Kafkasya Kültürü

Bazı Abaza Sülalerinin Anlamları

Aan: “Ardıçtaki, geliş yerindeki” anlamlarına gelir.

Abaş: “savaşan, mücadele eden” anlamındadır.

Abat (Habat?): Anlamsızdır. Bu ailenin bir kolu da Adige’lerdedir. Türkiye’deki Abant gölüne “Abat Ykuara” (Abat deresi) derler.

Gabı: “Sahili gören” anlamındadır.

Gabniya: “Sahili gören yerden” anlamındadır.

Gabriya: “Sahil korucularından” anlamındadır.

Gamsaniya: “Gamsanalı” demektir. Gamsana ve Gamsaniya bayan adlarıydı. Bu isimli anılan bir anneden soyuna bu ad kalmıştır.

Gandıy: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Gartskiya: Bu aile ve adının anlamı hakkında inandırıcı bilgi bulamadık.

Geçba: Ata adındandır. Bu aile Abhazya’nın Hiltsis yönetim bölgesinin başındaydı. geç oğlu anlamına gelen, Evliya Çelebinin seyahatnamelerine konu olmuş bir ailedir.Vakti zamanında Geçrıpş bölgesinde yaşarlardı, büyük Rus savaşında gösterdikleri kahramanlıklarla anılırlar. Savaş kaybedildikten sonra, sürgünle beraber bir kısmı balkanlarda bugünkü Bulgaristan ve Yugoslavya taraflarına, bir kısmı ise Adapazarı’nın Kuzuluk köyüne göçmüştür. Balkanlara göçenlerin önemli bir bölümü daha sonra tekrar Ürdün’e göç etmiş olsalar bile hala balkanlarda bir elin parmağını geçmeyecek kadar Geçba vardır. Türkiye’de ve Ürdün’de de aynı şekilde sayıları diğer Abhaz ailelerine göre çok azdır. Yıldırım Gencer, Gündüz Yıldrımgeç bu ailedendir.

Bir portre: Yıldırım Gencer Gerçek adı Gencer Yıldırımgeç (d. 1936 - Adapazarı, ö. 18 Ocak 2005 - Kuzuluk, Akyazı) Tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu.
1962 yılında sinemaya başlayan Gencer, 200'e yakın filmde rol almıştır. Türk sinemasında "kötü adam karakteri" rollerinde tanınan sanatçı, alçakgönüllülüğü ve kendine özgü gösterişli yürüyüşüyle, duruşuyla tanınırdı. Sinema ve dizi filmlerde rol almıştır. Yıldırım Gencer son zamanlarında yalnız yaşamaktaydı. Bir filminde yönetmenlik de yapan sanatçı, 69 yaşında kalp hastalığından yaşamını yitirdi.

Türk sinemasının hain planlar yapan kötü adam rollerindeki başarısının yanı sıra, iyi ve güçlü adam rollerini de oynayan bir isimdir. Malkoçoğlu Krallara Karşı filminde Kazıklı Voyvoda Vlad, Kilink İstanbul’da ve Kilink Uçan Adama Karşı filmlerinde Kilink, Maskeli Beşler ve Maskeli Beşlerin Dönüşü filmlerinde Çelik, Kızıl Maske filminde Al Kapon Arif, Maskeli Şeytan filminde pilot, Canlı Hedef filminde Korsan Kemal, Gazi Kadın filminde Zeynep ve Ahmet’in peşine düşen prens İgor, Kara Murat Ölüm Emri filminde Meyhaneci Barbayanu kılığındaki Sinan Bey, Maceraya Bayılırım filminde Selim, Kin filminde Reşat, Bırakın Yaşayalım filminde Hamza, Kabadayı (dayı) filminde Ratasi, Kılıç Aslan filminde Antoine, Bir Araya Gelemeyiz filminde Gazinocu Behçet, Cemil filminde mafya şefi Vehbi Tok, Bodrum Hakimi filminde jandarma kumandanı Bülent, Ana Ocağı filminde Kamil Bey, Süpermen Dönüyor filminde metalleri altına çeviren kötü adam Ekrem, Bedel filminde Kemal'in şoför ağabeyi Mustafa, Güneş Doğarken filminde Davut'un ağabeyi Kara Mustafa, Beş Kafadar filminde kadın düşmanı Hasan Çavuş, Yıldızlar da Kayar filminde Sarı Davut, Kuzucuklarım filminde Savcı Yıldırım, Nazlı ile Emir filminde Nazlı'nın acımasız babası, Tatar Ramazan sürgünde filminde Kirmastılı, Yorgun Savaşçı adlı eserde Çerkez Ethem, Küçük Ağa dizisinde Çerkez Tevfik, Yarın Artık Bugündür dizisinde Yanıkhan belediye reisi, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu dizisinde Binbaşı Sami, Kuruluş dizisinde Kalanoz, Deniz Gurbetçileri dizisinde Ateşoğlu Murat Reis rollerini oynamıştır.

