlщ фlыхэщ

 

Değişik söylemleri zaten biliyoruz olumsuz, soru, olumsuz soru

 

сыдахэкъым сыдахэкъэ? сыдахэ?

сыфlкъым сыфlкъэ? сыфl?

уфlкъым уфlкъэ уфl? gibi.

 

Şunu bunu oluyorum, oldum olacağım, olmuştum, gibi cümleler:

 

Дахэ сыхъуащ ухъуащ хъуащ дыхъуащ фыхъуащ хъуахэщ

Ин ----------------------------------------------------------------------------------------

Псыф -----------------------------------------------------------------------------------

Егъэджакlуэ --------------------------------------------------------------------------

Cымаджэ ------------------------------------------------------------------------------

Къулей ---------------------------------------------------------------------------------

Фlы --------------------------------------------------------------------------------------

Анэ --------------------------------------------------------------------------------------

Лlыжьы сохъу уохъу мэхъу дохъу фохъу мэхъухэ

плъыжь сыхъуа? ухъуа? хъуа? дыхъуа? фыхъуа? хъуахэ?

Лъэlуакlуэ ----------------------------------------------------------------------------

Къарууфlэ ----------------------------------------------------------------------------

гъукlэ сыхъуат ухъуат хъуат дыхъуат фыхъуат хъуахэт

пщафlэ сыхъунущ ухъунущ хъунущ дыхъунущ фыхъунущ

 

Fiilin isminin çekimlenmesine birkaç örnek daha verelim ;

 

Yazmak fiilinin adı: тхэн

 

сытхащ утхащ тхащ дытхащ фытхащ тхахэщ

 

Yemek fiilinin adı :шхэн

 

сышхащ ушхащ шхащ дышхащ фышхащ шхахэщ

 

uyumak fiilinin adı : жейн

 

сыжеящ ужеящ жеящ дыжеящ фыжеящ жеяхэщ

 

sessizce kaybolmanın adı : кlуэсэн

 

сыкlуэсащ укlуэсащ кlуэсащ дыкlуэсащ фыкlуэсащ кlуэсахэщ

 

 

korkmak fiilinin adı : шынэн

 

сышынащ ушынащ шынащ дышынащ фышынащ шынахэщ

 

aramak fiilinin adı :лъыхъуэн

 

сылъыхъуащ улъыхъуащ лъыхъуащ дылъыхъуащ фылъыхъуащ лъыхъуахэщ

 

ürkmek - щтэн donmak fiilinin adı : щтын

 

сыщтащ ущтащ щтащ дыщтыщ фыщтащ щтахэщ

 

Dinlemek fiilinin adı: дэ!уэн

 

сыдэlуащ удэlуащ дэlуащ дыдэlуащ фыдэlуащ дэlуахэщ

 

Kaybolmak fiilinin adı: кlуэдын

 

сыкlуэдащ укlуэдащ кlуэдащ дыкlуэдащ фыкlуэдащ кlуэдахэщ

 

bakmak fiilinin adı : плъэн

 

сыплъащ уплъащ плъащ дыплъащ фыплъащ плъахэщ

 

Eylemlerin adı olan sözcükler bir liste halinde verilecektir.

 

Bir şeyi yazmak bir şeyi dinlemek veya bir şeyi kaybetmek ise farklı biçimde ifade  bulmak durumundadır. Bazı fiillerin bu çekimi olmaz. Örneğin bir şeyi uyumak, bir şeyi bayılmak olmaz da birini uyutmak birini bayıltmak şeklinde cümle oluşacağından  onların çekimi de kendi kurallarınca гъэ ön eki eklenerek olur.

 

Bir şeyi yazmak : тхын

 

стхащ птхащ итхащ ттхащ фтхащ ятхащ ( иатхащ )

 

Bir şeyi dinlemek: едэlуэн

 

седэlуащ уедэlуащ едэlуащ дедэlуащ федэlуащ едэlуахэщ

 

Bir şeyi kaybetmek: Гъэкlуэдын

 

згъэкlуэдащ бгъэкlуэдащ игъэкlуэдащ дгъэкlуэдащ вгъэкlуэдащ

 

ягъэкlуэдащ (иагъэкlуэдащ )

 

Bir şeyi görmek: лъагъун

 

Слъэгъуащ плъэгъуащ илъэгъуащ тлъэгъуащ флъэгъуащ ялъэгъуащ.

 

Bir şeyi yemek : Шхын

 

сшхащ пшхащ ишхащ тшхащ фшхащ яшхащ

 

сшха? пшха? ишха? тшха? фшха? яшха?

 

сошх бошх иешх дошх фошх яшх

 

сшхырэ? пшхырэ? ишхрэ? тшхырэ? фшхырэ? яшхрэ?

 

сшхыкъым пшхыкъым ишхкъым тшхыкъым фшхыкъы яшхкъым

 

birini uyutmak : гъэжейн

 

Сэ ----- сэ -------------- сы ---- з -- гъэ ---- жеящ.

Уэ ------ уэ -------------- у ----- б -- гъэ ----- жея?

Ар ----- абы ------------ . ------ и -- гъэ ----- жеякъым.

Дэ ------ дэ ------------- ды ---- д -- гъэ ----- жеякъэ?

Фэ ------ фэ ------------ фы ---- в -- гъэ ---- жейнщ.

Ахэр - абыхэм --------- . ------ а -- гъэ ----- жейнт

 

Сэ уэ сыбгъэжеящ. Beni sen uyutmuş olansın. Beni sen uyuttun gibi.

Сэ абы сигъэжеящ.

Сэ фэ сывгъэжеящ.

Сэ абыхэм сагъэжеящ.

Уэ сэ узгъэжеящ.

Уэ абы уигъэжеящ.

Уэ дэ удгъэжеящ.

Уэ абыхэм уагъэжея?

Bu örnekleme çoğaltılabilir. Fiile yakın olan şahıs eki uyutan diğeri uyuyandır.

