Kafkasya Tarihi

Nogay Bozkırlarının Savaşçıları Nogay Cemaati

Kafkas direniş hareketinin liderleri tarafından bile önemsenmemek Nogay cemaati için oldukça alışılmış bir hal aldı. Direnişin cepheleri ve bölgelerinde hiç listelenmedi ve bazılarının Nogay taburunun sonsuza dek sona erdiğine inanmasına yol açtı. Stavropol adında bağımsız bir bölge var ve Nogayların sorumlu olduğu yer aslında burası. Bu yüzden bu inanç kesinlikle doğru değil. Ek olarak Nogaylar sadece Stavropol'da değil aynı zamanda Çeçenya'nın kuzeyinde Şelkovski bölgesi), Dağıstan'ın kuzeyinde Nogayski bölgesi ve Karaçay-Çerkes'te de yaşıyorlar ve bu onları farklı bölgelerde etkilerini kullanabilen hareketli bir güç haline getiriyor.

Bugünkü Nogay cemaati birinci Rus-Çeçen savaşına katılmış olan Nogay taburundan savaşçılardan oluşuyor. İkinci Rus-Çeçen savaşında tabur Çeçenya'nın Şelkovski bölgesinde yaşayan Nogaylardan oluşuyordu ve Şamil Basayev tarafından komuta ediliyordu. Grubun ilk liderlerinden biri 1997'de Çeçen parlamentosunda temsilcilik yapmış olan iyi eğitimli Sultan Dautov'du. Dautov Çeçen politikalarının vahşi ormanında gayet iyiydi ve 'Basayev'in adamlarından biri' olarak bilinmesine rağmen asla Nogay taburunun 1998-99 yıllarındaki politik sürtüşmenin bir parçası olmasına izin vermedi. Tüm tabur 1999-2000 yıllarında Caharkale için savaştı ve bu savaş sırasında politik ve askeri liderleri Sultan Dautov'da dahil olmak üzere (bazı tahminlere göre 20 kişiden oluşan) üyelerinin çoğunluğunu kaybetti. Taburdan geriye kalanlar (Ulubey 'Sedik' Elguşiyev, Rasul 'Volçok' Tambulatov, Kamil Kuntuganov, Arislan Bimurzayev, Emir Tahir Batayev ve bir çokları) Basayev'in emirlerine uydular ve Çeçenya'nın kuzeyine taşındılar. Caharkale'den çekildikten sonra geri kalan Çeçen birlikleri gibi Nogaylar da yeniden organize oldular ve 2000'den sonra tabur yerine cemaat olarak anılmaya başlandılar.

Sayıca az olan ve savaş sahnesinden uzaklaştırılan Nogaylar dikkatlerini Rus özel servislerinin kendilerini bulmalarını zorlaştıracak çok sayıda Nogay yerleşim yerinin olduğu Çeçenya'nın kuzeyine ve Stavropol'ün güneyine verdiler. Bu planın yararlılığı federal güçlerin Nogay cemaatinden birkaç gerillanın bulunduğu bir köy evini kuşatma girişimi sırasında Rus İçişleri Bakanı’nın tüm bir köy gerillalara yardım ederken başarılı bir operasyon gerçekleştirmenin imkansız olduğunu kabul etmesi ile açıkça görülmüştür. Bu tür bağlılık sadece 70 binlik nüfusu ile Kuzey Kafkasya'nın 'küçük' etnik gruplarından biri olan Nogay etnik grubunda benzersiz bir özelliktir. Çoğu Nogay birbiri ile bağlantılıdır ve Nogayların kendilerini etnik gruplarına mümkün olan her şekilde yardım etmeye zorunlu görmeleri ile dış tehditlere karşı birbirini savunma kavramı diğer tüm düşüncelerin önüne geçer. Nogaylar bölgedeki en eski Müslüman etnik gruplardan biridir.

