Dil


Wubıh Dili

Wubıh dili denince akla ilk gelen kişi ''Son Wubıh'' olarak isimlendirilen Tevfik Esenç’tir. Manyas'ın Hacıosman Köyünün bu efsane adamı Prof. Georges Dumezil ile yıllarca çalışarak bu dile emek vermiş ve dilin kayda geçirilmesine olanak sağlamıştır ancak ''Bir dile, bir ömür…
[...]

Read more 0
 158

Ne Yapılmalıdır? Ne Yapılabilir?

Koşulların Kafkasya’dan doğal olarak oldukça farklı olduğu Diasporada yöntemlerimiz durumu iyileştirebilmek için gereklidir. Genel olumsuz tabloya rağmen, diaspora toplumunun çabaları ile durumun tersine çevirebilecek etkenler olduğunu düşünüyorum. Bu olumlu etkenleri aşağıdaki gibi sıralayabilirim:— Halen hatırı sayılır miktarda ana dil yetisine…
[...]

Read more 0
 160

Kiril Harfleri Problem Edilmesin

Bugün aşağı yukarı 500 milyon insan bu alfabeyi kullanmaktadır. Doğu Avrupa dahil bütün Rusya. Bu alfabe UN (United nations)birleşmiş milletlerde geçerlidir.Hiçbir dil, hiç bir alfabe sabahtan kalkılıp,akşama öğrenilemez. İnsanoğlu hemen olsun ister. Bir yerde doğan çocuk ancak bir yaşına yakın…
[...]

Read more 0
 170

Kafkas Dil Grupları ve Halkları

Kafkasyanın yerli (otokhtan) Halkları genel olarak konuştukları dil yönünden üç ana grup halinde incelenmektedir. Buna göre;I. Grup / Kuzeybatı Kafkasya halklarıdır ve üç ana gruba ayrılır.1.ADİGELER: Kuzey çerkesleri olarak ta adlandırılan bu gruplar dil bakımından birbirlerini anlayabilirler. Adigeler kendi aralarında…
[...]

Read more 0
 188

Diller Ülkesi Kafkasya

Karadeniz'den Hazar Denizi'ne kadar Kafkas Dağları boyunca uzanan Kuzey Kafkasya, yüzyıllardan beri kendinden "Diller Ülkesi" olarak bahsettirmiştir. Bu bölgede yaşayan irili ufaklı birçok halk değişik dil ailelerine mensupturlar. Savunma gerekçesiyle dağlık bölgelere çekilen küçük halk toplulukları uzun yıllar kendi ana…
[...]

Read more 0
 151

Dili Kaybolan Halkın Şansı Kalmaz

Edebiyatımızda kendi yolunu açmış usta isimlerden birisidir Qağırmes Boris. Onun eserlerinde zamanı yakalıyoruz, günümüzün önemli sorunlarına, yaşamın kendisine dair ipuçları buluyoruz. İnsanların duygu ve düşüncelerini en iyi şekilde ifade eden sanatçı kendi duygularını da aynı ustalıkla aktarıyor bize. O, Adıge…
[...]

Read more 0
 187

Dil Üzerine

Fonetiği Yok Sayılarak Dil'e Kelime Eklenebilirmi?Bu gün dilimizin gelişmesi ve kullandığımız sözcük sayısındaki artış tamamen rusça kelimelerle olmaktadır. Diğer dillerden gelen kelimelerin de dilimize katılması yine rusçadan dolayıdır. Zaman içerisinde yeni koşullar ve yeni gelişmelerle birlikte , daha önceleri kullanılmayan…
[...]

Read more 0
 138

Dil İnsanın İfadesidir

Dilimiz dünyadaki en değerli insanlık hazinesidir. Maalesef çoðumuz bunun farkında değiliz ve dilimize gereken önemi vermiyoruz.Peki dilimizi değerli kılan nedenler nelerdir üzerinde bir düşünelim.....Dilimizdeki sözcükler insanın doğasına tamamıyla uygunluk gösteren ve insanın asıl varlarlığını ifade eden seslerdir. Farkındayım bu çok…
[...]

Read more 0
 185

Dil Bilim ve Dil

Genel Dil Bilime Dair 20.yy. başından itibaren dil bilim alanında yapılan çalışmalar, bu bilim dalında önemli mesafelerin alınmasına yol açmıştır. Kuşkusuz bu çalışmaların en önemlisi, SAUSURE ve sonrasında onun takipçileri tarafından yapılana çalışmalardır. Bu çalışmalar, dil bilimin alt bilim dallarında…
[...]

Read more 0
 177

Çerkes Dillerine Genel Bakış

Kafkasya ve TürkiyeKafkasya tarihin eski dönemlerinden beri birçok halkın bir arada yaşadığı, kendine özgü tarihi-etnografik yapısı olan bir bölgedir. Azeriler, Gürcüler, Ermeniler gibi nüfusu milyonlarla sayılan büyük halkların yanında, Dağıstan’da olduğu gibi nüfusları birkaç bini geçmeyen halklar da yaşamaktadır.Öncelikle ‘Kafkasya’da…
[...]

