Makale

Kuzey Kafkasyada Milliyetçilik ve Ayrılıkçılık 2

Kuzey Kafkasyada Milliyetçilik ve Ayrılıkçılık 2

Dudayev Çeçen-İnguş Cumhuriyetinin bölündüğü ve Çeçenyanın Rusya Federasyonundan ayrıldığı kararını ilan etti. ( bu süreçte belirleyici rolü Moskovanın çeçen devrimine karşı tutarsız tutumu oynadı ). Kabardey-Balkarda muhalefet Valeri Kokovun Başkanı olduğu cumhuriyet yönetiminin istifasını sağladı. Ancak miting ateşi sönünce, iktidar mekanizmasının iplerini elinde tutmaya devam eden parti nomenklaturası, rövanşı almayı başardı. Ocak 1992'de KBC başkanlığına, yine Kokov seçildi.1991 sonbaharı boyunca süren Mahaçkale’ deki mitingler Dağıstan’ın diğer bölgelerine’ de yayıldı, fakat kısa süre sonra hükümet aleyhtarı gösteriler, halklar arasındaki bir yığın problem karşısında geriledi. Çeçen Avar, Çeçen- Lak, Avar-Kumuk ilişkileri gerginleşti ve Lezgi problemleri şiddetlendi.

1991'in sonu, ilk sırada Çeçen devriminin başarısıyla ve sonrada Grozni' deki olaylara Rusya yönetiminin tutarsız ve düşüncesizce tepkisiyle bağlantılı olarak Kuzey Kafkasya’daki ulusal hareketlerin yeniden radikalleşmesiyle belli etti. Kasım 1991'de Çeçen-İnguşta olağanüstü hal uygulama denemesi, Rus karşıtı ayrılıkçı eğilimlerin sadece Çeçenler arasında değil, diğer dağlı halklar arasında da alevlenmesine yol açtı. Kuzey Kafkasya Cumhuriyetlerinde ortak ulusal temsil organlarının kurulmasına başlandı. Ekim-Aralık aylarında olağanüstü kongrelerde Kabardey Halk Kongresi,Balkar Halkı Ulusal Konseyi,Karaçay Halkları Genel Ulusal Konseyi, Abaza ve Çerkes Halkları Kongresi, her seviyede İnguşya Milletvekilleri İcra Komitesi, İnguşya Halk Konseyi vd. kuruldu. Bunlar şu veya bu ölçüde ulusun iradesinin ve çıkarlarının müstesna şekilde temsili iddiasındaydılar.

Bununla bilikte ulusal hareketlerin radikalleşmesi, halklar arasındaki anlaşmazlıkların ( özelliklede iki unsurlu cumhuriyetlerin ) artması sonucunu doğurdu. Ulusal Cumhuriyetlerin ilanı, ulusal hareketler arasındaki güvensizliği arttırdı ve gerçekte var olmayan cumhuriyetlerin sınırları konusunda sert tartışmalara yol açtı. Ancak 1992 yılının ilk baharına doğru Kuzey Kafkasyada (Dağıstan da yaza doğru ) durumu biraz istikrara kavuştu. Dağlı halkların ( ilk sırada Adigelerin) ulusal hareketlerinin bundan sonraki gelişim aşaması Ağustos 1992 deki Gürcü-Abhaz anlaşmazlığını şiddetlenmesiyle bağlantılıdır. Gürcistan birliklerinin Abhazya ya girişi, Kuzey Kafkasyada Abhazya nın özerkliğini kaldırma amacı taşıyan ve ileride kaçınılmaz olarak Abhazlar’ ın asimilasyonun getirecek emperyalist bir saldırı olarak algılandı Adige Ulusal Hareketlerihemen Abhazya ya yardım kampanyasına başladılar. Nalçikte, Maykopta ve Çerkesk te kalabalık protesto gösterileri yapıldı; çatışma bölgesine Kabardeyden, Çerkesyadan, Çeçenyadan, Adigeyden ve diğer cumhuriyetlerden gönüllüler gönderildi.

Rusya yönetiminin, Gürcistan ve Abhazya arasındaki anlaşmazlığa müdahele etmemesi,Dağlılar tarafından büyük Politika uğruna küçük halkların çıkarlarına ihanet oalarak değerlendirildi. Federal makamların,Kabardey-Balkar ve Kuzey Osetya ya yargı organları aracılığıyla gönüllü müfrezelerinin Abhazya ya gönderilmesini engelleme girişimi özellikle öfke yarattı.Ulusal hareketin bu yeni radikalleşme dalgası, iktidarı Rusyanın müdahele etmemesi politikasının dümen suyunda giden Kabardey-Balkar Cumhuriyetinde şiddetli krize yol açtı. Konfederasyon başkanı Yuri (Musa) Şanibovun Eylül 1992 de tutuklanması hükümete karşı kitlesel gösterilerin başlaması için gerekçe oldu. Kabardey Halk Kongresi İcra Komitesi Adige Hase Prezidyumu tarafından Nalçik'in merkez meydanında düzenlenen kalabalık gösteride, 27 Eylülde göstericilerle yerel OMON birliği arasında çatışma çıktı. 32 yaşında bir kadın öldürüldü ve birkaç kişi yaralandı. Ancak Ekim başında cumhuriyet hükümeti ve ulusal muhalafet, çatışmanın sertliğini biraz gidermeyi başardı ve Kabardey-Balkardaki olaylar Çeçen Devrimi senaryosu gibi gelişmedi.

Nalçik'teki Eylül olaylarından sonra Kuzey Kafkasyada Cumhuriyetlerindeki ulusal hareketler, bu günde devam eden gerileme dönemine girdi. Milliyetçilik krizi enbaşta yeni fikirlerin yokluğuyla, bütün Sovyet sonrası coğrafyada, politik aktivitenin genel olarak düşme eğilimi ile bağlantılıdır. Kuzey Kafkasya da milliyetçilik krizinin derinleşmesinde, Nisan 1993'ten itibaren siyasi ve klanlar arası anlaşmazlıkların kemirdiği Çeçenyada durumun gerginleşmesi, Rusyanın bölgedeki politikasını gözden geçirmesi ve aktifleştirmesi önemli rol oynadı.

Küçük halkların milliyetçiliğinin radikalleşmesinin temel nedeni, emperyalist ihtiraslar idi. Ve Rusya’nın oynadığı bazen sessiz ve tepkisiz kalma bazen de sessiz ama tam destek vererek halkların kardeşliğine yapılan her ihanetin ve baskının içinde yer alması sonucudur.

Olga Vasilyeva - Timur Mazeyev
Çeviren: Murat Papşu - Kafkasya yazıları dergisi


Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.