Kafkasya Tarihi

Ortaçağda Abhazlar, Lazlar-7

ORTAÇAĞDA ABHAZLAR, LAZLAR - GERG AMİCBA

 

6. İran ile Bizans’ın anlaşması ve bu olayın Kolkhida için önemi

 

İranlılar, 555 yılında Kolkhida topraklarında Bizanslılara yenildikten sonra politika değiştirip sorunu barışçı yollarla halletmeye karar verdi.

 

Hemen o yıl, Şah Khosroy’un inisiyatifi ile her iki taraf antlaşma imzaladı. Antlaşmanın amacı savaşı durdurmaktı yalnızca, yoksa aralarındaki sayısız sorunu çözmeye yönelik bir niteliği yoktu. (107)

 

Antlaşmanın üzerinden bir süre geçti. 562 yılında tekrar görüşmelere başladı. Bu görüşmeler oldukça uzun sürdü. Tartışmalar daha çok Svanetya üzerinde yoğunluk kazanmıştı. Sonuçta aralarında 50 yıl geçerli olmak üzere bir antlaşma yaptılar.

 

Bu antlaşma 13 maddeden oluşmuştu. Bizans ile İran arasında geleceğe yönelik politikaları, ticaret ve ekonomi ile ilgili normları kapsıyordu.

 

Bilindiği gibi Kolkhida savaşlarının nedeni Egrisi’nin pay edilmesiydi. Ancak ilginçtir ki, bu antlaşmada Egrisi ile ilgili en küçük bir ayrıntı yoktur. (108)

 

Görüşmelerin gidişatını kaydetmekten sorumlu tarihçi Menendır’ın yazdıklarına göre o olay zaten açıklık kazanmıştı. İran Egrisi üzerindeki planlarını rafa kaldırmıştı. Böyle olunca, Acemlerin artık Abhazya topraklarında da hayalleri olmazdı. Svanetya üzerinde yapılan uzun görüşmeler sonucunda İran’da kalmıştı.

 

Bizans her yıl İran yönetimine 20.000 (yirmi bin) ruble karşılığı altın verecekti. (109) Antlaşmadan sonra Svanların durumunun görüşülmesine devam edildi. Bizanslılar Svanetya’yı alabilmek için ellerinden geleni yapıyorlardı. Çünkü o ülkenin büyük stratejik önemi vardı. Svanetya’yı elinde bulunduran İran istediği zaman Kolkhida’daki Bizans ordularını güç durumlarda bırakabilirdi. Bu konuda tarihçi Menander şöyle söylüyor: ‘‘Aslında Svanetya toprakları ekonomik önemi olan topraklar değildir. Ancak stratejik önemi nedeniyle Rumlar için paha biçilmezdir. Çünkü bu toprakları elinde bulunduran İran her an Kolkhida topraklarını yağmalayabilir.’’ (110)

 

Nitekim Bizanslıların korktukları başına gelmiş İran Svanetya’da durumunu güçlendirmiş, Svanetya ile Misimyana sınırına mevziler kurmuştu. (111)

 

Bu gelişmeler nedeniyle de 6. yüzyılın 60-70’li yıllarında Svanetya Bizans için en önemli politik sorunlarından biri olmuştur.

 

565 yılında İmparator olan II. Jüstinyen Svanetya’yı İran’dan para ile satın almak istedi. Bunun için de Acemlere yüksek bir fiyat teklif etti. Ancak bu girişimi başarısızlıkla sonuçlandı. Bunun üzerine Bizanslı diplomatlar Svanetya ileri gelenleri ile gizli görüşmelere başladılar. Amaçları onları ikna edip kendi taraflarına çekmekti. Bu girişimleri de bir sonuca ulaşmadı.

