Röportaj

Adige Dilleri Uzmanı John Colarusso ile Röportaj

McMaster Üniversitesi profesörü John Colarusso dünyada Adıge dilleri üzerinde uzmanlaşan birkaç dilbilimcilerden birisidir. Adıgeler ayrıca Çerkesler olarak adlandırılmakta azınlığı tarihi anavatanında Batı Kafkasya’da ve çoğunluğu – göçmenler olarak Yakın Asya’nın ülkelerinde, Amerika’da ve Avrupa’da yaşamaktalar. 

 

John Colarusso, dünya bilim çevrelerinde bir de, İngilizce’ye tercüme edilmiş tek çalışma olan antik Kafkas “Nartlar” destanlarını yazarı olarak ta tanınmaktadır.  Profesör Colarusso’nun benzersiz başarılardan bir tanesi de  yok olmuş sayılan Ubıh dilini bilmesidir. 19. yüzyılda  Rusya’nın Kafkasya’yı kolinize etmesinin sonucunda, Soçi başkenti olarak Kafkasya’nın Karadeniz kıyısında yaşayan Ubıhlar bir Adıge etnik grubu olarak yok oldular.

 

John Colarusso “Amerika’nın Sesi” Servisinin Rusça bölümüne verdiği demeçte, Harvard Üniversitesi ile Massachusetts Teknoloji Enstitüsünün (MIT), ve de McMaster Üniversitesinin bir birinden bağımsız yaptıkları araştırmaların sonucunda, genetikte gerçekleşmiş keşifler hakkında bilgi verdi. Profesör Colarusso ile konuşmayı Fatima Tlisova yaptı.

 

Fatima Tlisova: Profesör Colarusso, hangi keşiflerden bahsedildiğini lütfen açıklayabilir misiniz?

 

John Colarusso: İki araştırmadan söz ediliyor. Bir birinden bağımsız, ama aynı alanların üzerinde yapıldı: Kuzey Hindistan’da, Merkez Asya’da, İslav bölgelerinde ve Avrupa’da. Araştırmaların bir tanesi McMaster Üniversitesinde yapıldı. Bu araştırma sonucunda genetikçiler, Hint-Avrupa dillerinde konuşan insanlara özgü Y-kromozomun (sadece erkek hattı üzerinden geçen bir gendir)  olağan üstü yüksek yoğunlaşmasını Kuzey-Batı Kafkasya’da Adıgelerde keşfettiler.

 

İkinci keşfi ise Harvard Üniversitesi ile Massachusetts Teknoloji Enstitüsü beraber yaptılar, son birkaç yılda mitokondriyal DNA (sadece kadın hattı üzerinden geçen bir gendir) araştırmaların üzerinde çalıştılar. Harvard’în ve MIT’in bilim adamları da beklenmedik bir sonuca vardılar - Hint-Avrupa geninin olağan üstü yüksek yoğunlaşmasını Adıgelerde buldular.

 

Böylece, her iki olayda, iki farklı kromozomun - Y-kromozomun ve mitokondriyal kromozomun bir birinden bağımsız olan ve bir birine bağlı olmayan iki genetik araştırmada, bilim adamları aynı sonuca vardılar: Hint-Avrupa geninin en yüksek yoğunlaşması Adıgelerde bulunmakta. Ama ortaya dilbilim ile bir çakışma çıktı, çünkü Abaza-Adıge dili Hint-Avrupa dilleri grubuna dahil değil.

 

Belirtmem gerek ki, genetik araştırmalardan çok daha önce bir hükme varmıştım, prehistorik döneminde Hint-Avrupalıların ana dili Rusların, Slavların, İngilizlerin, Yunanlıların, İtalyanların ve diğerlerin bugün Adıgelerin, Ubıhların, Abazaların konuştukları dille identik sayılmasa bile ama çok yakındı.  Bazı Hint-Avrupa bilim adamları benim hükümlerimi inandırıcı buldular, onların içinde dünya biliminde otorite sahibi insanlar bulunmakta Harvard’da Sanskrit profesörü, Chicago Üniversitesinde dilbilim profesörü. Diğerleri teorimi tamamen reddetti, bu da dilbilim keşifleri için gayet normaldir. Hint-Avrupa dalı ile uğraşanlar çok tutucular, yeni iddiaları çok ağır ve yavaş kabul etmekteler.

 

Yinede, benim teorim genetik bir doğrulamayı buldu. Hint-Avrupalıların bir şekilde Kuzey-Batı Kafkasya ile bir bağlantıları olduğu sonucuna çok daha önce Sovyet arkeologları varmıştı. Böylece elimizde, ortak bir sonuca varan, tamamen birbirinden bağımsız üç tane araştırma yönü bulunmakta dilbilimi, Sovyet arkeolojisi ve iki tane genetik araştırması ABD’de ve Kanada’da. Avrasya’nın prehistorik dönemine daha derin bir şekilde bakabilmemiz için gerçek bir şansımız oldu. Bence bu haber dünyanın haber ajanslarının birinci sayfalarında olması gerekiyordu.

