Kafkasya Kronolojisi

Çeçenistan ve Dağistan Direniş Tarihçesi

1783
Çeçenlerin Çarlık Rusyası işgaline karşı başlattığı savaş Kuzey Kafkasya'ya yayıldı. 1780'lerin başında başlayan savaşta cihadın liderliğini Şeyh Mansur yürütüyordu. Rus istilâcılar katliam yaptılar. 1791'de tutukladıkları Şeyh Mansur'u, 1794 yılındâ Slisselarg hapishanesinde şehit ettiler, ama savaş devam etti.

1816
Çar, General Yermalov'u Kafkasya'ya komutan tayin etti. Yermalov büyük bir ordu ile Çeçenleri ve diğer Kafkas halklarını katliama tabi tuttu.

1828
Rus baskısına dayanamayan Dagıstan'da Müslümanlar önce İmam Gazi Muhammed, daha sonra İmamHamzat önderliğinde ayağa kalktılar. Büyük savaş bir anda
bütün Kafkasya'ya yayıldı.

1834
İmam Hamzat'ın şehit edilmesinden sonra cihadın önderliğini İmam Şamil yapmaya başladı. Taşo Hacı liderliğindeki mücahid kuvvetleri de İmam Şamil saflarına katıldı.

1839
Çarlık, Çeçenlere karşı baskın düzenlemeye başladı. İmam Şamil liderliğindeki büyüklü küçüklü bütün Çeçenler ve Kuzey Kafkasya halkları gazavat savaşına, cihada başladılar. Milli Azadlık cihadı olarak bilinen bu savaş tam 25 yıl devam etti. Bu savaş Rus tarihine Kafkas Harbi olarak girdi. Rus demokrat yazarı N.Çernişerskiy, bu savaştan bahsederken, "Rusya bu savaşa yılda 25 bin asker gönderdi" diye yazmaktadır. General N.N. Rayevsk ise "Bizim Kafkasya'daki hareketlerimiz Amerika'nın istilâsındaki facialar gibi idi" diye yazmaktan kendini alamamıştır.

1859
Ruslar, Çeçenlerin son durağı Vedeno köyünü de işgal etti. Şamil esir düştü. 25 yıl devam etmiş olan savaşta milletin yarısından çoğu vuruldu ya şahit oldu veya gazi. FakatÇeçenler yılmadı. Savaş 1864 yılına kadar devam etti.

1865
Ruslar, sömürge rejimi uygulamaya başladılar. Çeçen gençleri Rus ordusu arasına dağıtıldı. Birçokları da ülkenin dışına çıkmak zorunda kaldı. Anadolu'ya göçler bu tarihte başladı.

1877
Çeçen ve İnguşlar yeniden ayağa kalktı. İki yıllık çetin savaştan sonra Ruslar, Çeçen ve İnguşları vatan topraklarından sürgün ettiler ve bölgeye Rus Kazak (koçak)larını yerleştirmeye başladılar. Bunun üzerine Çeçen ve İnguşlar gerilla savaşı ,başlattı. Zalimhan, liderliğindeki mücahidler; 1917 yılına kadar Rus Koçaklorına karşı savaştılar.

1917
Çeçen Inguşlarla Rus Kazakları arasındaki ölüm kalım savaşı başladı. Bu savaş bir yıl sürdü. Çeçenler, 1918 yılında kendi topraklarını geri aldılar. Çeçenler, Şeyh Uzun Hacı önderliğinde Kuzey Kafkasya Emirliği altındaki Islâm devletinin kurulduğunu ilan ettiler.

1920
Komünistler, Kuzey Kafkasya'yı işgal ettiler. Sovyetler sıkıyönetim ilan etti. Olağanüstü idarenin başını ÇK (dahasonra KGB) yürütüyordu. Aydınlar, bilhassa din adamları kurşunlandı.

1922
Komünistler, bölgeyi "Çeçen vilayeti" ilan etti.

1924-25
Kafkasya Sıkıyönetim Komutanlığı, 10 bin Çeçen İnguş aydınını hapsetti. Komünist olmayanlar idam edildi, kurşuna dizildi.