 

Kaynaklarda net bir şekilde belirtilmiş olmasa bile, 6. yüzyılın 70’li yıllarının ilk yarısında Svanetya, İran egemenliği altındaydı. Ancak 575- 576’lı yıllar geçildiğinde Svanetya’yı Bizans sınırları dahilinde görüyoruz. Bu tezimizi doğrulayan bir olanak da, Bizans ile İran’ın 576- 577 yıllarında Dara şehri yakınlarında yaptıkları görüşmelerde Svanetya hiç gündeme gelmemiş, Pesarmenia ile İberya konusu görüşülmüştür. (112)

 

Bundan çıkardığımız en kestirme sonuç, Bizans’ın görüşmelerden önce Svanetya’yı topraklarına kattığıdır. Herhalde Bizans bu ülkeyi satın almıştır. Gerçekçi olarak bakarsak, Svanetya’nın Bizans’a geçmesi Kolkhida için olumlu bir olaydır. Bu olay, Karadeniz’in Doğu topraklarının tamamının Bizans egemenliği altında toplanmasını sağlamıştır. Bundan sonra da ne Kolkhida halkları özgürlük mücadelesinden vazgeçti, ne de Bizans bunlara karşı tedbiri aldı.

 

Bu tarihlerde Kolkhida halkları, üzerlerindeki Bizans egemenliğine rağmen aralarında ittifaklar kurarak daha tehlikeli buldukları işgalcilere karşı savaşıyorlardı.

 

Bu söylediklerimizi doğrulayan bir olay vardır: ‘‘572 yılında Ermeniler isyan ettiler. İran’ı ülkelerinden atıp bağımsızlık kazanmak için yoğun bir mücadeleye giriştiler. Ancak bunu gerçekleştirmeye Ermeniler’in gücü yetmiyordu. Yardıma ihtiyaçları vardı.

 

Ermenilerin bu bağımsızlık savaşına destek veren halklardan biri de Abhaz halkıdır. 6. yüzyıl tarihçisi Feofan Bizantiyati şöyle yazıyor:  ‘‘Hükümdar Jüstin’in yeğeni (erkek kardeşinin oğlu) Markiyan Doğu komutanı oldu. Henüz Jüstin 8. yıllık bir imparatordu. Markiyan’ı Khosroy ile savaşmaya gönderdiler. Ermenistan komutanı Yoann ile İranlı komutan Miryan ordularının karşılıklı olarak savaşa hazırladılar. Ermenilerin yanında Kolkhidalılar, Abazgialılar, Alan hükümdar, Saroe vb. vardı.’’ (113)

 

Bu tür dayanışmalar aynı coğrafyayı paylaşan halkların dostluklarını pekiştiriyordu.

 

Bizans yönetimi artık Egrisi yönetiminin güçlü olmasını istemiyordu. Çünkü daha önceleri defalarca Bizans’ın politikalarına sekte vurmuşlardı. Ayrıca 6. yüzyılın 60’lı yıllarında bölge halkları arasındaki dayanışma iyice artmıştı. Kolkhida’daki liderler Egrisi hükümdarlarını destekliyordu.

 

6. yüzyılın bitimi ile 7. yüzyılın başlangıç yıllarında Abhazya’da güçlü bir otorite kurulması için uygun şartlar oluşmaya başladı. Aslında bu oluşumda Bizanslıların da katkısı vardı.

 

Dipnotlar:

1. Z.V. Ançabadze. Ortaçağ Abhaz Tarihi. Sayfa 23.

2. İleriki sayfalarda bu konuyu daha da açarak anlatacağız.

3. Z.V. Ançabadze. a.g.e. sayfa 40.

4. Prokopi Keresyati. Gotlar’la savaş, M. 1950, sayfa 382- 383. O, şüphesiz Pitsunda (LDZAA)’daki kilisedir.

5. Prokopi Keresyati. Acemlerle savaş. Bizanslı yazarların Gürcistan hakkındaki yazıları, 2. cilt, Bizans tekstleri Gürcüceye çevrilerek yayınlanmıştır. (Yayınlayan S.G. Kaukhişvili, Tiflis 1965, sayfa 74- 75.