 

Sevmek : фlыуэ лъагъун

 

Сэ ------- сэ ---------- фlыуэ -------- сы ---- з -- о -- лъагъу

Уэ -------- уэ --------- фlыуэ ---------- у ---- б -- о

Ар ------- абы ------- фlыуэ ----------- . ---- и -- е

Дэ -------- дэ --------- фlыуэ --------- ды --- д -- о

Фэ -------- фэ -------- фlыуэ --------- фы --- в -- о

Ахэр ---- абыхэм --- фlыуэ ---------- . ----- и -- а

 

Сэ уэ фlыуэ сыболъагъу.-- Sen beni seviyor olansın. Beni seviyorsun.

Сэ абы фlыуэ селъагъу. -- Beni seviyor.

Сэ фэ фlыуэ сыволъагъу. -- Beni seviyorsunuz.

Сэ абыхэм фlыуэ салъагъу. -- Beni seviyorlar.

Уэ сэ фlыуэ узолъагъу. ---- Seni seviyorum.

Уэ абы фlыуэ уелъагъу. ----- Seni seviyor.

 

Öndeki şahıs ekleri sadece cümlelerin kavranması içindir.

 

Diğer çaprazlamaları işleterek her tablodan sadece olumlu olarak otuz ikişer cümle türetilebilir.

 

Beni seviyor musun? Фlыуэ сыплъагъурэ?

Onu seviyor musun? Фlыуэ плъагъурэ?

 

Фlыуэ сыплъагъукъэ? – Beni sevmiyor musun?

Фlыуэ узолъагъу. – Seviyorum.

 

Япэм фlыуэ услъагъут. – Eskiden seni seviyordum.

Иджы фlыуэ услъагъужкъым. Şimdi, artık seni sevmiyorum.

 

Мазэрэ Динэрэ фlыуэ зэролъагъухэ. Maze ile Dine birbirlerini seviyorlar.

Зэшхэр фlыуэ зэролъагъухэ. Kardeşler birbirlerini seviyorlar.

 

Фlэфl -- Sevmek

 

Сыт нэхъ пшхын? – Ne yersin?

Сыт нэхъ пфlэфl? – Daha çok neyi seversin.

Псыхьэлывэ сфlэфlщ.—Su böreğini severim.

lэфlэуфlэ зыгуэрхэр нэхъ сфlэфlщ. Tatlı bir şeyleri daha çok severim.

 

lэфl -- Tatlı

Гуащlэ -- Ekşi

Сыр -- Acı

Дыдж – Acı ( patlıcan ve salatalıktaki acımsı tat )

Фlэlу – Yemeklerin bozulmaya döndüğündeki tadı.

Кlыбжь – Soğanımsı tat

 

Накlуэ Зафер шхапlэм дыгъакlуэй

Хьэнтхъупс гуащlэ дегъафэ.

Пщтыр пщтыру хьэнтхъупс дефэнщ.

 

Зафер тхъу, шатэ, шху, кхъуей къищэхуащ.

Зафер шэрэ шхурэ ишхыну фlэфlщ.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

 

 

 

Adıgece Ders No:18

Aralık 17, 2018

SERE SI UNAGUEMRE BEN VE AİLEM

C l e - reklam

Uneguets l e - soya adi

Ade - baba

Anet - anne

Adets l e - baba adi

Anets l e - anne adi

Unague - aile

Unage - Evli

Unedes - Cinsiyetiniz

Byn - Evlat

Kue - Oğul Evlat

Phu - Kız Evlat

Kuesh - Erkek Kardeş

Shyphu - Kız Kardeş

Delhu - (Kız Click) Erkek Kardeş

Anesh - dayı

Adesh - amca

Aneshyphu - teyze

Adeshyphu - Hala

Guasche - Evin hanımı-Büyük hanım-prenses

Uneguasche - Evin hanımı - es

Schheguse - es

Fyz - Cocugu olmuş kadin

A l s - Erkek-adam

Pschy - evdeki Büyük Erkek - prens - kayınbaba

Pschykue - kardeşi bayan eşinin

Pschyphu - bayan eşinin Kız kardeşi

Schyku - Erkek eşinin kardeşi

Schykuane - kaynana

Schykuade - kayınbaba

Schykuschaue - Erkek eşinin kardeşi

Themade - Evin büyüğü, reis (aileye Türkçesi)

Nane - dokuz

Dade - dede

Kuerylhu - oğulun Cocugu, torun

Phurylhu - kızın Cocugu, torun

NYSE - gelin

Nysasch l e - Taze Yeni gelin

Nysegu - elti

Malhe - damat

Melhegu - Bacanak

Hydzhebz - Kız

U l STE - oğlan

Nehyzh - Büyük

Nehysch l e - Küçük

Fyzabe - dul kadin

T l uane - Kuma

Mylhuane - analık

Mylhuukue - üvey Erkek Kardeş

Mylhuphu - üvey Kız Kardeş

Bydzyshe l ehegu - SÜT Kardeş

Gunegu - komşu

Blage - akraba (akrabalık Bagi Olan)

Unekuesch - Ayni akrabadan Olan (Kardeş)

 

Sitz l er Ilhensch.

C uneguets l er Schokulsch.

C kuazher Endreysch.

Si adem uu l er Nef l YTS l Esch

Deniz anem uu l Nag er l imesch.

Se minre schibgure thusch l pe Per gem sykalhuasch.

C unaguer mekumeshysch l e unaguet.

Nobe B nybzhyr thusch l pe NULL huasch.

Nobe aneri si si Adair siyape itsch. Onları uzyncheu thuigepseuhe.

Zekueshipl l pe hydzhebzit l pe dohu.

Zekueshhem köpek unage yasch l Aul'du. Unaguem hehezhahesch.

Hydzhebzhem ZYM unage isch l Aul'du. Zyri Di ane adem bgedessch.

C ve adem adem uu l er Ahmedsch. Aby ve adezhym uu l eri P l yt l Esch.

P l yt l ve e adem uu l Erie Lakesch.

Laker hekum kik l yu kek l uarasch.

Göl bynisch ve l kesmek olan SLIP Dünya zeueshhuem l uedasch.

Sari bynipl l kyssch l ehuasch. U l elitler l pe hydzhebzit l pe.