1929
Kafkasya Harbi Komutanlığı, Çeçenistan'da kolhozlaştırma (halkın topraklarına el koyma) hareketi başlattı. Bu uygulamaya karşı çıkan Çeçenler, Şit İslambulov liderliğinde başkaldırdılar.

1930
Kızılordu, Şit İslambulov liderliğindeki mücahidlerle anlaşma yoluna gitmek zorunda kaldı. Bu anlaşmaya göre Sovyetler, Çeçen İnguşların haklarına saygı duyacakları garantisini verdi.

1931
KGB, anlaşmayı bozdu ve Şit İslambulov ve arkadaşlarını kurşuna dizerek şehit etti. Şit İslambulov'un yerine kardeşi Hasan İslambulov geçti ve 1935 yılına kadar Kızılordu ile savaş devam etti.

1932
Çeçenistan Nogayyurt bölgesindeki halk ayaklandı. Buna karşı NKVD (daha sonra KGB) buradaki herkesi hapse atarak işkenceler uyguladı. Sonra diğer yerlerdeki milleti kötülemek için kızıl partizan İbrahim Gelderan liderliğinde sahte bir ayaklanma gerçekleştiren KGB, halkı Kızılordu kurşunlarına hedef ettiren Gelderan'a öldürttü.

1936
Yıllardır devam eden savaşı durdurmak isteyen Moskova, Çeçen-Inguş vilayetine, Çeçen İnguş Sovyet Sosyalist Özerk Cumhuriyeti adını verdi. "Sovyet Sosyalist" kelimelerini istemeyen millet aydınlarını 1937 yılında hapse attılar. Bir yıl içinde 10 bin kişi tutuklandı ve hiçbirisi evine dönemedi.

1940
Milleti tehcir eden Ruslara karşı Hasan İslambulov liderliginde başlayan ayaklanma herkesi birleştirdi. Şatoy şehrini ele geçiren Hasan İslambulov askerlerinin hareketi millete güç verdi ve Galanoj İnguş halkının geçici inkılap hükümetini kurdular. Ruslar ne kadar saldırdılarsa da İslambulov taraftarlarını yok edemediler.

1944
Çeçenler, Kırım; Karaçay, Balkar ve Ahıska Türkleriyle birlikte, Stalin tarafından Sibirya ve Türkistan steplerine sürgün edildiler. Bu topyekün sürgün sırasında binlerce Çeçen açlık, salgın hastalık ve Rus kurşunlarıyla öldü.

1957
Sovyet lideri Nikita Kuruşçev, sürgündeki Çeçen ve İnguşlara, eski durumlarına kavuşmaları için bazı haklar tanıdı. Sürgündekiler, Çeçen Inguş Cumhuriyeti'ndeki yurtlarına dönmeye başladılar.

1960-1970
Bu yıllar içerisinde Moskova, Çeçen İnguşların dağlık yerlere, şehirlere, Rus Kazaklarının yerleştirilmesi, nüfus yapısının değiştirilmesi çalışmalarına devam etti. Çoğu yerlerde sahte törenler yaptı. Çeçen İnguşlar busahte törenlere çok sert tavır aldılar. Rus-Çeçen mücadelesi ideolojik savaş şeklinde devam etti.

1982
Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin birinci adamı Brejnev'in yardımcısı Süslov, "Başka milletler, Sovyetler Birligi'ne kendı arzuları ile katılmışlardır" diyerek asimilasyon politikasını sürdürdü.

1988
Çeçen İnguş Halk Cephesi kuruldu. Hoca Ahmet Bisultanov lider seçildi. Cephe, ilk eylem olarak Gudermes'te yapılmakta olan kimya fabrikasına karşı protesto gösterileri düzenlemeye başladılar. Bu arada siyasi teşkilâtlar da kuruldu. Bu teşkilâtlar, 1990 yılında siyasi parti hüviyetine büründü.

Kasım 1990
Çeçen Halk Kurultayı toplandı. Kurultayda Çeçen Milli Komitesi kurulması kararı alındı. Komitenin adı daha sonra Milli Kongre olarak değiştirildi ve başına Cevher Dudayev getirildi.