6. Prokopi Keresyati. Acemlerle savaş, Georgika, ikinci cilt sayfa 75- 72.

7. Kaynaklarda bu bilgiler tam olarak uyuşmuyor. Çoğunda İranlılarla Egrislilerin adı geçiyor ama diğerlerinin olduğu su götürmez bir gerçektir.

8. Prokopi Keresyati. a.g.e. Georgika, 2. cilt, sayfa 82-87.

9. M.M. Gunba. a.g.e. sayfa 127.

10. Z.V. Ançabadze. a.g.e. sayfa 41-42.

11. İğdiş ederek.

12. Prokopi Keresyati. Gotlar’la savaş. Sayfa 382-382.

13. G.A. Melikişvili. Feodal dönemde Gürcistan’ın politik birlikteliği ve feodalizmin gelişimi. Tiflis 1973, sayfa 143.

14. Prokopi Keresyati. Gotlarla savaş. Sayfa 383.

15. Rumlar, Bizanslılar, Bizantiyalılar tüm bu kelimeler aynı anlamdadır.

16. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 400.

17. O. Kh. Bgaüjba-İ.N. Voronov. Gerzaul köyünün surları. Sohum 1980, sayfa 41.

18. Prokopi Kereyati. a.g.e. sayfa 400.

19. Ş.D. İnal-ipa. Abhaz Etno-kültürel Tarihi araştırmaları. Sohum 1976. sayfa 274.

20. Bazı araştırmacılar Abrukhların bugunkü Ubuhlar olduğunu söylüyorlar.

21. Prokopi Kereyati. a.g.e. sayfa 382.

22. Karadeniz…

23. Prokopi Keresyati. aynı sayfa 401.

24. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 401.

25. Konu 11. yüzyıl tarihçisi Cuvanşer tarafından detaylı olarak anlatılmaktadır. Ayrıca 18. yüzyıl araştırmacısı Bahuşti…

26. Daha geniş bilgi için bakınız M.M. Trapş. Anakopya kalesi ve onun savunma surları, 4. cilt, 1975, sayfa 90- 148.

27. M.M. Trapş. Abhazya’da feodalizm öncesi klanlar, kaleler, yerleşim birimleri. 4. cilt. Sayfa 150.

28. Prokopi Kereyati. a.g.e. sayfa 401.

29. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 402.

30. Z.V. Ançabadze. a.g.e. sayfa 48.

31. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 402.

32. Prokopi Keresyati. a.g.e. Georgika 2. cilt, sayfa 156.

33. Prokopi Keresyati. Gotlar’la savaş. Sayfa 403.

34. Acemler, İranlılar.

35. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 403.

36. İ.Voronov-O. Bğaüjba. Tzbilium Kazıları ve 6. yüzyılda Doğu Karadeniz sahillerinin tarihsel problemleri (el yazması). sayfa 259- 261.

37. Prokopi Keresyati. a.g.e. 403.

38. M. Gunba’nın da bu türden düşünceleri vardır. (bakınız a.g.e. sayfa 133).

39. Acemler, İranlılar, Persler hep aynı anlmada kullanılmaktadır.

40. İ.Voronov-O. Bğaüjba. a.g.e. (el yazması) sayfa 260- 285.

41. İ.Voronov-O. Bğaüjba. a.g.e. sayfa 260- 282.

42. Tarihçinin ‘’Kolkhidalılar’’ diye tanımladığı Egrisililerdir.

43. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 403.

44. Z.V.Anabadze. a.g.e. sayfa 49.

45. Apsilyalılar.

46. Bizanslı askerler.

47. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 403.

48. Z.V. Açabadze. a.g.e. sayfa 49.

49. Z.V. Ançabazde. a.g.e. sayfa 49.

50. İ.Voronov-O. Bğaüjba. a.g.e. sayfa 285.

51. Bugünkü Tskhnitskali.

52. Bizanslılar. Bırzenler.

53. Egrisililer ve yanlarında Abhaz savaşçılar da vardı.

54. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 397.

55. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 415.

56. Z.V. Ançabadze. a.g.e. sayfa 59.

57. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 432.