Aheri nobek l E iodzhehe l Esch l yaş zragegutynu.

C schhegusem uu l Erie Hetydzhesch.

Ari Minre schibgure hysch l kalhuasch gem.

Ve nybzhri nobek l e mp l ysch l pe nd mehu.

C adekueshheri Per mehu.

Se si adeshyphuu l Erie zysch.

C adeshyphum uu l er Batssch.

C Aner Hamehe yaphusch.

Abyi kueshit l pe Tehdit shyphure ve l Aul'du.

Aher Them zhenetk l igeguf e l e.

Duneym ehyzhahesch

 

Met dili bilgilenme olarak öğrenmekten ziyade seslerin telaffuzları önem taşıyor. Met nedenle Çok İyi Bilgi Yerine öğrendiğini telaffuz Etme ve kullanmaya ağırlık verilmelidir. Eger sesler Doğru olarak çıkarılabilinirse dili konusmak gerçekten kolaylaşır. Dil ses anlam temelinden oluştuğu Click first duyduğunuz sözcük tarafınızdan anlamlandırılabilir. DOĞAL sureçte oluşan sözcükleri anlamak Kolay Olur. Sadece sorun Doğru telaffuzdadır. Bir sekilde met problemi halletmedikçe birşeyler öğrenilmiş sayılmaz. Telaffuzun düzeltilmesi de Bilgi Ile Arda ülkesine. Seslerin uzerinde doğrusu bulununcaya sorunu çözecek kadar çalışılmalıdır.

 

Biz serasch Zaire duneyr

 

Gathe dahem

Sodehasch l e

Dünya daher insch.

Ve udahem

Se sydahesch.

Dahe NULL l er minsch.

Psch l aschem psch l Ascher

Io l uschasche

Mezyr kegeush.

Bzuhem yabze

Uered kabzer

Gasch l em ve thegushsch.

 

Buradaki telaffuz tam olarak başarılırsa anlam kendiliğinden  oluşur. Gerçekte dili bilmeyenler bunun gerçekliğini anlayamayabilirler fakat dilin yapısı öyledir ve anlamını büyüklüğü önceki Ön bilgilerden hareketle öğretir. Biz onu ne kadar karanlık dili kuralları Ile öğretmeğe çalışıyor isek de Temel esprisi sesleri öğrenmekten Geçer. Met dilin tüm diger dillerle Bağlantıları vardir. Ses anlam temelinde demek istiyorum mesela Türkçedeki kılıf sözcüğünü ele alalım Yani Kíla fe olandır Yani kil Türkçe Kök Kelime esaslıdır fe imkb Adigecenin kalıntısı olarak oraya girmiştir. Fe imkb Adigece de derisi, yüzeyi, yüzeyini örten sey, uydurulan bahane anlamındadır. Met Sadece Bir örneklemedir. Mesela arapçadaki zi eki hem Ayni anlam ve Ayni işleyiş Ile Ayni söylem Ile adigecede mevcuttur.Anlaşılmasını istediğim sey Çok İyi basittir.

Sadece telaffuzların Yani seslerin Halli birçok problemi Kökten çözer.

 

Zafer uu l eu Tehdit u l soc STE l YHU

Ankara desu

Ezym zerzhi l EMC! e kuedu u l elef l nk

Ve zahuem uhueyme

Pezhu u l elef l u zhys l em zgebeta hunkym

Schlelef l kym zhys l em mi l hunsch var.

Schlelef l kym zhys l eu

Beslenen schhek l e mi l syupsyn s

Beslenen schhek l e huemfasche zhys l tr.

Beslenen schhek! E mi l teslhen var.

Ap Se negabesch schysts l yhuar.

Adygebze zedgesch l enusch zhyt l eu,

Ankara ve Tehdit hesch l bir l e Guerra dyschyzhuashesarsch.

Beslenen huedizu negabesch zhys l emp

Kued u l Aue soc l YHU ar se.

Dyschyts l L / K l zihin şapka l e hese dyschyzdedzheguasch

Bash upepts l ak l e di kuazhe kuenchybyschhehem.

Masch l EDE harine dyschit l yshakym

Dee psch l karınca l e ölüm deshhueyshhuem ve labzhem.

C gasch l em ve dethene pl l enepem schysch

isleguasch ABY se Kued ve ne l zihin.

Yape schysleguam ve sedef hastalığı kyhezgur l CC l Aul'du.

Gur zerosch l e Mrs l e

Ezym sykisch l ve sykimsch l ve Cm l ekym

Aue se Cm l Aul'du, sigum isch l Aul'du.

Ve negum se islaguk l Aul'du

C gasch l em si negu u l eq l ve kued

Zdezgueshaue.

 

Bir kursym kek l Weale l ar se sizakuetekym

Bir köpek yahuschytasch huedeu efendim.

Sedef hastalığı zdischteu zehuedeu

Beslenen schyguey nezheguzheu

Beslenen schyguei gumasch l eu

kygury Köpek gukeuer ben l ueu.

Şapka l eryhur dischteu

zyhuenykuer de Hat l bu.

Tehdit mahuei sleguakym ve neschh zyheuk l Aue

ZYM nermypl iriplu

Abazeu, abzehyu, kebardeyue.

Yahetasch ve gupym l uehu l Aul'du l eu.

Şapka ve gupsysem kyhihyu

Şapka ve gupsysem hilheu.

Aue myhun Tehdit psale kyzhdek l akym izhem.

Huemfasche kiupselakym,

Imygue zey ihuakym.

Gur kabzem utyku mezhabze.

Aru kysch l eq l Ynt u l yzha l ar.

 

Buradaki Güzel Bir SÖZ durdurum söylenmiş görmeme zikredildi fakat ONU ben hic duymamıştım SÖZ gelimi söyledim AMA gerçekte söylenip söylenmediğini bilmiyorum fakat Güzel uymuş düşüncesindeyim.

 

Gur kabzem utyku mezhabze.

 

Kalp temiz olursa Ortam berraklaşır Taksi dusunulebilir.