Gegiya: “Gegili” demektir.

Genkua-Genko: Yabancı kaynaklıdır. Aşuvalarda bir ailedendir. Prof A.N.Genko bu ailedendir.

Gerzmaa: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Gerxeliya-Gerheliya: “Gerkhelli” demektir. Ata adıdır.

Gıdım: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Gırcın: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Gitsba: “Eksik dişli” demektir.

Gıygaa: “Kusurluyu kaçıran” anlamındadır.

Gildız: “Sallapati” anlamına gelir.

Grın: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Guabaçıya-Kobaçıya: Dağıstan’ın Kubaçi bölgesinden Abhazya’ya gelip yerleşmiş Abhazlaşmış bir ailedir.

Guac-Godj: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Gogen: Ata adıdır. Bir kolu da Adigelerdedir.

Guagıya: “Küskünce” demektir.

Guapıya-Gopıya: “Önder gönüllü” anlamındadır.

Goramıya: “Kaleli” demektir.

Guası-Gosı: “Gönül kârı” demektir.

Gubliya-Gabliya: “Merhametli” anlamındaıdr. Muhammet Emin Tokcan bu ailedendir.

Bir Portre: Muhammet Emin Tokcan16 Ocak 1996'da Rusya'nın Çeçenistan'ı işgalini protesto etmek amacıyla sekiz arkadaşıyla birlikte Trabzon-Soçi seferini yapmaya hazırlanan Avrasya adlı feribotu 211 yolcu ve mürettebatıyla kaçırdı. 72 saat sonra teslim olan Tokcan, gönderildiği Dalaman Cezaevi'nden firar etti. Ancak sahte pasaportla Kosova'ya gitmek üzereyken güvenlik güçleri tarafından yakalandı. İstanbul DGM'ce 8 yıl 10 ay 20 gün hapis ve 1 milyon 166 bin lira para cezasına mahkûm edildi. Tokcan, 1997 Ekim'inde firar ederek Çeçenistan'a geçti. Geçen yıl İstanbul Atatürk Havalimanı'ndan sahte kimlik ve pasaportla Soçi'ye gitmek isterken yakalandı. 4.5 yıl hapis ve 7 cezaevi

DGM'nin 8 yıl hapis cezasına çarptırdığı Tokcan ve arkadaşları önce Bilecik Cezaevi'ne gönderildiler. Tokcan ve eylemci arkadaşları bir süre sonra Eskişehir Kapalı Cezaevi'ne, daha sonra Eskişehir Açık Cezaevi'ne nakledildiler. Daha sonra Tokcan'ın firarı üzerine ise dört Çeçen eylemci, yeniden Eskişehir Kapalı Cezaevi'ne gönderildi. Bir süre sonra Kocaeli ve Bolu Cezaevi'ne nakilleri gerçekleşti. İnfaz Yasası gereği cezaları 4.5 yıla inen Çeçen eylemciler, bu yılın başında istekleri doğrultusunda Bolu'nun Seben ilçesindeki Kapalı Cezaevi'ne nakledildiler.