58. Z.V. Ançabadze. a.g.e. sayfa 59.

59. Agafiy Skolastik. Jüstiyen’in Hükümdarlığı üzerine. Georgafika 3. cilt. Sayfa 27.

60. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 427.

61. Prokopi Keresyati. a.g.e. sayfa 417.

62. Bu kale Tskheniskali nehri ile Riyon nehrinin denize karıştıkları yerin ortasındaydı.

63. Bu kale Megrelistan ile Leçkhumi sınırındaydı. (S. Kaukhçişvili).

64. Agafiy Skolastik. a.g.e. Georgika. 3. cilt. sayfa 46.

65. Agafiy Skolastik. a.g.e. Georgika. 3. cilt. sayfa 50.

66. Agafiy Skolastik. a.g.e. Georgika. 3 .cilt. sayfa 48- 49.

67. Agafiy Skolastik. a.g.e. Georgika. 3. cilt. sayfa 64- 71.

68. Agafiy’in Kolkhida diye tanımladıkları yalnızca Lazlar’dır. Ancak Laz terimi tüm Kolkhida halkları için kullanılmaktaydı.

69. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 72- 81.

70. Z.V. Ançabadze. a.g.e. sayfa 43- 44.

71. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 81- 82.

72. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa sayfa 85.

73. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 82- 84.

74. Batum yakınlarında bir yerin adıydı.

75. İleriki sayfalarda açıklanacak.

76. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 85.

77. SÇN. Canaşia. Gürcistan Feodal Cumhuriyeti. 1. cilt. Tiflis 1949. sayfa 65.

78. Araştırmacıların tahminlerine göre orası Kohn ilçesine bağlı Unagiradır.

79. Agafiy Skolastik. a.g.e. syfa 50- 52.

80. Bugünkü Mokherisi yakınlarında bir yerin adıydı. (S. Kaukhçişvili)

81. Agafiy Egrisliler’le Abazgialılar’ın adını söylemese bile varlığından şüphe yoktur.

82. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 90- 91.

83. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 90- 95.

84. Bugünkü Put şehri.

85. Tarihçi sözünü etmiyor ama aralarında Abhazlar da vardı.

86. İberya, diğer adıyla Kartvelya Krallığı (Doğu Gürcistan)

87. Bu sıralarda İranlılar Misimyana’dan da çıktılar.

88. Gürcistan Tarih Araştırmaları. 11. cilt, 1973. sayfa 266- 267.

89. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 158.

90. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 162.

91. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 85- 86.

92. Kuzey Kafkasya’da yaşayan Asetinler’in ataları olarak kabul edilmişlerdir.

93. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 86- 87.

94. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 88.

95. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 159.

96. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 162.

97. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 161.

98. Bugünkü Adzğara olmalı.

99. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 163.

100. Agafiy Skolastik’in öbür adı.

101. Ona Yoann Daknas adını çok özel bir ad olarak vermişlerdir.

102. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 171- 172.

103. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 174.

104. Z.V. Ançabadze. a.g.e. sayfa 52- 53.

105. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 174.

106. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 174.

107. Agafiy Skolastik. a.g.e. sayfa 179- 181.

108. S. Kaukhçişvili-Georgika 3. cilt. sayfa 213- 227.

109. Menandr Pretiktör. Georgika. cilt. sayfa 213- 227.

110. Menandr Pretiktör. Georgika. cilt. sayfa 228- 229.

111. Menandr Pretiktör. Georgika. cilt. sayfa 236.

112. Bakınız S. Kaukhçişvili-İ. Beridze, Gürcistan Devlet Üniversitesi yayını. 7. cilt. 1938. sayfa 96.

113. Bakınız G.A. Melikişvili. a.g.e. sayfa 143.

 

M.D. Lordkipanidze. Feodal dönemlerdeki Gürcistan’ın oluşumu. (9.-10. yüzyıl). Tiflis 1963. sayfa 176. Georgika, 3. cilt, sayfa 258.

 

Çeviren: HAYRİ ERSOY, Nart Yayıncılık, 1993


Yorum yapın