5 Eylül 1991
Ağustos ayında Sovyetler Birliği Komünist Parti Genel Sekreteri ve Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov'u devirmek için yapılan darbeyi destekleyen Çeçen İnguş hükümeti, baskılar sonucu; bağımsızlık yanlısı Çeçen Milli Konseyi'nden istifa etmek zorunda kaldı. Rus Hava Kuvvetleri'nden kendi isteğiyle emekli olan General
Cevher Dudayev, ülkesine döndü ve milli lider ilan edildi.

Ekim 1991
Cevher Dudayev, Moskova yanlısı geçici hükümeti devirmek için kampanya başlattı. Resmi daireleri ele geçirmeye başlayan Cevher Dudayev halkın yüzde 80'den fazlasının oyunu alarak Devlet Başkanlığı'na seçildi ve tek taraflı olarak bağımsızlık ilan etti.

Kasım 1991
Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Boris Yeltsin, olağanüstü hal ilan ederek Çeçenistan'ın başşehri Grozni'ye asker gönderdi. Bu askerlerin Grozni havaalanında Devlet Başkanı Dudayev'e bağlı askerler tarafından engellenmesi üzerine, Rusya Parlamentosu olağanüstü hali kaldırdı ve Rus askerleri 3 gün sonra geri döndü.

Haziran 1992
Çeçen-İnguş Cumhuriyeti, "Çeçenistan" ve 'İnguşistan" olarak birbirinden ayrıldılar. Inguşistan, Rusya Federasyonu içerisinde kalmaya karar verirken Çeçenis-
tan'ın bağımsızlık kararı Rusya tarafından reddedildi.

1994
Moskova; Çeçenistan'ın suçlular için karargâh olmaya başladığı şeklinde propaganda yapmaya başladı ve halkın Cevher Dudayev'i devirmesi için çağrı yapmaya başladı.

2 Ağustos 1994
Rusya'nın desteklediği bilinen muhalefet tarafından organize edilen Geçici Konsey, Cevher Dudayev'i devirme çalışmalarına başladı.

25 Kasım 1994
Moskova destekli isyancılar, tank ve ağır silahlarla Grozni'ye saldırdılar, fakat bir gün sonra geri çekilmek zorunda kaldılar.

29 Kasım 1994
Boris Yeltsin, Dudayev ve muhalefete 48 saat içinde silahlarını bırakmaları çağrısında bulunarak, aksi halde olağanüstü hal ilan edeceğini açıkladı. Rus uçakları Grozni'yi bombaladı.

30 Kasım 1994
Rus uçakları tarafından yeni bir hava saldırısı daha yapıldı. En az 10 uçağın katıldığı saldırıdan sonra Cevher Dudayev, kadın ve çocuklara Grozni'yi terketmeleri çagrısında bulundu. Rusya, Çeçen sınırına asker yığmaya başladı.

1 Aralık 1994
Rusya'nın, verdiği sürenin bitmesine rağmen, hiçbir harekette bulunmayan Yeltsin, Çeçenlerin elindeki Rus esirleri geri alabilmek için her yolu deneyeceğini açıkladı.

5 Aralık 1994
Rusya, Çeçenistan'ın terörist yatağı oldugunu ileri sürerek, Batı'yı yanına almak teşebbüslerine başladı.

6 Aralık 1994
Çeçenistan bağımsızlığını elde etmesinden sonra ilk dafa en üst seviyede bir toplantı yaptı. Rusya Savunma Bakanı Pavel Graçev ve Cevher Dudayev, yaptıkları görüşmede, krizin sona ermesi için güç kullanılmaması konusunda görüş birliğine vardılar.

7 Aralık 1994
Rus Güvenlik Konseyi, tarafların silahsızlandırılması için bütün anayasal tedbirlerin uygulanmaya konulmasını istedi.

8 Aralık 1994
Boris Yeltsin, anayasal tedbirlerin uygulanmasını istedi.

10 Aralık 1994
Rusya, Çeçen hava sahası ve sınırını kapattığını açıkladı. Grozni yine bombalandı. Dudayev'in yardımcılarından biri, Rusya'nın Çeçenistan'ı işgal etmeleri halin-
de, Rus askerlerinin tabut içinde terk edeceklerini söyledi.

11 Aralık 1994
Rus askerleri, 3 koldan Çeçenistan'a girdiler. Yeltsin, 15 Aralık tarihine kadar süre tanıyarak, Çeçenlerin silahlarını bırakmalarını istedi.

