Xabze

Adigelerde Yolda Yürüyüş ve Duruş Düzeni

Diğer halklardan farklı olarak Adıgelerde yolda veya caddede yürürken beraber olan kişilerin yaşı, cinsiyet ve sayılarına göre bir düzen içinde olmaları gerekir. Bu sayede karşıdan gelen grubun içindeki kişilerin kim olduğu neyi temsil ettiği kolayca anlaşılır. 

1. İster yaya ister atlı ister arabada olsun yaşlı olan (thamade) daima sağ tarafta, genç olan sol tarafta olur. Genç bir adım kadar geriden gider (yürüyüş halindeyken) 

2. Bir kadın bir erkek beraber yürüyorlarsa kadın daima sağ tarafta olur. Bir baba balig olmamış kızıyla beraber yürüse bile ona sağ tarafı vermek zorundadır. Bir erkek hanımıyla beraber yürüyorsa hanımı kocasının solunda yer alır. Bir erkek kız kardeşi veya annesi ile yürürse onlar her zaman sağ tarafta yer alır. Bunun faydası ise, karşıdan görenlerin gelenlerin karı-koca mı, akraba mı olduğunu hemen anlamalarıdır. 

3. İki erkek bir bayan beraber yürüyorlarsa, bayanın yaşı ne olursa olsun daima ortada yer alır. Yaşça büyük olan erkek sol tarafta genç olan erkek sağ tarafta yer alır. Böylece, genç adam herhangi bir şekilde yanlarından ayrılır veya bir görev için bir yere giderse, kadının yine sağ tarafta yer alması sağlanmış olur. Birden fazla bayan olursa yine ortada yaşlarına göre bir düzen içinde yer alırlar, erkekler yukarıda izah ettiğimiz gibi yanlarda yer alır. 

4. Üç erkek beraber gidiyorlarsa en yaşlısı ortada, orta yaş olan solda en genci de sağda yer alır. En genç olana bir görev verilir gruptan ayrılırsa en yaşlı olan yine sağda kalır ve düzen bozulmamış olur. 

5. İki kadın bir erkek beraber gidiyorsa (çocuk da olsa) erkek ortada olur. Kadının biri erkeğin annesi ise anne ortada erkek solda olur. 

6. Dört kişi beraber yürüyorsa en yaşlısı ortada onun solunda yaş itibariyle ikinci yaşlı kişi yer alır. Genç olan sağında yer alır. En genç olanı da grubun en sağında yer alır ,böylece en genç olan görev için gruptan ayrılırsa istenen düzen aynen kalır, sıra bozulmamış olur (4. Madde). Yaşça ikinci sırada olan soldaki kişi gruptan ayrılırsa, en yaşlının sağındaki genç onun yerine sola geçer düzen sağlanır. Gurup kadın erkek karışık olmadığı sürece bu düzen kadınlar için de, erkekler için de geçerlidir. 

7. Atlılarda da düzen aynıdır. Ancak misafir ve prensler için yaşa bakılmaksızın daima sağ tarafta yer verilir. Diğerleri de yaşlarına göre grupta yerlerini alırlar. Adıgeler daima ata soldan biner soldan inerler. Sadece ölüm ve acı bir haberi getirecek veya götürecek olan kişi atın sağından biner ve yine sağından iner, bu atlı gemi sağ eliyle kamçıyı da sol eliyle tutar (normal zamanda tersi doğru). Bu durumu gören herkes anlar ki bu atlı acı bir haberi getirmektedir. 

8. Yaşlı bir thamade yanında sağ tarafında genç biriyle köyüne giriyorsa bilirler ki yanındaki genç misafirdir. 

İki atlı birinin yedeğinde bir at varsa düzen değişiyor Thamade solda yedek atı tutan genç atlı sağ tarafta yer alıyor. Böylece thamade yedek attan rahatsız olmamış olur. Ayrıca Thamade attan inecek veya tekrar ata binecek olursa genç özengiyi kolayca tutar gereken hizmeti kolayca yerine getirir. 

9. Baba çocuklarıyla yürüyorsa kız çocuğu sağında, oğlan çocuğu solunda olmalı, çocuklar bir adım kadar babalarının arkasında olmalıdır. 

10. İki atlı karşılaşırsa ikisi de eyer içinde hafif doğrularak selamlaşırlar. Bir atlı bir kadınla ve bir grup kadınla karşılaşırsa kadınlara sağ tarafını vererek yavaşça yanlarına gelir eyerde doğrulur onları selamlar ve saygılı şekilde yavaşça yanlarından ayrılır. Kadınlarla konuşmak istiyorsa at üzerinde bayanla konuşmak son derece ayıp sayıldığından gruba sekiz on adım kala atından iner at yedekte yanlarına gelir, onları selamlar, atı sol elinde tutar, kadınlara sağ tarafını vererek yanaşır. 

11. Bir atlı yolda bir kadınla karşılaşırsa atından iner kadını selamlar kim olduğunu kimlerden olduğunu sormadan ata binmesini rica eder kadın yalnız başına ata binemezse yardım eder. Bayanın ayakları solda sırtı sağa dönük vaziyette eyere oturur. Kendisi atın solunda yer alır, gemi elinde tutar, kadını gideceği yere kadar götürürerek ?iyi günlerde karşılaşmak üzere hoşça kal? der ve kadına veda eder. Erkek kadının yanından beş on adım ayrılmadan ata binmez, binerse saygısızlık olur. Atın başı kadının tarafına doğru çevrilerek binilir. Kadının yanında ata kamçı vurulmaz. Kadın ata binmek istemez veya binmeyecekse atlı da atını sol elinde yedekte tutarak kadını sağ tarafına alır ve gideceği yere kadar götürür. 

12. Atlı veya atlılar savaş ve yangın gibi faaliyetler dışında köyün içinde at koşturamazlar. Atlı yaşlı bir yayaya yetişirse atından iner atı yedekte onun solunda yer alır gideceği yere kadar eşlik eder. Şayet yaşlı thamade ?sağol vazifeni yaptın yoluna devam et? derse genç atlı serbest kalır yoluna devam eder. 

Bu tip uygulamalar eskiden hiç kimsenin zoruna gitmiyor, kimseye ağır gelmiyordu. Çünkü her an bunu hayatlarının bir parçası olarak yaşıyorlar, doğal bir şekilde bu düzene uyuyorlardı. Herkes bu uygulamalara uymayı bir görev biliyordu. Gençler de bu sisteme uygun şekilde yetiştiriliyordu. Güçsüze, yaşlıya zayıfa yardım etmek gereği herkesi ilgilendiriyordu, çünkü kişinin günün birinde kendisinin de aynı duruma gelebileceği öğretiliyordu.


Çeviren: Muzaffer KALKAN (ÇURMIT)


 395, 

Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.