 

Sere C Unaguemre

 

Se si unaguer r l yue solagu.

ZYM l epyhur ZYM dischteu dyzdopseu.

C schhguser r l solagu s dyddeu.

Aby schhek l Esch sischhem guse u l yhuessch l ar.

Ar se si schhegusemi

Kyschaupselk l e

Ilhen uneguasche ve Bayan l er.

Ve fyz schyzha l ei mehu

C bynym PE zerhuehuam schhek l er.

C bynym ANE zerhuehuam schhek l er.

Sari ABY il l selyte var

A l ygeshhue shelu ilyteu.

Arasch adygebzer u l edaher

Psaleu hetyr u l yhure u l yhunre u l yhugere IPE irigeschu.

Psch l E huesch l Eun EF l L / K l E ehuehun hueunet l Aue zerschytyrsch.

 

Byn unague schyhuk l e

Hetyr edzhap l e haşhaş l ue

Hetri ve l uehu haşhaş l ue mahue kes.

Sedef hastalığı r l yue zrolagu

SLIP için ZYM l epyku zerhuzf l EKC l e

Aheri pschedey Enstitüsü hunuhesch

Unague zyryz yauhuenusch.

Se si Kelen nehyschhesch

Aher zykuezgetynu zesshel l trk, zershuzf l EKC l er.

Uzkuetme gasch l er neh hyguaf l e hunu soguge.

 

Araue kysch l eq l ynsch u l yzha l ar

ZYM l epyhur ZYM kischtezhu Them bere fyzdigepseu.

 

FE SYTS l L / K l Y

 

Deniz anem aynı l er,

C PSE u l L / K l y

Si adem aynı l er,

C BZU u l L / K l y

Pscheddzhyzh KESK l ve

Neh inyzh

Syhuu Bayan l e

Syzoplyzh.

Dade aynı l e

Babysch u l L / K l y

Nane aynı l e

Shyre u l L / K! var.

C l L / K l ue u l L / K l ue

C l L / K l ue u l L / K l y

Köpek yadezhk l ve

Se syts l L / K l geçit.

l er Cm l inci

bzuher meletezh

Psym babyschher

Holedezh.

Kes l etat harbyz u l L / K l y

Kys l epyhuri

Huasch u l L / K l y u l L / K l y

Se

Um l ane

Ahem nehre

Ahem nehre

Syneh u l L / K l y

Kezher Patry

 

Biz guk kullanmak daher l e ze zegesch l ve hum neh bzeri zegesch l eguaf l e

neh Gora l ueguaf l e hunsch.

Neh IPE igeschypher Masch l Amy kuedmi guk l e zyguerher zegasch l eu

keupselynyrsch.

 

nk - sesi fiil başına geldiği Zaman - belirtilen Yerde - anlamına Gelir.

fiil eger m - hal eki alırsa imkb belirtilen zamanda anlamı katar.

 

Zafer Ankara se schysleguasch. - Zaferi Ben ankarada gördüm.

Zafer Ankara se schysts l yhuasch. - Zaferi Ben ankarada tanıdım.

Okur belirtilen yer de anlamı katıyor.Eylemin gerçekleştiği Yerde.

 

fiilden Hiçbiri schygue Gelsin veya gelmesin anlam değişmez.

 

Yape uschysleguam schygue neh geçit l alet. ilk gördüğüm Zaman daha gençtin.

Yape uschysleguam neh uschalet . - ilk gördüğümde daha gençtin.

Okur belirtilen Zaman Da anlamı katıyor. Yani Eylem gerçekleştiği zamanda.

Lezhyger zyhezylhar Schokul Ilhensch .

 

 

 

Adıgece Ders No:19

Aralık 17, 2018

Лъэхъэнэм Теухуа Къэупсэлъыкlэхэр.

 

Лlэщlыгъуэ дапщэ къэдгъэщlами,

Сэлам къытпежьэм дэ етхынщ.

Кlыщокъуэ Алим

 

Лlэщlыгъуэ - asır

Илъэсищэр зы лlэщlыгъуэ мэхъу.

 

Гъэ -- Илъэс ------- yıl , sene

 

Щlымахуэ -- kış

Гъатхэ ------ ilkbahar

Гъэмахуэ -- yaz

Бжьыхьэ -- sonbahar

 

Мазэ - ay

 

Махуэ щэщlыр зы мазэщ.

 

Щlышылэ - ocak

Мэзае - şubat

Гъэтхэпэ - mart

Мэлыжьыхь - nisan

Накъыгъэ - mayıs

Мэкъуэуэгъуэ - haziran

Бадзэуэгъуэ - temmuz

Шыщхьэlу - ağustos

Фокlадэ - eylül

Жэпуэгъуэ - ekim

Щакlуэгъуэ - kasım

Дыгъэгъазэ - aralık

 

Тхьэмахуэ – hafta

 

Зы тхьэмахуэр мэхуибл мэхъу.

 

Блыщхьэ - pazartesi

Гъубж - salı

Бэрэжьей - çarşamba

Мэхуэку - perşembe

Мэрем – Cuma

Щэбэт - cumartesi

Тхьэмахуэ - pazar

 

Махуэ - gün

 

Зы жэщрэ зы махуэм щхьэкlэ махуэ жыдоlэ

Зы махуэр сэхьэт тlощlрэ плlы мэхъу.

 

Жэщ - gece

Махуэ - gündüz

Пщэдджыжь - sabah

Шыджагъуэ - öğlen

Пщыхьэщхьэ - akşam

Жэщныкъуэ - gece yarısı

Кlэху - şafak

 

Сэхьэт - saat

 

Зы сэхьэтыр дакъикъэ хыщl мэхъу.

Сэхьэт ныкъуэр дакъикъэ щэщl мэхъу.

Сэхьэт плlанэр дакъикъэ пщlыкlутху мэхъу.

