Biyografiler

Abusupyan AkaDağıstanlı (Kumuk) aydın, din ve toplum adamı, yazar ve yayıncı. Temirhan Şura yöresinin Töbenkazanış (Aşağı Kazanış) köyünde doğdu. Daha sonra Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti hükümetinde de önemli görevler yüklenecek olan mühendis Adilgirey Dayitbek’in

desteğiyle ve kendisi gibi çalışkan bir genç olan Çokh’lu Mahametmirza Mavrayev’le birlikte gönderildiği Kazan ve Ufa’da öğrenim gördü. Kafkasya’nın Kumuk ve Avar (Maarulav) dillerine ek olarak Tatar, Arap, Fars ve Rus dillerini de öğrendi.

 

Bir süre Kırım’da, Gasprenski’nin basımevinde çalışıp bu işi de öğrenerek döndüğü Dağıstan’da Temirhan Şura kentinde 1902 ‘de arkadaşı Mahametmirza Mavrayev’in kurmuş olduğu basımevinde Kafkas dillerinde ve halka hitabeder kitaplar yayınlamaya başladı; “Kumuk dilindeki yabancı kelimeler” (1905 ), “Rus-Kumuk-Avar-Arap dillerinde sözlük” (1908), “İrşadu as-sıbyan” (Çocuklar için bilgiler, 1909) , “Coğrafya” (1903, 1908), “Aritmetik” (1905), “Kılıç kitap” (1913 ), “Yüz yıllık tınç ruzname ve malumatı hasanat” (1904, 1910), “Ullu tecvid” (1912), “Giççi tecvid” (1913), “Sual ve cevaplı tecvid” (1913, 1915 )... Bunların yanında “Etik hakkında kitap”, “Politika sözlüğü”, “Tahir ve Zühre” çevirisi gibi çok çeşitli konularda kitaplar da yayımladı. “İstanbul’a ve Kahire’ye(l9ll) giderek buralardan getirdiği kitaplardan yaptığı çevirilerle Kafkasya halkını Arap, Fars ve Yunan edebiyatları ile de tanıştırdı. Abusupyan, yayınlarını köy ve kentleri dolaşarak bizzat satmak zorundaydı ve sömürgeci Rus yönetiminin çıkardığı zorluklar yüzünden o dönemde bu işler hiç de kolay değildi.

 

Rus Çarlığı’nın yıkılmasıyla Kafkas kültürünün yeni bir hız kazanmaya başladığı Şubat 1917 devriminden sonra da Abusufyan Aka, yurdunun kültür yaşamına katkılarını sürdürdü. Arkadaşı Mahametmirza Mavrayev’le birlikte 15 Nisan 1917’de “Müsavat” (“Tenglik” ) gazetesinin yayınını sağladı. Kafkasya’nın kendine dönme ve devletleşme çabalarına katkıda bulundu. Ancak devrimi izleyen karışıklık yılları buna pek olanak vermedi.

 

Sovyet Rusya iktidarının nisbeten “yumuşak” sayılan ilk yıllarında Abusupyan, Muhammed Kadı Dibir, Badavi Kadı vd. ile birlikte Komünist yönetim tarafından oluşturulmuş bulunan “Dini işler komitesi”nde görevler aldı. Fakat 1929 ‘da birçok aydın, dinadamı ve halktan insanla birlikte o da “burjuva milliyetçisi” olmakla suçlanarak tutuklandı ve Sibirya’ya sürgün edildi. Çalışma kamplarının koşullarına dayanamayarak 1931 ‘de Kotlas’ta soğuk, açlık ve sefalet içinde öldü.

 

Kitapları:
Kumuk dilindeki yabancı kelimeler (1905 )
Rus-Kumuk-Avar-Arap dillerinde sözlük(1908)
İrşadu as-sıbyan (Çocuklar için bilgiler, 1909)
Coğrafya (1903, 1908)
Aritmetik (1905)
Kılıç kitap (1913 )
Yüz yıllık tınç ruzname ve malumatı hasanat(1904, 1910)
Ullu tecvid (1912
Giççi tecvid (1913)
Sual ve cevaplı tecvid” (1913,1915 )


 353,    Biyografi

Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.