 

F.T.: Bilimin dışında, genetik araştırmaların potansiyel olarak milliyetçi iddiaları kışkırtabileceğinden çok tehlikeli olduğuna dair toplumun içinde oldukça yaygınlaşmış bir düşünce bulunmakta. Buna da tarihte örnekler bulunmakta. Yalnız sözlerinizden ortaya çıkıyor ki tüm insanlar kardeştir. Sizce ney daha iyi: genetik hakkında konuşulsun mu yoksa susulsun mu?

 

J.C.: Bu soruyu bana sorduğunuza çok sevindim. Hint-Avrupa araştırmaları 18-19. yüzyıllarında başladı. Araştırmaların başlaması, ulus iddiası ve ulusal devletlerin ortaya çıkış zamanı ile aynı oldu. Ve bu araştırmalar, ulusal devletleri desteklemek için kullanıldı. Bu araştırmaların açık ana mesajı tüm insanlar birbirine derin kökler ile bağlı olmalarına rağmen, halkları bölmek için kullanıldı. Bu süreç asıl çılgınlığa, Nazi rejiminde, Hitler’in Almanyasında ulaştı, aryalar ile ilgili sloganlarla ve şeytani planlarıyla. Genetikte, sadece bir güneş tutulmasıyla kıyaslanabilecek, alçakça bir istismardı. İnsanların artık bu konular hakkında konuşma isteği kalmamıştı, genetik bir şeytan silahı gibi algılanmaya başlandı.

 

Ancak, benim öğretmenlik tecrübemde karşılaştığım şey, bugünkü gençlerin genetiği tamamen farklı bir şekilde algıladıkları, çünkü gençler artık farklı bir çağda yaşamakta. Onların artık İnternet’i, Facebook’u ,Twitter’i var. Onların düşünme şekli, bağlı oldukları ulusla veya devletle sınırlı değil. Onlar dünyanın insanları. İleride belki bunun politik bir etkiside olabilir, çünkü hükümetler bu yeni gerçeklere göre devlet yapısını değiştirme zorunluluğu ile karşı karşıya kalacaklar, mesela bu yeni insanlara hangi yönetim formu uygulanabilir?

 

Bu yeni çağ için genetik, artık bir bölücü değil, tam tersi birleştirici bir faktördür. Ve bugünün mesajının içeriği bir ulus kibir iddiası veya bir ulusun başka bir ulus ile tartışması değil. Ve dünyanın genetik ve dilbilim haritasına baktığımız zaman, antik insanların Kafkasya’dan tüm dünyaya yayıldıklarının açık tablosunu görüyoruz. Birileri tabi ki diyebilir bu bir yanılsamadır, ama ben bu tablodan eminim.

 

Bu, prehistorik dönemin sırlarının üzerindeki perdeyi kaldırma fırsatıdır ve daha önce hiç hayal bile edemediğimiz kadar hepimizin birbirimize çok daha açık kültürel ve kan bağlığımızın olduğunun bilincine varmaktır. 

 

F.T.: Nasıl olabilir ki, koca medeniyetler yok olurken  prehistorik zamanlarından küçük bir halk varlığını koruyabildi?

 

J.C.: Adıgeler tarihi ve coğrafi öyle bir pozisyonda olmuşlar ki, içlerine neredeyse her imparatorluk, her sürü girip geçti. Binlerce senevarlığını sürdürmek için, kimliğini, dilini ve kültürünü korumak için savaşmak zorunda kaldılar.

 

En yakın komşularına baksak bile - Ruslara, Çerkesçe’den geçen bir sürü kelime var. Mesela, “tamada” Çerkesce’nin “Thamade” kelimesinden çıktı, anlamı başkan veya önde gelen. “Uzkiy” kelimesi ve Çerkesce “uz” aynı anlamı taşımaktalar. Ve böyle kelimelerin sayısı çok. Bu da demektir ki, Rus ulusu ulusal devletinin, imparatorluğunu kurma ihtiyacı olmadığı ana kadar, bu iki halk arasında çok yakın, akrabalık bağları vardı. Yeni Rusya’nın imparatorluk politikası, Çerkesler için dev bir faciaya dönüştü, ben eminim ki, bu Rusya içinde de korkunç bir faciaydı. Özellikle Çerkesler (Adıgeler) için bu çok hüzünlüydü, neredeyse tamamen yok edildiklerinden.