Read more 0
 163

Çerkes Dilleri

Çerkes Dilleri Kafkasya’nın Sesi Çerkesler ve Abazalar sadece anayurtlarını değil, dillerini kaybetme tehlikesini de yaşadılar. Rivayete göre padişah, Kafkasya’ya birini göndermiş. Adam döndükten sonra huzura çıkıp gördüklerini, öğrendiklerini anlatmış. Padişah ‘‘Çerkeslerin dili nasıldır’’ diye sorunca, adam çakıl taşıyla dolu bir…
[...]

Read more 0
 185

Çerkes Adiğe yazısının Tarihçesi

Adığe, anavatanı Kuzeybatı Kafkasya olan ve 19. yüzyılın ikinci yarısında uğradıkları sürgün sonucu bugün nüfusunun büyük çoğunluğu anavatanının dısında(Türkiye, Ürdün, Suriye, İsrail vd. ülkelerde) yasayan halkın kendine verdiği addır. Yasadıkları ülkelerde ve ilgili literatürde daha çok ‘Çerkes’ olarak bilinirler. Türkiye’de…
[...]

Read more 0
 240

Çeçen Dili (Çeçence) Hakkında

Kafkas dil grubu içerisinde Nakh bölümünde yer alır. Çeçen dilinde genellikle iki ağızdan bahsedilebilir. Biri düzlükte (şehirlerde), Biri dağlık bölgelerde konuşur. Çeçen yazı dili daha çok düzlükte konuşulan Çeçence ağızlarına dayanmaktadır. Nakh Dil Grubu:- Çeçen (Nohçi)- İnguş (Ğalğay)- Tuş-Kist (Batsoy)…
[...]

Read more 0
 206

Batı Kafkasyada Dil Kaybı Tehlikesi

Dil kaybı tehlikesi çeşitli şekillerde karşımıza çıkar. Genellikle, belli bir dil, bu dili konuşan sadece birkaç kişi kaldığı zaman yok olma tehlikesi altındadır. Örneğin, günümüzde Avrupa ve Asya’da 90 kadar dil, bu dilleri konuşan sadece birkaç yaşlı insan kaldığı için…
[...]

Read more 0
 200

Anadilimizden Eksilen Sözcükler

Абэ – Abe :Müslüman din adamlarının üzerlerine örttükleri pelerin biçiminde örtü.Агъэн – Ağen : Bir tür Adige atı.Алаушын – Alawuşın : Sevimsiz,antipatik insan.АркъанкIэш – Arqank’eş :Yabani at avcılığı için eğitilmiş at. (arqan : kement)Аршав – Arşav : Beyazımsı ve gümüşi…
[...]

Read more 0
 189

Anadil

Eski kolileri karistirirken bir dergi buldum.Merakla sayfalarini karistirmaya basladim ve cok hosuma giden bir yaziyla karsilastim.Sizlerle yorumsuz olarak paylasmak istiyorum..Anadil..Acı çekmeyen , mutluluğun değerini bilmez.Susuzluk çeken bilir , suyun tadini.Anadil de böyledir.Doğuştan getirdiği,kanında taşıdığı diline hasret çekmeyen,onun tadını anlayamaz.Neden derseniz…
[...]

Read more 0
 166

Adığece Dilbilgisi Kitabının Konusu, Kapsamı ve Oluşumu

Adığece ile ilgili çalışmalarım başlangıçta; Adığecenin fiil çekimleri kapsamında idi. Bu çalışmalarım sırasında Adığeceye ait fiillerin kendine has yapısı olduğunu, bugüne kadar Adığe dilinin konuşma kalıplarının çözülemediğini anladım. Konunun önemi nedeni ile Adığecenin grameri ile ilgili çalışmalara başladım. Adığecenin gramerini…
[...]

Read more 0
 180

Adige ve Abaza Dilleri

Adığece ve Abazaca, Vubıhça ile birlikte Kafkas Dilleri''nin Kuzeybatı Kafkas grubunu oluşturur. Dilbilim literatüründe "Abhaz-Adığe Dilleri" olarak da anılır. Batı literatüründe Adığece için sıklıkla "Çerkesçe" terimi kullanılır. Adığece, Abazaca ve Vubıhça''nın bugün artık var olmayan tek bir anadilden türediği kabul…
[...]

Read more 0
 216

Adige Dilinin Tarihi Hakkında

Adige dilinin (Kaberdey, Çerkes, Adigey) tarihini iki döneme ayırmak gerekir.a) Eski tarihlerden 19.yüzyılın ilk yarısına kadar olan dönem.b) Adige dili yazı dili olduktan, yani 19.yy. ilk yarısından bu güne kadar geçen zaman.Adige dili Abhaz/Abaza ve Ubıh dilinin eski dönemlerde tek…
[...]