12 aralık 1994
Rus uçakları, Grozni yakınındaki hedefleri bombaladı. Grozni'nin dışındaki köylerde ağır çarpışmalar meydana geldi.

14 Aralık 1994
Cevher Dudayev, Rusya'yı uyararak bir adım daha atmaları halinde, gerilla savaşı başlatacaklarını ilan etti. Barış ümidi, Çeçenlerin Rusya'nın isteklerini reddetmeleri ile son buldu.

15 Aralık 1994
Boris Yeltsin, Cevher Dudayev taraftarlarının silah bırakması için verdigi süreyi 48 saat daha uzattı. Dudayev, Rus askerlerinin çekilmesi halinde masaya oturacağını açıkladı.

16 Aralık 1994
Çeçenistan'a gönderilen bir Rus general, Yeltsin'in hareketinin anayasaya aykırı olduğunu belirterek, "Bir adım daha ileri gitmeyeceğini" ilan etti. Rusya Güvenlik Konseyi yaptığı açıklamada, verilen süreyi cumartesi gece yarısına kadar erteledi.

17 Aralık 1994
Rusya Dışişleri Bakanı Andrei Kozirev, yabancıların ülkeyi terketmesini istedi ve Dudayev'i bir defa daha görüşme masasına davet etti.

18 Aralık 1994
Rus uçakları gece yarısından itibaren Grozni'yi bombalamaya başladılar. Fakat kara harekâtına geçilmedi. Grozni'de bulunan Dudayev taraftarları sessiz kalarak Rusya'nın ikinci bir adım atmasını beklediler.

19 Aralık 1994
Rus kuvvetleri özellikle sivil yerleşim birimlerini bombalayarak 16 kişinin ölümüne sebep oldu. Grozni'ye yönelik hava saldırıları yine devam etti. Grozni dışında yoğun çarpışmalar oldugu bildirildi. Bölgede bulunan gazeteciler, Petropavlovskaya köyünün Rusların eline geçtiğini bildirdi. Cumhurbaşkanlığı Sarayına yönelik saldırılarda, sarayın isabet almadığı, mermilerin boş araziye düştüğü belirtildi.

Ocak 1995
Rus tankları Grozni'nin merkezine doğru ilerlemeye başladı.

Şubat 1995
Mücahidler başşehir Grozni'yi terk etmeye başladı.

Nisan 1995
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı AGIK, Çeçenistan komisyonu kurmaya karar verdi. Dudayev, Rusya içinde saldırıda bulunma tehdidinde 'bulundu. Argun, Gudermes ve Şali'yi ele geçirmeye başladı.

Mayıs 1995
Rus askerleri Kafkas dağına dogru ilerliyor. AGİK himayesinde yapılan görüşmelerin ilk turunda sonuç alınamadı.

Haziran 1995
Askerlerinin, güneydoğudaki mücahidlerin karargâhını ele geçirdiklerini duyuran Rusya, Şatoy ve Nazhoyyurt'u da aldılar.

14 Haziran 1995
Çeçenistan'a 70 kilometre mesafedeki Stavropol şehrinin Budonnovski kasabasına baskın düzenleyen Şamil Basayev liderliğindeki bir grup mücahid, bir hastanede
yüzlerce Rus'u rehin aldı.

15 Haziran 1995
Rusya, Kuzey Kafkasya'daki kuvvetlerini alarma geçirdi. Yeltsin, Rus sivillere sakin olmaları çağrısında bulundu.

16 Haziran 1995
Rus askerleri, Çeçenlerin saldırı ihtimaline karşı Moskova'daki kilit öneme sahip binaları korumaya aldı. Rus parlamentosundaki gruplar, hükümetin istifasını istedi. Yediler toplantısı için Kanada'ya giden Yeltsin'e geri dön çağrısında bulunuldu.

17 Haziran 1995
Rus askerleri hastaneye baskın düzenledi. Operasyon başarılı olamadı. Ancak Basayev, 220 kadın, çocuk ve hastayı serbest bıraktı. Yeltsin; baskının kendisinin Moskova'dan ayrılmasından sonra gerçekleştirildiğini açıkladı. Başbakan Çernomirdin ise, rehinelerin serbest bırakılmasına karşılık Çeçenistan'da ateşkes
yapılmasını teklif etti.

