Çerkes Köyleri

Ağıllı Köyü-Yozgat/Aydıncık

Yozgat’ın Aydıncık ilçesine bağlı Ağıllı köyü, İstanbul’dan üç grup halinde Anadolu’ya geçen Çerkeslerin Yozgat’ta kurdukları üç köyden biridir. Çerkeslerin Abaza boyuna mensup insanlarımızın yaşadığı yemyeşil

bir köy olan Ağıllı’ya ilk yerleşenlerin, rakımı ve doğası nedeniyle, sürgün gelmiş oldukları Karaçay Çerkesk’teki Gum Lokıt köyüne benzettikleri için buraya yerleşme kararı verdikleri anlatılıyor.

 

Ağıllı Köyü, Yozgat ili Aydıncık ilçesine bağlı olup konum itibarıyla Yozgat, Çorum Amasya Tokat il sınırlarının birleştiği üçgenimsi bölgenin alt sınırındadır. Bağlı olduğu Yozgat iline karayolu güzergahı ile 105-110 km, Çorum iline 95 km. uzaklıktadır.

Deveci Dağları diye bilinen dağ silsilesinin Batı tarafında, 1500 rakımlı bir tepe üzerinde konuşlanmıştır. Köy meşe, gürgen, çam ve ardıç ağaçlarından oluşan ormanların bulunduğu dağlar tarafından çevrelenmiştir.

Köyde herhangi bir sosyal tesis bulunma-maktadır. Köyün okulu ise açık olmayıp, okul binası soğuk havalarda, düğün salonu ve lokal olarak kullanmaktadırlar.

Köyün su ve kanalizasyonu yapılmıştır. İlçe ile bağlantılı köy yolu asfalttır. Köyde cami mevcuttur, ancak imam bulunmamaktadır.

Ulaşım: Ankara ilinden her gün saat 18:30 ve 24:00’de hareket eden Abone Turizm otobüsleriyle, köyün bağlı olduğu 5 km. uzaktaki Aydıncık ilçesine ulaşılmakta, oradan taksi ile köye gidilmektedir.

İstanbul ilinden her gün saat 19:30’da hareket eden aynı firmanın araçlarıyla Aydıncık ilçesine ulaşılmakta, Kayseri’den ise bu firmanın arabalarıyla köye 30 km uzaklıktaki Çekerek ilçesine, oradan da köy minibüsleri ile ilçeye ulaşılmakta veya değişik firmalarla Yozgat iline, oradan Aydıncık belediye minibüsleri ile ilçeye gelinebilmektedir. Çorum ilinden de Alaca ilçesine, oradan Aydıncık ilçesine giden minibüslerle köye ulaşmak mümkündür.

Orijinal ismi: Köy sürgünden sonra ilk olarak buraya kurulmadığı ve ilk yerleşim yeri olmadığı için Abazaca ismi bulunmamaktadır. Köy halkı, Rusya'da Karaçay-Çerkesk bölgesinden Abazaca ismi 'GumLokıt', Rusça Adı 'Krasni Vostok' olan Kabardey Balkar sınırına yakın köyden gelmişler ve birkaç köye bölünüp, daha sonra şimdiki yerleşim yerine oturmuşlardır.

Ağıllı’ya komşu köyler:

- Fuadiye (Kendirlik) Köyü: 4 km. uzaklıkta, Abaza (Aşuwa) köyüdür, Çekerek’e bağlıdır.

- Kuşsaray Köyü: 5 km. uzaklıkta, Şapsığ köyüdür, Aydıncık’a bağlıdır.

- Çayırözü Köyü: 6 km. uzaklıkta, Abaza (Aşuwa) köyüdür, Çekerek’e bağlıdır.

Bölgedeki diğer köyler:

- Sulucalan Köyü: Abzeh köyüdür, Aydıncık’a bağlıdır (bu köyün tüzel kişiliği kaldırılmıştır.)

- Tramkıt (Mercimekören) Köyü: Abaza (Aşuwa) köyüdür, Aydıncık’a bağlıdır.

- Darıkokıt (Çerkesbakır) Köyü: Abaza (Aşuwa) köyüdür, Aydıncık’a bağlıdır.

- Körpınar Köyü: Şapsığ köyüdür, Çorum-Alaca’ya bağlıdır.

- Altuntaş Köyü: Kabardey köyüdür, Çorum-Alaca’ya bağlıdır.

Tarihi: Öncelikle Çerkeslerin, toplumsal süreçlerini tamamlamadan bir elmanın iki yarısı misali ikiye ayrılıp, bir parçanın doğal gelişme ve yaşama ortamında kalması, diğer yarısının ise doğal olmayan ortama sürülmesi sonucu, yazılı bir tarihi vesikaya rastlamak pek mümkün olmamıştır.

Köyümüzle ilgili olarak Rusya Federasyonu’ndaki arşiv kayıtlarında bulunan, hangi sülaleden kaç kişinin sürgüne gönderildiği, kaçının kadın, kaçının erkek olduğuna ilişkin tutulan kütük çalışması dışında, Abhazya Müzesi’nde savaş öncesi rastlayıp, kısa süreli inceleme fırsatı bulabildiğim kütük dışında, yazılı bir belgeye rastlanılmamıştır.

Bu genel talihsizliğin üzerine bir de, köyümüzün daha önce bağlı olduğu Tokat’ın Zile ilçesinde hükümet konağında çıkan yangın sonrası, köye ait nüfus ve tapu belgelerinin yanması eklenince, köyün nüfusu ve yerleşimi hakkında somut yazılı belge ve evraklara ulaşma olanağı olmamıştır.

