Araştırma

Abhaz Halk Ezgilerinde Kızılderili Motifleri

Ulusal Kanal televizyonunda Kiraz Perinçek tarafından çekimi yapılmış olan “Düzce Yeşilyayla Şenlikleri” adlı belgeseli bir yıl arayla tekrar izlediğimde yeni güzellikler ve özellikler fark etmeye başladım. Bu özellikleri yazmaya, bu saptamalarımı müzik bilimcilere, araştırmacı müzikologlara ve sosyal tarihçilere açmaya karar verdim.

Abhaz halk danslarında yapılan vokal doğaçlamalarda görülen bir çok özellik Amerikan yerli halk ezgileri (Kızılderili müzikleri) ve danslarıyla benzerlik göstermektedir.

Abhaz dans müziklerinin Kızılderili müziğiyle benzer özellikleri:

1. Dans sırasında tahtaya vurarak ritim tutanların çıkardığı doğaçlama vokal ezgiler çoğunlukla pentatonik özellikte olup Amerikan yerli müziğinin ana karakteriyle örtüşmektedir.

2. Bu doğaçlama vokallerde çıkartılan haykırışlarda Amerikan yerlilerinin haykırışlarıyla örtüşme vardır.

Abhaz haykırışı: “Yooo heyyo hooo heyyo hooo…”, “Vo veyda yo ho ho…”

Kızılderili haykırışı: “Yo ho hey hooo, yo ho hey hoo…” (Bkz. M.Morgül, Eğitimde Dramaya Merhaba, “Gluskabi’nin Av Şarkısı”. KÖK yay. Ankara 1999)

Dans figürlerinde dikkat çeken benzerlikler:

1. Abhaz dans ayak uçlarında ve ayakkabısız yapılmaktadır.

2. Figürler tamamen ayaklardadır. Geyik çevikliğinde ayak figürleri vardır. Ayak uçlarının ne zaman yere dokunduğu adeta takip edilememektedir.

3. Dans açık alanda, alkışlayanların ortasında ve herkesin önünden geçilerek yapılmaktadır.

Sosyal açıdan benzerlikler:

1. Kolların dirsekten kırıldığı anda görülen figür Kızılderili savaş danslarını çağrıştırmaktadır.

2. Kızlar ve erkekler birlikte dans ederler, evlilikte kendi eşini seçmede özgürdürler. Kızılderili kadınlar da erkekleriyle eşit pozisyondadır.

3. Yeşilyayla (Bıçkı) köyündeki Abhazların geleneksel işleri ağaç işçiliğidir. Bu işin ürünü olan büyük bir kalas meydana uzatılır. Dansın temel ritim çalgısı bu büyük kalastır, üzerine düzgün kesilmiş sopalarla vurularak çalınır.

Kızılderililerin de dansları büyük ağaç oyma bir heykel (totem) etrafında yapılmaktadır. Ağaç kutsaldır ve ağaç işleme önelidir.

4. Belgeselde konuşan bir bey buraya nasıl göç ettiklerini anlatırken, Göç Öncesi yerine getirilen bir kuralı aktardı; önce seçici birlik gönderilirmiş. Kafkasların kuzeyinden bu yaylaya 1861’de gelmeden önce, yer beğenmek üzere bir seçici birlik göndermişler. Bu seçici birlik, geldikleri yerle aynı özellikte bir yer bulunca geri gidip diğer göçe karar verenleri alıp getirmiş. İstanbul Çamlıca tepesi beğenmedikleri yere örnekmiş.

Seçilen yerin geldikleri yerle aynı özellikte olması çok değerli bir ipucudur. Orman içinde ve yüksek yaylalarda yaşama geleneği Kızılderililerle örtüşür.


*Kaynak: Düzce Yeşilyayla Şenlikleri /Ulusal Kanal
*Yapım: Kiraz Perinçek
Mahiye Morgül


Yorum yapın