18 Haziran 1995
Rusya Başbakanı Çernomirdin, mücahidlerin komutanı Şamil Basayev ile telefonda görüştü. Mücahidler, 126 rehineyi daha serbest bıraktı. Bâsayev, kendi adamlarını ve rehinelerin bir kısmını Çeçenistan'a götürmek için bir otobüs istedi. Çeçenistan'daki Rus komutan, "Bütün askeri operasyonların durdurulması" talimatını verdi.

19 Haziran 1995
Barış görüşmelerinin yeni turu Grozni'de başladı. Mücahidler 764 rehineyi daha serbest bıraktı ve bir Rus tuzağına karşı bazı gazeteciler, parlamenterler ve çok sayıda Rus'un bulunduğu otobüsten oluşan konvoyla Budonnovski'den ayrıldı.

30 Temmuz 1995
Heyetler arasında askeri anlaşma imzalandı. Anlaşmaya göre; Ruslar, Çeçenistan'daki askerlerini çekecek, Çeçenler de savunma maksatlı olmayan silahlarını teslim
edecekler. Çeçen heyetine Çeçenistan Başsavcısı. Osmatı İmayev başkanlık etti.

Ağustos 1995
Çeçenistan'da kimyasal silah kullanılmış olabileceğine ilişkin belirtiler bulunduğu bildirildi.

16 Ağustos 1995
Çeçen Cumhuriyeti'nin başkenti Grozni'de süren barış görüşmelerinin kesilmesi ve taraflar arasında gerginliğin tehlikeli bir şekilde tırmanması ardından bir grup Çeçen direnişçi silahını teslim etti.

25 Ağustos 1995
Çeçen lideri Cevher Dudayev'e bağlı güçler, cumhuriyetin ikinci büyük kenti Gudermes'te yönetime el koyduğunu bildirdi.

28 Ağustos 1995
Rusya'nın Budonnovsk kentine baskın düzenleyerek 30 Temmuz da Rus-Çeçen heyetlerinin askeri bir anlaşmaya varmalarına kadar giden görüşme sürecini başlatan Çeçenlerin ünlü savaşçısı Şamil Basayev, silahlarını teslim etmeyeceklerini söyledi.

5 Eylül 1995
Çeçenistan'da Cevher Dudayev yanlıları 6 Eylül 1991'de ilan edilen, ancak tanınmayan bağımsızlık ilanlarının yıldönümünü cumhuriyetin çeşidi yerleşim birimlerinde
kutladılar.

16 Eylül 1995
Çeçenistan'ın Alkhoi-mohk kasabasında Rus uçaklarının bombardımanı sonucu üç kişinin öldüğü, altı kişinin Yaralandığı bildirildi.

4 Ekım 1995
Çeçenistan Cumhurbaşkanı Cevher Dudayev'in danışmanı Ramazan Kaytemirov, Rusya'nın Çeçenistan'da asıl amacının petrol yataklarına sahip olmak, boru hattını kullanmak ve askeri üs kurmak olduğunu söyledi.

20 Aralık 1995
Çeçenistan'ın Gudermes kentini kuşatan Rus askerleri yüzlerce sivil öldürerek kenti ele geçirdi. Ülkenin yüzde 70'ini kontrol altında tutan Müslüman direnişçiler, Ruslara ağır kayıplar verdirdi.

9 Ocak 1996
"Yalnız Kurt" grubunun lideri Salman Rudayev, Kızılyar'a baskın düzenleyerek yüzlerce kişiyi esir aldı.

17 Ocak 1996
Salman Raduyev ve mücahidler, Kızılya dan kaçarken kıstırıldıkları Pervomaiskoye köyündeki Rus kuşatmasını yarmayı başardılar.

5 Şubat 1996
Çeçenistan'ın başkenti Grozni'de bağımsızlık yanlısı Çeçenler, Rus güçlerinin ayrılması isteğiyle gösteriler başlattı.

8 Şubat 1996
Grozni'deki gösterilere binlerce kişi katıldı. Kent merkezinde gösterilere katılanların sayısı on bine ulaştı.


Yorum yapın