 

Дакъикъэ - dakika

Сэхьэт ныкъуэ - yarım saat

Сэхьэт плlанэ - çeyrek saat

Блокl - geçiyor

Иlэщ - var

 

Вэсмахуэ - evelsi gün

Дыгъуасэ - dün

Нобэ - bugün

Пщэдей - yarın

Пщэдеймыщкlэ - öbür gün

 

Ищыпэгъэ - bir önceki yıl

Нэгъабэ - geçen yıl

Мыгъэ - bu yıl

Етlэнэгъэ - gelecek yıl

Ещэнэгъэ - bir sonraki yıl

 

Лъандэрэ - denberi

Кlэ - kadar

Нэсыху - ekadar

Нэсыхункlэ - o zamana kadar

Лъэхъэнэ - zaman

Щыгъуэ - zaman

Игъуэ - zamanı

Имыгъуэ - zamansız

Игъуэджэ - uygun olmayan zaman.

Пlалъэ - mühlet, zaman aralığı

 

Мыlэрысэм игъуэ мыхъуу

И мэ lэфlыр къыпимых.

Лъагъуныгъэр гум нэсакъым

Жыпlэу си псэр сlэщlомых.

 

Мы усэ дахэр гукlэ зэвгъащlэ.

Уэрэдууи къыжыфlэ.

 

Зафэррэ сэрэ нэгъабэ дызэрцlыхуащ.

Нэгъабэ дэнэ ущыlа?

Нэгъабэ Бурса сыщыlащ.

 

Нэгъабэ и щыпэгъэм Истанбул сыдэсащ.

Мыгъэм уафэхэр дахэу макlуэ.

Мыгъэм си мэктэбыр сыухынущ.

Етlэнэгъэ Зафер сыдэлэжьэнущ.

Схузпыгъахуэм етlэнэгъэ Налъшик сыкlуэнущ.

 

Дыгъуасэ дэнэ ущылэжьа?

Кызылай сыщылэжьащ.

 

Пщэдей дэнэ укlуэну?

Еджапlэм сыкlуэнущ.

Пщэдей уэшх къешхынущ.

Нобэ уафэр уфащ.

Нобэ сыту махуэ дахэ.

Нобэ шыджагъуэ нэужьым уэшх къешхыну жаlэ.

Пщэдей уэс къесынк!эй хъунщ.

 

Мыгъэ бжьыхьэм къуажэхэм уэфышхуэ къыщехащ.

Мыlэрысэхэр зыхикъутащ.

Унэхэм я щхьэгъубжэхэр кърикъутэхащ.

 

Уэшхыр жьыгъейуэ къешхырейщ.

Пшагъуэр щlыгум техьэрейщ.

Къуэлэбзухэр мэлъэтэж.

Тхьэмпэр жыгым полъэлъыж.

 

Мы усэр гъэм и дэтхэнэ лъэхъэнэм тепсэлъыхьрэ?

Мыгъэ бжьыхьэр уэшх уэлбанэу блэкlыным ещхь хъуащ.

 

Нобэ сыт махуэ?

Мэхуэкущ.

Щэбэт махуэм къэкlухьакlуэ дыкlуэнщ.

Тхьэмахуэ махуэр зыгъэпсэхугъуэ махуэщ.

Ди унагъуэр а махуэм ди унэ дисыжщ.

 

Дэтхэнэ мазэм дит?

Гъэтхэпэ мазэм дитщ.

Мазэм и дапщэ?

Нобэ гъэтхэпэ мазэм и пщlыкlутхущ.

 

Дэтхэнэ илъэс дызитыр?

Минитlрэ и гъэм дитщ.

Дэтхэнэ гъэрат мэктэбыр уэ къыщыбухар?

Минрэ щибгъурэ бгъущlрэ бгъу гъэрат.

 

Блэкlа лlэщlыгъуитхур адыгэхэмкlэ хэплъэгъуей хъуащ.

Ауэ дызит лlэщlыгъуэм зыкъэтщlэжыну согугъэ.

 

Жэщ ныкъуэ хъуауэ уэрамым сыт дэпщlыхьыр?

Щысакlуэ сыкъокlыж.

 

Пщыхьэщхьэ синемам дыкlуэн?

Хьэщlэ сиlэщ. Сынэкlуэфынкъым.

 

Шыджагъуэ нэужьым сэхьэтыр тlум дакъикъипщl хуейуэ

Кызылай дыщызхуэзэнщ.

 

Сэхьэтыр дапщэ хъуа?

Зырэ ныкъуэрэщ.

 

Сэхьэтыр дапщэупlэрэ?

Сэхьэтыр щым плlанэ блокl.

 

Сэхьэтыр дэнэ нэса?

Пщlым плlанэ иlэщ.

 

Пщэдджыжьхэм сэхьэт дапщэм унэм ущlэкlрэ?

Бгъум дакъикъипщl блэкlыу сыщlокl.

 

Сытым щыгъуэ унэм укъекlуэлlэжрэ?

Сэхьэтыр блым дакъикъипщl иlэу унэм сыкъокlуэж.

 

Зы махуэм сэхьэт дапщэ улажьэрэ?

Сэхьэтий солажьэ.

 

Кызылай сыщыппоплъэ укъэкlуэфын?

Сэхьэт ныкъуэкlэ абы сыщыlэщ, къыспэплъэ.

 

Илъэс дапщэ лъандэрэ Анкара удэс?

Илъэс пщlыкlутху хъуауэ Анкара сыдэсщ.

Илъэс минрэ щибгъурэ бгъущlрэ й гъэ лъандэрэ мыбы сыдэсщ.

 

Мы lуэхум узэрхуежьэрэ сыт хуэдьз хъуа?

Илъэсиплl хъуащ.

Илъэсиплl лъандэрэ мыбы солэжь.

 

Мазэ махуэ къэс и еджап!эм мак!уэ.

Абы сэхьэтихкlэ щолажьэ.

Сэхьэт ныкъуэкlэ и унэм къосыж.

Ешха ефа иужь зы сэхьэт зегъэпсэху.

Сэхьэтитlрэ ныкъуэк!э и унэ лэжьыгъэхэм иолэжь.

Жэщ къэси сэхьэтибгъук!э мэжей.

 

Зафер и щхьэгъусэр здещтэри гъэмахуэ къэс и къуажэ мэкlуэж.

