Kafkasya Tarihi

Andiler (Ğwanal, Andalal)

Andi Kadını

Kuro-Araks kültürüne dair M.Ö. 3000-4000 yıllarına ait Gagali ve Aşali bölgesinde ki arkeolojik kalıntılar Andiler’in Kafkasya ile bağlantısını göstermektedir. Bir gelenek gibi devam eden , bölgeye giren güçlü krallıkların ordularının tehditleri yüzünden Anadolu’dan Kafkaslar’a sığınmak hareketi , Andiler’de de görülmüştür. Milattan Önce 9. yüzyılda Asur Kralı 2. Sargon’un orduları Andiler’i Kafkaslar’a göçmeye zorladı. (I. Aliev, 1960, p. 26) Elder Pliny’nin M.S. 1. yüzyıla ait şahitliği gösteriyor ki , bu tarihlerde Andiler Kuzey Doğu Kafkaslar da yaşamaktaydılar.

Andallar’ın bir kısmı aşağı Andi Koysu bölgesinde büyük bir alana yayıldılar , ama zamanla Avarlar (hunz dili konuşan Ma-arulal Avarlar) tarafından asimile edildiler. Orta ve yukarı Andi Koysu nehri bölgesinde ki Andallar ise birbirinden 8 ayrı lehçe konuşan 8 etnik boya ayrıldılar. Gwanal , Botlikh, Ghodoberin, Akhvakh, K’arat’in, Bagvalal, Ch’amalal, Tindal.

Timur Lenk ordularının Gagatl’da ki Andal lider Yaulok’un merkezini yıkması ile İslam’ın Andi ülkesinde yerleşmeye başlaması aynı tarihlerde olmuştur. Tarihi belgeler Andallar’ın ileri bir politik sisteme sahip olduklarını gösteriyor. 1600′lü yıllarda Andallar , Avar Nutsal’ına ( Avar kralına ) karşı yaptıkları Akhkhulat savaşında kesin bir zafer kazandılar. Avarlar, Andallar’ın Avarya’nın komşu ülkelerinden ve Dağlık Çeçenistan’dan haraç ve vergi toplamalarını , buralarda hakimiyet kurmak için çalışmalarını engellemek istemişlerdi. 1731 yılında Rusya Andi ülkesini kontrol altına aldı. Andallar ise bu kısa kontrole son verip rus generali General von Frauendorf’a karşı Çeçenler’le beraber olup savaştılar.

Dağıstan’ı işgal etmek maksadıyla gelen 80.000 kişilik iran ordusunu durdurmak için , Dağıstanlıların ortak hareket etmeleri tarihte ki meşhur PAN-DAĞISTANİST hareketlerden biridir. Andiler , 1741′de İran Şahı Nadir’e karşı Dağıstanlılar’ın kazandıkları parlak zaferde önemli bir yer almışlardı. 1817-1864 yıllarında en yoğun haliyle yaşanan Kafkasya savaşlarında , cesaretleri ile çok ünlü olan Andal atlıları aktif rol oynadılar. Şamil’i Gunib’te ki son savaşında yalnız bırakmayan Gaziyav ve Labazan Şamil’in ünlü Andal naiblerindendirler. Andiler , 1877-1878 isyanlarında imam Muhammad Beg’e 1880′de şehid olana kadar yardım ettiler. 1918′de kurulan – 1919′da yıkılan Birleşik Kuzey Kafkasya Cumhuriyetinin kuruluş aşamasında kurultaylar Andiler’in topraklarında yapıldı. 1919′da Dağıstan ve Çeçenistan’da Kuzey Kafkasya İslam devletini kuran Uzun Haji’ya en büyük destek yine Andiler’dendi. 1921 ve 1925 yılları arası ruslara karşı Gazavatı devam ettiren İmam Najmaddin’e en büyük desteği yine Andiler verdiler. Çeçen İçkerya Cumhuriyeti kumandanlarından , Dağıstan ve Çeçenistan Şurası Başkanı şehid Şamil Basayew’inde Andalların Botlikh boyundan olduğu iddia edilmektedir.

Dağıstan’da pek çok halk bilim adamlarınca genel adlar altında toplanmıştır. Ugbugan-Kubaçi halkına Dargin denmesi gibi , Ğalğayçö – inguşlara Çeçen denmesi gibi , Andallar’a da Avarlar’ın bir boyu denmektedir. Bu Dağıstan’da tartışmalara neden olmakta , bazı Andi entellektüelleri Avar ismi altında bir alt grup gibi gösterilmeyi kabul etmemektedirler. Günümüzde Andiler dağlık bölgelerden tarım alanlarına doğru göçmektedir. Andiler çok dilli bir ulustur , ana dilleri olan Andi dili kadar Avarca ve Rusça da bilirler. Bazı Andiler , Çeçen dili de konuşur. Andi edebiyatı ve folklörü Andi dili kadar Avar dilinde de yazılıp söylenmektedir.

Kaynak: avarvas.wordpress.com


Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.