Af yasasından yararlandı. Avrasya Feribotu'nu kaçırmak suçundan hükümlü Tokcan da 22 Aralık 2000'de Eskişehir Özel Tip Cevaevi'nden tahliye edildi. Tokcan, "İçeride bir sürü mahkûm kaldı. Aslında bu af filan değil. Çok büyük bir adaletsizlik var" demişti.

12 adamıyla Swissotel'i bastı. Tokcan, 22 Nisan 2001 gecesi İstanbul Beşiktaş'taki Swissotel'i 12 adamıyla birlikte işgal etti. Otelde bulunan 120 kişiyi rehin alan Tokcan ve adamları, 12 saat sonra İçişleri Bakanı Sadettin Tantan'ın otele gelmesi üzerine eylemlerine son verdi. Rehineleri serbest bırakan işgalciler, ellerindeki pompalı tüfek ve kaleşnikofları bırakarak polise teslim oldu.

Gucger: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Gucuwa: “Yürek kızartan kişi” anlamındadır.

Gudı: “Kalp bitişiği, göğüste tutulan” anlamındadır. Ata adıdır.

Guguwa-Goguaa: “Merkezin ortasındaki” anlamındadır.

Guıydun-Guydun: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Guliya-Gulya: “ Kalb içinde” anlamındadır. Abahz edebiyatının kurucusu Dirmit Gulya bu ailedendir.

Bir Portre: Dirmit Gulya Abhaz halkının tarihsel süreç içerisinde yetiştirdiği en önemli insanlardan biridir, Abhaz dili ve edebiyatının temelini atmış, onu yüceltmek için olağanüstü çaba harcamıştır.

Dirmit Gulya, 21 Şubat 1874 tarihinde, Abhazya’nın Varça köyünde dünyaya geldi. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda Abhazlar Osmanlı’ya sürüldüğünde, Gulya ailesi de Trabzon’a geldi. Osmanlı topraklarında bir yıl geçirdikten sonra Abhazya’ya geri döndüler ve Azyübja Köyü’ne yerleştiler. Dirmit Gulya 1883’de Akua’daki Dağlılar Okulu’nda öğrenime başladı. 1889’da Goride’deki Kuzey Kafkas Öğretmenler Semineri’ne katıldı. Annesi ve babasını kaybettiği için seminere devam edemedi ve bundan sonra kendi kendini yetiştirmeye karar verdi. Dil öğreniyor, geziyor, gözlemlerde bulunuyor yani yaşayarak öğreniyordu. Halkı yakından tanıyor, onlarla kaynaşmasını biliyordu. Böylece Abhaz aydınlarının içinden halk önderi olarak sivrildi.

Gulya’nın amacı; Abhaz kültürünü yeniden canlandırmak, bunun için her şeyden önce en büyük problemleri olan eğitim ve öğrenim problemini çözmekti. 1891’de Gürcü Tarihçi Macavaryan’ın yardımıyla ilk kez halka inen bir Abhaz alfabesi hazırladı ve ders kitapları yazdı. 1912’de Abhaz edebiyatının ilk basılı ürünü olan “Arpızbey-Abhüzbe Rüşku-Delikanlı ile Genç Kızın Kitabı” isimli şiir kitabını yayınladı. Aynı yıl Gürcistan’da şiirleri, Ajüaynraalakuaey Axizırtarakuaey adıyla toplu halde basıldı. 1919’da Apsnı-Abhazya adlı bir gazete çıkardı. İlk Abhaz tiyatrosunu yazan Gulya, İkinci Dünya Savaşı günlerini yansıtan piyesler, şiirler de yazmıştır: Sara Sıxuştaara-Benim Ocağım (1955) adlı şiiri, Çauratagalan kıta-Sonbaharda Köy poemi ve Anavurkua-Gölgeler adlı felsefi ve psikolojik piyesi bu çalışmalarına örnek verilebilir. Gulya, şiirlerinin ve bilimsel çalışmalarının yanı sıra yüzü aşkın öyküsü ve Kamaçıç adlı romanı ile Abhaz nesr’ine yön vermiştir. Abhaz kadınının yaşantısını anlatan ilk Abhaz romanı olması Kamaçıç’ın en önemli özelliğidir. Ayrıca eser, Abhazların geleneksel yaşantılarını, törelerini, törensel kutlamalarını, at ve silah kültürünü, düğün ve cenaze törenlerini, danslarını, şarkılarını yansıtması bakımından son derece ilginçtir.