Абы зымазэкlэ зыщегъэпсэху.

И нэгу зрегъэужь.

И благъэ и пыхъуэ пышэхэм яхоплъэри Анкара къегъэзэж.

Щlымахуэми Анкара дэсщ.

Анкара и щlымахуэр щlыlэу блокl.

И гъэмахуэ хуэкlуэхэм идей гъатхэкlэхэм дахэ мэхъу.

Жыгхэр къогъагъэ, щlылъэр къоущхъуэнтl.

Гъэмахуэм къуажэр нэхъ дахэ мэхъу.

 

Мы Дунейр Сэращ Зейр

 

Дунейр

Сысейщ,

Сысеймэ, ар ууейщ.

Сабийгъуэу дыгъэ щыгъэр

Тыгъэ псом ялейщ.

Уэрщ зи фlыщlэр,

Си хэку дыщэ

Нобэ ди дунейм.

Ди пщэдейм и дыгъэ гъуазэр

Дэ къыдогъэуш,

Сабийгъуэр

Гъащlэ набдзэщ,

Псэщlэм и тхьэгъушщ,

Дэ ар къыдогъэуш.

Дунейр

Сысейщ,

Сысеймэ, ар ууейщ.

Къэжэр Петр

 

Гъатхэ Пщэдджыжь

 

Дыгъэм пшэплъыр

Лэгъупукъуу къещlыр,

Нэпсхэр щызэпеш.

Дыжьын ткlуэпсу

Дзэлхэм гулъыр къащlыр.

Бжэндэхъу цlыкlум

И уэрэд къреш.

Псы хьэлыгъуэм

Пlащlэу зеутхытхэ,

Цlыкlухэм я псы щхьэлыр

Кърехуэкl.

Къеблэгъащи

Къазшырыфэ гъатхэр,

Гулъытэншэу

Уэри блумыгъэкl.

Къэжэр Петр

 

Илъэсыщlэ Уэс

 

Къосыр, къосыр

Къос уэсыщlэ,

Дыхэхьащи илъэсыщlэм.

Феплъыт, феплъыт

Мы щlымахуэм,

Махуэ дыдэр кlыхь ищlащ.

Уэсыр къосри

Жэщри махуэщ.

Ар зи фlыщlэу

Илъэсыщlэм

Жэщри махуэу къыздихьащ.

Къэжэр Петр.

 

Мы усэ дахэхэр гукlэ зэгъэщlапхъэщ.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

Adıgece Ders No:20

Aralık 17, 2018

КЪЭХУТАПХЪЭ ЛЭЖЬЫГЪЭ

 

Зыфlэгъувауэ Адыгэбзэ зэгъэщlэн -- егъэщlэн

 

PROJE ÇALIŞMASI

YAPILANDIRICI ADIGE DİLİ ÖĞRENİMİ - ÖĞRETİMİ

 

Зэгъэщlэн егъэщlэныр зэрырикlунур

 

1-- Зытелэжьыхьыпхъэм хьэзыр ехъулlэн.

2 -- Зытелэжьыхьыпхъэр гурыlуэгъуэ ещlэкlын.

3 -- Тхыгъэм еджэурэ зэгъэщlэн.

4 -- Уи гурылъхэр къэlуэтэн.

5 -- Къыхэдгурlукlахэм хэплъэжын.

6 -- Гурыlуэгъуэ хъуарэ мыхъуарэ гъэунэхун.

 

Öğrenim öğretim süreci

 

1-- Üzerinde çalışılacak konuya hazırlanmak

2 -- Üzerinde çalışılacak konuyu anlaşılır kılmak

3 -- Metni okuyarak öğrenmek

4 -- Düşüncelerini açıklamak

5 -- Kazanımları gözden geçirmek

6 -- Amaca ulaşılıp ulaşılmadığının değerlendirilmesi.

 

Мы зигугъу тщlахэм лъэlэсын щхьэк!э

 

1 -- Тхыгъэм еджэн.

2 -- Тхыгъэр тхын.

3 -- Еджэм щlэдэlукlын.

4 -- Узэджар къэупсэлъыжын.

5 -- Зэджапхъэм хуэунэтlауэ нэрылъагъу гуэрхэр утуку къилъхьэн.

 

Süreci gerçekleştirmek için

 

1- Metni okumak

3- Okuyanı dinlemek

4- Okuduğunu anlatmak

5- Metne uygun görseller ortaya koymak.

 

Ди Унагъуэр, Ди Уэрамыр, Ди Хьэблэр

 

Ди унагъуэр дывгъэцlыху. Унагъуэм исхэм япэ лъандэрэ трагъэха

сурэтхэр зэвгъэзахуэурэ гурыфlыгъуэ хэплъэгъуэхэр зыхэфлъхьэ.

Фи унэ куомпитур ( щlэныгъэ гъэлъагъуэ ) щlэту щытмэ aбыи фи

унагъуэм щlэсхэм я сурэтхэр дахэурэ щызхэфлъхьэ.

Фи унагъуэм исхэм я цlэхэр къифтхыкl. Фи унэгъуэцlэр а

кифтхыкlахэм пывгъэувэ.

Фы сабийгъуэм фтраха сурэтхэм феплъыж. Фи анэ фи адэр

къызэрфхущытахэр фигу къэвгъэкlыжи къэфlуэтэж.

 

 

Си Нанэ Дахэ

 

Ди псыхъуэ сыщlэдэlукlмэ

Уи макъыр къызэхызохыр.

Щlыгу бэрабэм и пщlащэр

Уэр щхьэкlэ къызоlущащэ.

 

Си нанау си нанэ дахэ

Дунейри схубогъэдахэ

Насыпыр уэ къызэптащ

Дунейри уэ схухэпхащ.

 

Гущlэгъуыныгъэ уэ пхэлъым

Цlыхуыгъэм сыхуеузэнщlыр

Дэхагъэу уэ уигум илъым

Дунейри къегъэщlэращlэ

 

Вагъуэхэм ухызолъагъуэ

Ди губгъуэм сэ узолъагъуэ

Уи жьауэ сыщlэт зэпыту

Уи наlэ къыстыбогъэтыр.