Read more 0
 181

Adige Dili Üzerine

Felsefe Dili ve Dilin FelsefesiBir yılı aşkın bir süredir bu dilde yayınlanmış olan kitaplar okuyorum. Okuduğum kitaplarda son derece güçlü bir anlatım ve edebiyat mevcut. Okuduğum kitap yazarlarına da bu konuda müteşekkirim ama dilin güçlü bir edebiyat dili olduğu kesin.…
[...]

Read more 0
 161

Abazaca

Abaza dili ve lehçeleri konusuna girmeden önce bu halkin adi konusundaki terminoloji karisikligini açiklamak gerekir. Türkiye'de ve Ortadogu ülkelerinde genel olarak Abaza adiyla bilinen halk esas olarak üç gruptan, buna bagli olarak dil üç ana lehçeden olusur : 1. Tarihi…
[...]

Read more 0
 158

2004 de Alfabe Tartışması

Anadilde açılacak kurslar nedeniyle geçen yıl İstanbul’da ve Ankara’da yapılanToplantılar da alfabe konusu yoğun şekilde tartışılmıştı. Latin ve Kiril alfabelerini savunanlar argümanlarını sunmuşlardı. Aynı tartışma bu yıl tekrar alevlendi ve sonuçta nisan ayındaKafkas Dernekleri Federasyonu’nun düzenlediği toplantıda Kiril alfabesinden yana…
[...]

Read more 0
 191

Khabardeyce Kelimelerin Oluşumu

Şapsığca, Hatıkoyca, Bjeduğce, Besleneyce ve kısmen Abhazca ile aynı kökten gelen Khabardeyce kelimelerin çok muntazam ve mantıklı bir metodla oluştuğu ve Çerkesçe’nin bu yönden belli başlı Avrupa dillerinden üstün olduğu görüşünü içeren birinci inceleme örneği NART Dergisi’nin Ocak-Şubat 1998 sayısında…
[...]

Read more 0
 148

Ubıhça'nın Kurtarılış Öyküsü: Georges Dumezil

Georges Dumezil, Türkiye’yi uzun zamandan beri tanıyordu. 1859-1864 yıllarında Rus işgalinden kaçan bütün azınlıkları ve bu azınlıkların Türkiye’de yerleştikleri köyleri biliyordu. 1926–1931 yılları arasında Türkiye’de geçirdiği altı yıl boyunca on ikiden fazla dil öğrendi (otuza yakın dili konuşurdu). Bu dillerden…
[...]

Read more 0
 200

Txenım Oxu Xelşş

Anadilin bilinmemesinin sebebi ailelerin onun öğrenilmesine yeteri kadar önem vermemeleridir. Geçmişte pek çok kişinin Adigece’ye olan bakış açısını yok sayamayız. "Adigece’nin çocuklarımıza ne faydası olacak? Pşıze nehrinin öte yakasına geçtiğinde Adigece’nin geçerliliği yok" söylemlerine kapılmış hiçte azımsanmayacak sayıda aile var.…
[...]

Read more 0
 166

Adığece kelimelerin yazılışı

Halk, boy adlarında bazen lehçelerden kaynaklanan farklılıklar olabilir. 'Kabardey' kendilerine verdikleri isimken Batı Adığeleri ve Abazalar onlara 'Kabartay' der. (Kaberdey ve Kabartey herhalde yazım yanlışıdır). Çemguylara Şapsığlar 'Kemguy', Kabardeyler 'Kemırguey', Ruslar 'Temirgoy' der. Kabardeyler Abzehlere 'Abadzeh' der. Besleneyler için 'Besney',…
[...]

Read more 0
 305

Çerkeslerde Anadil Sorunu

İnsanlar arasında iletişim ve anlaşma araçlarından en önemlisi "dil" dir. "Dil" i olmayan bir ulus düşünülemez. Çerkesler "Dilsiz ulus ölüdür.", "Dili olmayanların ulusu da olmaz." derler. Bir ulus kendine özgü kültürel değerleri, gelenek ve görenekleri "dil" aracılığıyla yeni kuşaklara aktarır.…
[...]

Read more 0
 186

Çerkesçede Etnik Adlar

Etnik adlara (etnonimlere) ilgi duyanlar için Kafkas halkları eşsiz bir örnek. Türkiye'de ve Sovyetler döneminde üretilen politik adlandırmaları, anlam kaymalarını bir yana bıraksak bile bu halklara dışarıdan verilen adlar, kendilerine ve birbirlerine verdikleri adlar ve bir de her birinin kendi…
[...]

Read more 0
 162

Bazı Adıgece sözcüklerin anlamı

JINEPS Adige dillinde ağacın (çiy) gözyaşı (neps) anlamına geliyor. Ağacın gözyaşı yani çiy damlası, şebnem. Sözcük güzel ama asıl anlatmak istediği halkın acılarını gözönüne seren bir anlamı. NART Nart sözcüğü "Gözüpek, korkusuz kahraman" gibi anlamlar içermektedir. Ne (göz)+ Tı (verme)…
[...]

Read more 0
 229