Nogay SavaşçısıUzun yıllar devam eden ateizm süreci boyunca Sovyetler’in İslam'ı kötüleme propagandalarına rağmen Nogaylar dindarlıklarının önceki nesillerle sınırlı olduğu sıradan Müslümanlar olmuşlardır. Bölgede İslam'ın doğuşunun Nogayları da diğer etnik gruplar kadar etkilemesi şaşırtıcı değildir. Aktif bir şekilde İslam eğitiminin peşine düşen ve radikalciliğin savunucusu olanlar Nogay gençliğiydi. Komşu halkların çoğunun ezici Sufi temelleri göz önünde bulundurulduğunda SSCB'nin dağılmasından sonra Selefiliği çekici kılan ve geleneksel Sufi inancından birçok genci çeken başka bir temelin olması da şaşırtıcı değil. Savaşta üyelerinin birçoğunu kaybeden Nogay cemaati Emir Hattab'ın kampında eğitimini tamamlayıp Caharkale ve çevresinde yoğun bir şekilde savaştıktan sonra oldukça profesyonel oldu. Bununla birlikte görünüş olarak Çeçenlerden farklı oldukları ve bu yüzden bölgedeki köylüler arasında saklanmaları mümkün olmadığı için Çeçenya'nın dağlık kesimlerinde kalmak onlar için tehlikeliydi. Muhtemelen Şamil Basayev'in kuzeye yerleşme ve direniş için temelleri bu bölgede oluşturma emrinin ardındaki neden buydu. Stavropol yetkilileri bölgedeki durum hakkında endişe ederken yoğunlukla geleneksel olarak Nogay etnik grubunun yaşadığı bölgelere odaklanıyorlardı. Stavropol'da 'vahhabiliğin' tüm anlamdaşları Nogayları ve Karaçayları ima eder.

Türkiye pan-Türk (Kafatasçı) dış politikasının yüzünden dini eğitimin yayılmasında önemli bir rol oynadı. Kırım Tatarları ile birlikte Karaçaylar, Balkarlar ve Nogaylar Türkiye'de iyi karşılanıyor. Kumuklar Ankara'nın pan-Türkçü politikasının tek eksik bağlantısı. Bunun nedeni ise Kumukların geleceklerini Rus devletinin geleceğine bağlı görmeleri. Çeçenya'nın kuzeyinde ve Dağıstan'da meydana gelen saldırılar tartışmasız bir şekilde Nogay cemaatinin işi. (Bu saldırılar 2005 ve 2006'da yerel güvenlik güçlerine yönelikti ve geçen birkaç yılda toplamda en az 10 ayrı saldırı yapıldı). Önceki önemli kayıplarından sonra cemaat yeniden şekillendi ve Kafkas direniş hareketinin komutanları tarafından belirtilen görevleri yerine getirebiliyor. 2006 yılında 6 aylık bir zaman zarfında cemaati eleştiren kişilerin evlerine ateş açılırken bir polis ve bir iş adamı öldürüldü. 8-9 Şubat 2006'da Tukuy-Mekteb köyünde oldukça önemli bir çatışma meydana gelmişti. Çatışma sırasında Rus İçişleri Bakan Yardımcısı Aleksandr Çekalin tarafından komuta edilen bakanlığın Nefterkum tugayından ve FSB'den yüzlerce askerin de aralarında bulunduğu federal birlikler vardı. Çatışmada 7 polis, 5 gerilla ve birkaç sivil öldürüldü ve cemaatin geri kalan üyeleri başarılı bir şekilde kurtuldu. (www.grani.ru, 10 Şubat 2006).

24 Şubat 2007'de benzer bir çatışma Kızlar'da meydana geldi. Dört gerillanın saklandığı bir ev kuşatıldı ve gerillalar öldürüldü. (Kommersant, #29 (3605), Şubat 26). Cemaat üyelerinin tam sayısının birkaç düzineyi geçmesi olasılık dışı ama 30-40 kişi olabilir ve bu da bu denli küçük bir etnik grup için oldukça önemli bir rakam. Cemaat kaldıkları yere göre belirlenen birkaç küçük gruba ayrıldı. Çeçenya'da bu tür 2, Dağıstan'da 3, Stavropol'da 2 ve Karaçay-Çerkes'te bir grup var. Çeçenya'daki Nogaylar arasından seçilen bir emir genel olarak cemaatin lideri oluyor.

Yukarıdaki tüm bilgiler Nogay cemaatinin sadece var olmadığını aynı zamanda faaliyet gösterdiğini de açıkça ortaya koyuyor. Şu ana kadar bulunduğu coğrafi bölge dolayısı ile Çeçen, Dağıstan ve Karaçay-Çerkes cemaatlerinden yardım almadığı sürece ciddi görevler alması biraz uzak bir ihtimal. Nogaylar diğer cemaatlerle birlikte çalışmayı, yakın direniş grupları ile işbirliği yapmayı tercih ediyor. Nogay cemaatinin şu anda hareketsiz olduğu doğru ama Rus politikacılar ve askeri görevliler tarafından yapılan tüm deklarasyonlara rağmen kelimenin tam anlamıyla yok edilmiş değil. Direniş hareketinin savaşçıları Nogay cemaatinin üyeleri arasında her an yardım ve ileriki operasyonlar için bir üs bulabilir. Bu grubun devam eden varlığının sebepleri Rusya'nın bölgedeki politikalarında yatıyor ve daha da ilerleme kaydetmesi kaçınılmaz.

Mayirbek Kalagayev
Çeviren: Cavit Yılmaz

 


Yorum yapın