 

 

Дэжьу

 

Хьойра хьойра хьорира

Хьойра хьойра хьорира си нанэ дахэ

Си нанэ си нанэ си нанэ си нанэ

Си нанэ дахэ.

 

 

Мы усэр гукlэ зэгъэщlапхъэщ. Уэрэду и жыlэкlэри зэвгъащlэ.

Зырыз зырызу, гуп гупууи къыжыфlэ.

 

Фыщыцlыкlум фи анэм сытхэр къывжиlэурэ фигъэудыlуами фигу къэвгъэкlыж

Сэ си нанэ сигъэгуфlэн щхьэкlэ къызжи!эу щытар нывжесlэжынщ.

 

Пхъащхьэ мыщхьэр мэщащэ.

Щауэ цlыкlухэр мэщыпэ.

lэкlэпыlэр къыщанэ.

Дадэ макlуэри мэшынэ

Си щlалэр макlуэри къехьыжыр.

 

Сэ си нанэ мыр къызжиlэти сигъэгуфlэт. Фэри къывжаlахэр

фигу къэвгъэкlыж.

 

Мы усэ дахэми фыкъеджэ.

 

Ухъу Цlыху Щхьэпэ

 

Лэу пщlыркъэ, си щlалэ нагъуэ,

Данагъуэр уэ къошэкlащ.

Уи гущэр щабэщ, тыншыгъуэщ,

Мазэгъуэ жэщри мамырщ.

Мазэщlэу ухызолъагъуэр

Къэдабэ щхьэнтэу пщlэдзам.

Пщыхьэщхьэ мазэм и нурым

Ди lуащхьэмахуэ полыд.

Лэу пщlыркъэ, си щlалэ нагъуэ,

Уэ насып вагъуэу уолыд.

Жэманшэрыкъыр пхузопlыр,

Уэ цlыху щхьэхуиту укъохъу.

Лэу пщlыркъэ си щlалэ нагъуэ,

Андемыркъану къытхуэхъу.

Ди инжыдж цlыкlум и макъым

Мамыру къуажэр дожей.

Лэу щlыи си щlалэ нагъуэ,

Пщlыхь lэфlхэр плъагъуурэ жей.

Ухъу гъащlэ мамырым хуэщхьэпэ,

Лъэпкъ хабзэ- нэмысым хуэпэж.

Лlыгъэр цlыхугъэр зи плъапlэ

Зи лъэкlыныгъэр зыщlэт.

 

Хьэкъун Исуф

 

Цlыхухэр я закъуэу псэукъым. Цlыхухэр я закъуэу щlэмыпсэум

фыщlэгупсысыкl.

 

Цlыхумрэ Цlуху зыхэтхэмрэ

 

Тхыгъэм и щхьэфlэщыгъэцlэр -- Цlыхухэр Зэрызыхэт Хабзэхэр

Тхыгъэм и лlэужьыгъуэр -- Щlэныгъэ тхыгъэ.

Зытепсэлъыхъыр -- Хабзэу убзыхуахэр

Зэрытелэжьыпхъэ гъуэгуанэхэр -- Гупсысэхэр утыку илъхьэн

Упщlэхэр къэгъувын джеуап зэгъэпэщыжын.

Цlыхухэм я к!элъыплъын, Дэплъагъухэр къэ!уэтэжын.

Жьэрыlуатэу къэупсэлъын.

lэмэпсымэ лlэужьыгъуэхэр -- Хэзгъэгъуазэ гъуэгу гъэлъагъуэхэр

lэщlагъэ тхуэхъупхъэхэр -- Адыгэбзэр гурыlуэгъуэу къэупсэлъын

-- Цlыхухэр зэпсалъэурэ зэрзыгурыlуэр нахуэ къэщlын.

 

İnsan ve toplum

 

Metnin başlığı-Toplum kuralları

Metin türü ------ Bilgilendirici metin

İçerik ------------ Görgü kuralları

Çalışma yöntemleri: Düşünceleri ortaya koymak, Soru ve cevaplar oluşturmak, Gözlemlemek ve gözlem sonuçlarını anlatma

 

Anlatım

Araç ve gereçler : Uyarı levhaları

Kazanımımız olacak beceriler : Adıgeceyi doğru ve etkili konuşmak

İnsanların konuşarak iletişim kurduklarının farkına varmak.

 

Цlыхухэр Зэрызыхэт Хабзэхэр

 

Сэ сыщlалэ цlыкlущ, нэмыщl цlыхухэм я гъусэу сащыдэпсэукlэ зы хабзэм

сытетын зэрыхуейри сощlэ.

Ди унэм си анэм си адэм си къуэшым зыхэтлъхьапхъэу хабзэхэр дызэри!эр

сощlэ.Сэ пщэдджыжьым жьыlуэу сыкъотэджри еджапlэм сокlуэ.

 

Нэмыщl цlыхухэм пщlэ яхузощl. Щlэхуу нэмыщl цlыхухэм сащlэдэlукlкъым.

Сэ къызэпсалъэхэм я псалъэр зыпызупщlкъым, я псэлъэн яуха иужь сопсалъэ.

Нэхъыжьхэм къызжаlэхэм сакъу содаlуэ. Абыхэм сэр нэхърэ нэхъ куэд я нэгу

щlэкlащ. Нэмыщlхэм я тхылъ я тхылъылъэхэм ямыщlэу сахэплъэкъым.

я lэмэпсымэхэр зесхьэкъым.

 

Си пэщыр къэбзэ лъабзэу, узэдауэ зытызоlыгъэ. Си адэм си анэм унэр

щыгъэкъабзэкlэ садоlэпыкъу. Си анэм имыщlэу телефонымкlэ сыпсалъэкъым.

Щхьэусыгъуэ имыlэу ауэлъауэ сщlыкъым. Унэм топ сыщыджэгукъым.

Радйо телевизйоным я макъхэр ину lусхыу ди гъунэгъу жэрэгъухэм

ящхьэр сыудэгукъым.