Gulya birçok savaş ve kahramanlık öyküsü de yazmıştır. Hara Hkavkaza-Bizim Kafkasyamız, Axatsa-Erkek ve Afırxata-Kahraman en güzel örneklerdir. 1950 yılından sonra özellikle şiire ağırlık veren Gulya’nın diğer bazı eserleri de şunlardır: Abrıskil, Ajutwaa Rıhatır Eykutşaşa-Atalarımızın Birbirlerine Saygılı Davranışları, Ajut-Geçmiş, Yuşütit Aşxakua-Dağlar Çiçeklendi(şiir), Atüm Jyüen Atzaka-Yabancı Gök Altında, Sıpsıadgil-Yurdum…

Gulya 7 Nisan 1960 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Ölümünden sonra Tiflis’teki Bilimler Akademisi’nin Abhaz Dili Edebiyatı ve Tarih Enstitüsü’ne ve Abhazya’nın Tamş Köyü ortaokuluna Abhaz Ulusal Şairi D.Gulya adı verildi. Bütün eserlerini toplayan bir kitaplık inşa edildi ve Sohum’da gömülü olduğu yere büstü dikildi.
Gulya öğretmendi, şairdi, yazardı, redaktördü, tiyatrocuydu, oyun yazarıydı; kısacası Gulya tarihin karanlık sularına gömülmemek için Azgın dalgalarla boğuşan Abhaz Ulusunun deniz feneriydi.

Gumaa: “ Yürekli” demektir.

Gumıl: “Yüreklenmiş” demektir.

Gunı: “Kalpteki” demektir.

Gunıya: “Gönüllü” demektir.

Guramga: “güvenmez” anlamındadır.

Gurcıwa: “Gürcülü” demektir. Gürcü iken Abhazlaşmış bir ailedir.

Gurguliya: “Halkalı” demektir. Abhaz şair Boris Gurguliya bu ailedendir.

Gurzan: “İnce iğneli” demektir.

Guşı: “Kızgın gönüllü, küskün demektir.

Guşmal: “Küskünlük sahibi” demektir.

Guwa: “Kalp dostu” anlamındadır.

Guzba-Gudzba: “İçten pazarlıklı” demektir.

Garşkiya: “Fakir giysili” demektir.

Gec-Ghedj: “ Çoğalan meşe” anlamındadır.

Ğentu: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Ğez: “Sert-parlak” anlamındadır.

Ğıdza-Ğıdzba: Anlamsızdır. Ata adıdır. Aşuva ailesidir.

Ğuakiya: “Güçlü ufak” anlamındadır.

Ğuaman: Anlamsızdır. Ata adıdır.

Ğunciya: Anlamsızdır. Ata adıdır.

KAYNAKLAR:
Kafkas Kaynaklarına Göre İlk Yaratılışlar, İlk İnsanlık, Kafkas Gerçekleri
B.Ömer Büyüka İstanbul 1986

Muhaceretteki Çerkes Aydınları
İzzet Aydemir Ankara 1991

Kafkas Diasporası Edebiyatçılar ve Yazarlar Sözlüğü
Sefer Berzeg Samsun 1995


Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.