Dilimiz

Abaza dili ve lehçeleri konusuna girmeden önce bu halkin adi konusundaki terminoloji karisikligini açiklamak gerekir. Türkiye'de ve Ortadogu ülkelerinde genel olarak Abaza adiyla bilinen halk esas olarak üç gruptan, buna bagli olarak dil üç ana lehçeden olusur :

1. Tarihi anavatanlari Abhazya'da yasayan Apsuvalar; 2. 13-14. yüzyillarda Abhazya'dan Kafkas Siradaglari'ni geçerek kuzeye, Adigeler'in arasina yerlesen Asuvalar; 3. Eskiden daglik bölgelerde yasayan, daha sonra (17-18.yy.) Kuzey Kafkasya'nin düzlüklerine inerek yerlesen Asharuvalar.

Türkiye'de genel olarak Abaza adiyla bilinmelerine karsin, bu ad Kafkasya'da ve literatürde sadece Kuzey Kafkasya'da (Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'nde) yasayanlar, yani Asuva ve Asharuva grubu için kullanilmaktadir (Rusça'da Abazin). Ayrica Asuvalar için Osetler Tapanta, Adigeler (Kabardeyler) Bashag, Nogaylar da Altikesek Abaza adlarini kullanirlar. Abhaz ise Abhazya'da yasayan ve kendilerini Apsuva olarak adlandiran gruba Gürcülerin verdigi ad olarak bilinir.

Sovyetler döneminde Abhazya'da Apsuva ve Kuzey Kafkasya'da Asuva (Tapanta) lehçeleri ayri ayri yazi ve edebiyat dili haline getirilmislerdir. Asharuva ise yazi ve edebiyat dili olarak Asuva (Tapanta) lehçesine dahil edilmistir; Asuva ve Asharuva lehçeleri birlikte Abazaca olarak anilmaktadir. Bugünkü Rusya dilbiliminde Abhazca (abhazskiy yazik) ve Abazaca (abazinskiy yazik) iki ayri dil kabul edilirler ve alfabeleri farklidir. Dilbilimcilerin çogu tarafindan ise ayni dilin lehçeleri olarak görülürler.

1936-1938 yillarinda Latin temelli alfabeler yerlerini genellikle Kiril temelli alfabelere birakirken Abhazya'da Abhazca (Apsuva lehçesi), Stalin ve Beria'nin Abhazya'yi Gürcülestirme politikasinin sonucu olarak Gürcü alfabesine uyarlandi. Bu alfabe 1953'te Beria ve Stalin'in ölümüne kadar kullanildi. Fakat 1940'larin ortasindan itibaren Abhaz okullari Gürcü okullarina dönüstürüldügü ve Abhazca yayinlar engellendigi için bu alfabeyle çok az sey yayinlandi. 1954'den itibaren, bir komite tarafindan hazirlanan Kiril temelli alfabe kabul edildi. Bugün hala kullanilan bu alfabede 62 harf vardir. Yazi ve edebiyat dilinin temeli nispeten basit fonetik sisteme sahip Abjua agzidir.

Rusya Federasyonu'na bagli Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'nin bes resmi dilinden biri olan Abazaca (Asuva lehçesi) için genel olarak kabul edilen ilk alfabe 1933 yilinda Kubina-Elburgan agzi esas alinarak Latin temelli olarak hazirlandi. 1938'de bugün kullanilan Kiril temelli alfabeyle degistirildi. Alfabede üçü isaret olmak üzere 68 harf vardir.


Yorum yapın