Синемам тиятром сыкlуэм сагъэлъэгъуа щlыпlэм сотlыс. Гъэлъагъуэр

щекlуэкlым сышхэу сыпсалъэу сызбгъэдэсхэм ягу згъэбампlэкъым.

 

Гъуэгухэм къыщыщыскlухькlэ сlыгъ зыгуэрхэр уэрамхэм дэздзэу

згъэуфlейкъым. Къэкlыгъэхэм емкlун зыгуэрхэр есщlылlэкъым. Абыхэми псэ

зраlутыр сощlэ.

Ди уэрамыр псоми я уэраму зэрыщытыр сощlэ. Псоми сэр хуэдэу

уэрамхэр ди щlыгур къэбзэлъабзэу зытыраlыгъэным хуэсакъыну согугъэ.

 

 

 

Toplum Kuralları

 

Ben küçük bir çocuğum, diğer insanlarla bir arada yaşarken bazı  kurallara uymam gerektiğini biliyorum. Diğer insanlara saygı gösteriyorum.Gizlice başkaların konuşmalarını dinlemem.Benimle konuşanların sözlerini kesmiyorum, konuşmaları  bitince konuşuyorum. Büyüklerimi dikkatli dinliyorum. Onlar benden daha deneyimli. Başkaların kitap ve çantalarına izinsiz bakmıyorum, eşyalarını kullanmıyorum. Odamı temiz ve düzenli tutuyorum. Annem babam evi temizlerlerken onlara yardım ediyorum. Annemden habersiz telefoda konuşmuyorum Lüzumsuz yere gürültü yapmıyorum. Evde top oynamıyorum. Radyo televizyonun sesini fazla açıp komşuları rahatsız etmiyorum Sinemaya tiyatroya gidersem gösterilen yere oturuyorum. Gösteri  süresince birşeyler yiyerek, konuşarak çevremdekileri rahatsız etmiyorum. Sokaklarda dolaşırken elimdeki şeyleri sokağa atıp kirletmiyorum Sokağımızın herkesin olduğunu biliyorum. Herkesin benim gibi sokakları çevreyi temiz tutmaya özen göstereceklerine inanıyorum.

--------------------------------------------------------------------- 

Сэ Мазэ Дэслъэгъуахэр.

Maze ile ilgili gözlemlerim.

 

И пэщыбжэм инышхуэу тхылъымпlэм тхыгъэ инышхуэкlэ тритхауэ къыпилъащ.

Odasının kapısına büyükçe bir kağıda büyükçe yazı ile yazıp astığı.

 

БЖЭМ ФЫКЪЫТЕМЫУlЭУ ФЫКЪЫЩlЭМЫХЬЭ.

KAPIYI ÇALMADAN GİRMEYİN

 

И пэщыми мыр пилъауэ пылъу слъэгъущ.

Odasına bunu astığını asılı olarak gördüm.

 

СЭ ХУИТ СЫМЫЩlАР СИ lМЭПСЫМЭХЭМ ИРЕМlУСЭ

BENDEN İZİNSİZ KİMSE EŞYALARIMA ELLEMESİN

 

ЩЭХУУ УЗЭРЫПСАЛЪЭМ ЩХЬЭКlЭ ФlЫЩlЭ ПХУЗОЩl

SESSİZ KONUŞTUĞUNUZ İÇİN SİZİ DEĞERLİ ADDEDİYORUM

 

-----------------------------------------------------------------------

 

-- Фэри фи унэм фыритетыну щывубзыхуа хабзэхэр къэфlуатэ.

-- Хабзэ , щlыхъ псалъэхэм сыт къигъэлъагъуэми зэвгъащlэ.

-- Мы тхыгъэм фымыщlэу хэт псалъэхэр къыхэфтхыкl.

-- Зыгуэр къыщеджэкlэ фыщlэдэlукl. Гурыхуэу фыкъеджэ.

-- Зытетыпхъэ хабзэ къигъэлъагъуэу гъуэгу гъэлъагъуэу фщlэхэр къэфlуатэ.

Къэвгъэлъагъуэ.

-- Мы тхыгъэм хэт щlалэ цlыкlур дахуэдэу къыфщыхъуами къэфlуатэ?

 

 

--- Siz de evinizde uymak için belirlediğiniz kuralları anlatın

--- Kural ve saygı sözcüklerinin anlamını öğrenin

--- Bu metinde anlamını bilmediğiniz sözcükleri çıkarıp yazın

--- Birisi okurken dikkatli dinleyin. Anlaşılır şekilde okuyun

--- Uyulması gereken kuralları belirten bildiğiniz uyarı levhalarını söyleyin gösterin

--- Bu metindeki çocuk sizce nasıl bir çocuktur?

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kafkasya Neresidir?

Kafkasya Neresidir?

Ara 10, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Son Twetler

RT @profdrhalukkoc: Rusya Fed.Ank B.elçisi Aleksey Yerhov;1820-1870 yıllarında her türlü eziyet,baskı ve zorla topraklarından sürdükleri Ka…
https://t.co/z2AVKFGjVf
Adıge Cumhuriyeti'nin Kuruluş Yıl Dönümü Kutlu Olsun https://t.co/10PUan3hJA
RT @ajanskafkas: Mustafa Aydın Turan | Mehdi Nüzhet Çetinbaş yazdı https://t.co/bM0qHZIb6X https://t.co/LV5Nislevy
Follow Çerkesya on Twitter

Post Gallery

Çerkes Parası ve Kaffed'in Kozmik Aklı

Çerkeslerin Mitolojik Kahramanı Nart Sosruko Mobil Oyun Oluyor

Eski Kafkas halkları, Amerikan yerlileri ve Sibirya halklarıyla akrabaymış

Belgesel Film Gösterimi-Çerkes Atının Öyküsü Şağdi

Hayriye Melek Hunç Anısına Kitap Günleri

Adıgey Halkı Anadilde Eğitim İstedi

Sarıkamış’tan Bir Şehit Öyküsü

Efsanevi Kabardey Atları Dörtnala Geri Dönüyor

Çerkes Kültürüne Son Bir Yaşam Alanı