Biyografiler

Betal KalmıkAdıge devrimci. Yedıc oğlu. Terek bölgesinin Nalçik (bugünkü Kabardey-Balkar Cumhuriyeti) yöresinde Kuba köyünde doğdu. İki yıllık bir okul bitirdi ve Rusça öğrendi (1907). Kabardey yöresinde geniş arazi sahiplerine karşı

Dzelıko otlaklarının köylüler tarafından işgali (Nisan 1913) olayında kışkırtıcılardan biriydi. Sonra Marinski-Rjevski Kazak kasabasında arabacılık ve savaş yıllarında Çarlık ordusu için yem müteahhitliği yaptı. Şubat 1917’den sonra Kuzey Kafkasya’da Sovyet Rusya iktidarının kurulması için çalışanlar arasında yer aldı. 1918 yılı baharında Mozdok ve Pyatigorsk’ta (Psıkhuabe) Bolşevikler inisiyatifinde toplanan “Terek Halklarının I. ve II. Kongreleri”ne “Kabardey delegesi” olarak katıldı ve “Terek Halk Sovyeti”nde Nalçik (Kabardey-Balkar) Yöresi’ni temsilen üye olarak yer aldı.

 

Sovyet Rusya hükümeti tarafından oluşturulan sözde özerk “Terek Sovyet Cumhuriyeti”nin Halk Komiserleri Sovyeti’ne seçildi. Bu Sovyet’in “Kabardey-Balkar Yöresi Olağanüstü Komiseri (Ağustos 1918) ve “Milliyetler Komiseri” (Kasım 1918) oldu. 1919’da bölgeye giren Gönüllü Ordu’ya karşı yöre Adıgelerinden partizan birlikleri oluşturarak bunlara komuta etti. Terek bölgesinin Gönüllü Ordu tarafından bütünüyle işgalinden sonra Gürcüstan’a kaçarak orada RKP(b) Kafkasya Bölge Komitesi’ne bağlı olarak oluşturulan “Dağlı (Kuzey Kafkasya) seksiyonu” içinde yer aldı.

 

1919 baharında arkadaşlarıyla birlikte Dağıstan’a, “Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Savunma Konseyi”nin merkezinin bulunduğu Levaşi köyüne gitti. Burada Konsey’e bağlı olarak Gönüllü Ordu’ya karşı savaşan çok sayıdaki Adıgeleri de emrine alarak Çeçen-İnguşya üzerinden Kabardey yöresine gitti. Gönüllü Ordu rejimine bağlı General Tembot Bekoviç-Çerkaski’nin başında bulunduğu yerel yönetime karşı mücadeleye girdi (Mart 1920). Kuzey Kafkasya’nın Sovyet Rusya Kızıl Ordusu tarafından işgali ve “Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Savunma Konseyi”nin dağıtılmasından sonra, yörede oluşturulan Kabardey-Balkar Yöresi Devrim Komitesi”nin (Revkom) ve Yöre İcra Komitesi’nin (Obliskom) Başkanlığına getirildi.

 

Sovyet Rusya hükümeti tarafından başlangıçta oluşturulmuş bulunan Dağlı (Gorskaya) Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin “Kabardey” yöresinin bu Cumhuriyetten koparılması ve Dağlı Cumhuriyeti’nin Rusya Hükümeti tarafından paramparça edilmesinde çok olumsuz bir rol oynadı (1921). Sovyet döneminde, 1930’a kadar “Kabardey-Balkar Özerk Bölgesi’nin İcra Komitesi Başkanı, “VTsİK (Rusya Merkez İcra Komitesi) ve SSCB Merkez İcra Komitesi’nin üyesi olarak yüksek siyasi-idari görevlerde bulundu. SSCB Yüksek Sovyeti üyeliği yaptı. 1937-38 yıllarındaki kitlesel “temizlik”ler sırasında o da “yakın arkadaşı” J. V. Stalin ve çevresi tarafından “halk düşmanlığı”, “burjuva milliyetçiliği” vb. nitelemelerle suçlanarak kurşuna dizildi. Öldürüldükten yıllar sonra aklandı ve sözde “itibarı iade edildi”.

 

Halen de Kabardey Balkar Cumhuriyeti’nin merkezi Nalçik’te bir heykeli bulunmaktadır. “Yazıları ve Konuşmaları” yayımlanmıştır. (Stati i reçi. Nalçik 1983).

 

B. Y. Kalmıkov - Oçerki revolyutsionnogo dvijeniya v Kabarde, Nalçik, 1921.
Reşad Gugu-Valeriy Dzidzoyev: “Leninske zenibjeqhuiqhem yi benakvue pej”. Vuacshemaxue, Nalçik, 1987, No:5, s:48-52.
Yusuf-bek - “Kommunistı-natsionalı (Kartini i naturı)”, Gortsı Kavkaza, Paris, 1932, No:29, s:54.
İstoriya Kabardino-Balkarii (Uçebnoye posobiye dlya sredney şkolı), Nalçik, 1995, s:262.
Sefer E. Berzeg - Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Birleşik Kafkasya Derneği Yay., İstanbul, 2006, C:III, s:319-320.


 463,    Biyografi

Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.