Bu konudaki ulaşılabilecek yegane belgelerin, Osmanlı arşivlerinin açılması ve tasnifiyle ortaya çıkacak nüfus ve tapu belgelerinin olabileceğini umuyorum. Bu nedenle, bu tarihçe tamamen yaşlı büyüklerimizin atalarından duydukları tanım ve anlatımlara dayanmaktadır.

Konuyla ilgili ortaya çıkan en yeni belge, Osmanlı arşivlerinde çalışmakta olan Habat Bekir tarafından ortaya konan, 1859 tarihli belgedir ve buna göre Ağıllı Köyü, çevre köylerle birlikte 1857-1858 yıllarında İstanbul’dan bugünkü bölgeye gelenler tarafından kurulmuştur.

Sürgünden sonra ve muhtemelen bu tarihlerden sonra, Osmanlının iskan politikaları sonucu olarak, daha önce bugünkü adıyla “Osmaniye”, önceki adları ile Burunören Lookıt köyünden saraya gitmiş ve muhtemelen orada bulunan bir paşanın eşi olan Gopsirgen ailesine ait bir kadının inayeti ile köyümüz halkı bu kadının akrabalarının bulunduğu Yozgat İli Sorgun ilçesine bağlı Osmaniye (Burunören Lookıt) köyüne yerleştirilmişlerdir.

Ancak bu köyün coğrafi olarak ova köyü olması, rakımının geldikleri yere göre düşük olması nedeniyle, burada yaşayamayacaklarını düşündüklerinden ve de köyün daha önce bir Kürt Köyü olması ve köy halkı ile aralarında sorunlar çıkması nedeniyle, köy halkından önemli bir grup buradan ayrılmak zorunda kalmıştır.

Ayrılan bu gruptan bir kısmı çeşitli bir biçimde soydaşlarının olduğunu duydukları Uzunyayla’ya yönelmişler ve önce Kayseri ili Pınarbaşı ilçesine bağlı Altıkesek köyüne gitmişler. Burayı da Osmaniye ile aynı coğrafyada gören insanlar, bu köyde Hapaet sülalesinden birkaç aile ile Laçış (Saban) sülalesinden bir aileyi bırakarak, daha güneye inmişler ve bugün Adana ili Tufanbeyli ilçesine bağlı İğdebeli Köyü’ne yerleşmişlerdir.

Osmaniye Köyü’nden ayrılan büyük ve önemli bir grup da köyümüze komşu olan eski bir Kürt köyü yerleşimi ve Kendirlik Kuzgun Köyü’nün (bugünkü adı Fuadiye) arazisine yerleşmişlerdir.

Uzun bir süre bu köyde kalanlardan Hapaet sülalesinden bir genç, ailesiyle anlaşamayınca, yanında çok sevdiği arkadaşlarından Laçış (Saban), Gegi ve Çıkoten gençleri ile birlikte ailesinden ayrılmış ve köyümüzün bugün yerleştiği yere gelerek Ağıllı Köyü’nü kurmuştur.

Köyün halen yerleştiği yer, eski bir yerleşim merkezidir. Bunu köyün hemen kıyısında bulunan eski mezarlıklardan da anlamaktayız. Muhtemelen bu eski yerleşim, şimdi köyün tam olarak oturduğu yer değil, köyün yerleşim yerinin doğusunda yer alan ve Aşağı Boğaz Mevkii diye adlandırılan yerdir. Bu yerde, rivayete göre halen Aydıncık ilçesine bağlı Toraman isimli Kürt köyünün insanlarının oturduğu zannı yaygındır.

Bu sebeplerden dolayı köyümüzün Abazaca bir ismi bulunmamaktadır.

Köyün yerleşim ve tarihçesi konusunda, bu konuda küçük de olsa çalışmaları olan Ziya Özbek, Şükrü Özbek, Kazım Özbek, Orhan Baran ve Osman Akyol’dan faydalanılmıştır.

Bu tarihçe tamamen anlatımlarla oluşturulmuştur. Ancak bu anlatımın aksi bir anlatıma da, bugüne kadar rastlanılmamıştır.

Sosyal Yapı: Köyde halen toplam 45 kişi yaşamaktadır. Daimi yaşayan 14 aile, geçici 4 aile olmak üzere toplam 18 hane vardır. Köy halkının tamamı Abaza’dır. Bunlardan 30 yaş üzeri olanların tamamı Abazacayı (Aşuwa aksanı) tam olarak konuşup anlayabilmektedir, ancak okuyup yazamamaktadırlar. 30 yaşın altındaki gençlerde ise bu oran yarıdan daha aşağıdadır.

Geçim Kaynakları: Köyün bulunduğu yerin yüksek ormanlarla kaplı olması sebebiyle, çok kısıtlı olan alanlarda tarım yapılmakta ve genellikle hububat ekimi yapılmaktadır. Bu ürünler de köyün asıl geçim kaynağı olan hayvancılıkta girdi olarak kullanıl-maktadır. Hayvancılık genellikle besi hayvancılığı yönündedir. Köy halkı süt ve süt ürünlerini kendi ihtiyaçlarında kullanmaktadır

Kaynak:Nart Dergisi sayı 61-62. , sayfa 78-82 kafkasfederasyonu.org

 


Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.