 

F.T.: Belirttiğiniz gibi, çok az Çerkes kaldı. Bu genetikteki ve dilbilimdeki yeni keşifler Çerkesler için bir şey anlamına geliyor mu, bu halkın geleceği nasıl oluşacak?

 

J.C.: Ümit ediyorum ki, bu keşifler büyük halkların bu küçük halka olan tavırlarını değiştirecek, ümit ediyorum ki büyük halklar Adıgelerin korunmasına özen gösterirler , en azından bu insanların dünya uluslarının oluşumunda, dilbiliminde ve kültürlerinde oynadıkları rolü için. Bunun örneği -  kayaya zincirlenen Prometeus. Bu imge, eski Yunan mitolojisine hiç şüphesiz Çerkes (Abaza-Adıge) mitlerden gelmiştir. Biraz daha geç tarihten bahsedersek, Venedik ile Çerkesya arasında olan yoğun ticaret ilişkilerin sonucunda, 1200 sene önce İtalya’nın kuzey-batısında tam Çerkes yerleşim yerleri oluştu. 

 

Veya Hint-Avrupa araştırmalarında kabullenen “arya” terimi bir inceleyelim. Dilbilim araştırmaları bunun Adıgelerin öz adı ile ilişkisi olduğunu açığa çıkarttı. Orijinal ismin seslenişi “ariyhe” olarak geçiyor. Bu terim Hint-Avrupa dillerinde hiçbir anlamı yok, ama proto-batı-kafkasya (Abaza-Adıge dillerin bilimin işaretlemesi ) diline başvurursak “arya” kelimesinin anlamını buluyoruz basitçe “insanlar” olarak tercüme ediliyor. Eğer sizde metni varsa ve nasıl okunacağını biliyorsanız, her şey apaçık oluyor. Söz ettiğimiz metinlerin yaşı da 6000–7000 yıllıktır. 

 

F.T.:  Şuanda Rusya’da Çerkesler ile ilgili çok zor süreçler sürmektedir, Çerkeslerin 19. yüzyıldaki olayları Soykırım olarak tanınması için taleplerinden ve Rusya devletinin bu talepleri ele almayı  reddettiğinden dolayı. Düşünceniz nedir, taraflar için bu durumdan uygar bir çıkışı yolu var mıdır?

 

J.C.: Eğer bu son keşiflerin pozisyondan geriye bakılırsa, açığa çıkacaktır ki – Çerkesler (Adıgeler) ve Ruslar (Slavlar) basit bir dille anlatsak – kardeşler.

 

Tabi ki, yaklaşan Soçi’deki 2014 Olimpik Oyunları Çerkeslerin duygularını şiddetlendirdi, etnik temizliğin ve soykırımın tanınması için talepleri, bu da Rusya devleti ile ilişkilerini daha da zorlaştırdı. Tabi ki, Çerkes ve Rus halkı negatif bir yola koyulabilir ve farklı iki tarihi ve farklı iki mirası konuşabilir. Ama onların alternatif bir yolu da var –pozitif bir fırsat gibi bunu görebilirler. 

 

Ruslar gene de, Kafkasya’da kalan küçük bir Çerkes grubuna dilini ve kültürünü koruma imkanı verdi. Diasporadaki Çerkesler, hayatlarını kurdukları devletlerin sadık vatandaşı olmalı. Ama bununla beraber kültürlerini kaybediyorlar. Rusya onlara kültürlerini korumaya yardım edebilirdi, tabi bu halkın korkunç trajedisinden dolayı resmi bir özür yapılacağının şartıyla.

 

Öbür yandan Çerkes diasporasına baktığımız zaman çoğunlukla politikada ve işte çok başarılı, yüksek eğitimli ve zengin insanlardır. Kafkasya’ya yatırımların gelmesine yardımcı olabilirler. Ayrıca Moskova’ya da yardım edebilirler, Kafkasya’da ki Çerkeslerle birlikte çok zor yönetim ve bağımlılık soruların çözümünde. Bence, anlayış ve ödün – karşılıklı bir zorunluluktur. Ve akıllı bir politik iradenin ortada olmasıyla, bu süreç eski ilişkilerin canlanmasına neden olabilir ve iki halka yeni bir ilişki çağına girmesini sağlayabilir, Rusların üzerinde gizli affedilmemiş bir suç hissinin yükü olmadığı ve Çerkeslerin de yok olma korkusu olmadığı bir yeniçağa.

 

Olayların başka bir gelişimi cepheleşme ve yeni korkunç bir trajedi getirebilir. Çok ümit ediyorum ki sağduyu ve politik iradesi, süreci pozitif çözümlerin arayışına götürecektir.

 

Fatıma Tlisova

Kaynak: Voanews.com

04 Nisan 2011

Çeviri: Cherkessia.net


Yorum yapın