Çerkes Köyleri

Hamamözü Köyü-Amasya/Merkez

Hamamözü, Amasya'ya bağlı, il merkezine 90 km. Çorum il merkezine 43 km. uzaklıkta küçük ve şirin bir ilçedir. Kuzeyinde Gümüşhacıköy, kuzeybatısında Osmancık, güneyinde Laçin ve Çorum bulunmaktadır. Çevresinde ise; kuzey ve batıda İnegöl Dağları, doğu ve güneyde ise Saray Dağları ve Eğerci Tepesi bulunmaktadır.

 

Hamamözü, eskiden 23. km kuzeyinde bulunan Gümüşhacıköy'e bağlı büyük bir Şapsığ köyü iken, 1991 yılında ilçe statüsü kazanmıştır.

 

Tarihçe

 

Kafkasya'da Psezuapse ve Aşe nehirlerinin üst kesimlerinde zor ulaşılır dağlık boğazlarda yaşayan Hakuçler etnik olarak Şapsığlarla aynı bütünü oluşturuyorlar fakat değişik bir Şapsığ ağzı konuşuyorlardı. Edinilen bilgilere göre şu anda yaşadıkları yerlerde kimse yaşamıyor ama günümüzde Hakuçler Büyük Kiçmay nüfusunun önemli bir bölümünü oluşturuyorlar, birkaç aile Haciku köyünde keza Tuapse yakınlarındaki Agoy nehri vadisinde kurulan Kuybışevka köyünde yaşıyor.

 

1887 yılında bu bölgeden Osmanlıya göçü düşünen atalarımız 3 kişilik bir heyeti (Tseruğ Ahmet, Abdullah Koblı ve Neğedıj) buralardaki durumu, iklimi, araziyi incelemesi için gönderirler. Bu heyet bölgeye gelerek Kaseyhable'ye (Çorum ili Laçin İlçesi Yeşilpınar köyü) gelerek buraya 1864 sürgünüyle gelen Laş Hacıyı bulurlar. Laş Hacı gelen heyete Hamamözü arazisini gezdirir. Burada yetişen ürünlerden örnekler verir ve durumu anlatır. Heyet üyelerinden Neğedıj yerli halkın yağlıklarını ceplerine koymalarını, at dururken eşeğe binmelerini yadırgar. Heyet dönüş yolunda Samsun'a uğrar. Neğedıj burada da evlerin pencerelerinin kepenkli olmasını ve pencere ve kapıların sıkı sıkı kapalı olmasını da yadırgar ve Kafkasya'ya döndüklerinde bunları anlatacağını söyler. Bunun üzerine Tseruğ Ahmet sus payı olarak Neğedıj'e bir tabanca satın alır. Kafkasya'ya döndüklerinde çok olumlu konuşmalar yaparak halkı göçe ikna ederler. Hamamözü halkı sürgünden 20 yıl sonra kendi istekleri ile (Miladı 1884) Türkiye'ye gelerek Yozgat'ın Yazılı Taş köyünde 3 yıl muhacir olarak kaldıktan sonra 60 hane olarak Hamamözü'ne yerleşip Hakuçhableyi kurarlar. (Türkiye'de Hakuçhable ismiyle bir köyde Çanakkale Biga'ya bağlı Kahvetepe köyüdür.)

 

Hakuçhable'de (Hamamözü'nde) Koblı, Guğoj, Hurum, Letserko, Lıf, Hahu, Yınuh, Siuh, Şevmız sülaleleri bulunmaktadır. Çorum'a bağlı Doğanlar köyü (Şapsığ) ile akrabalığı olan 15 hane şimdiki Doğanlar köyüne yerleştiler.

 

Hamamözü halkının yerleşim süreci çok sancılı geçmiştir. Bu sancılı dönemi 1918 doğumlu Hacı Kemal Candemir (Guğoj) şöyle anlatır: "Hamamözü halkı olarak sürgünle gelmeyip, 20 yıl sonra serbestçe Kafkasya'dan gelmemizin sebebi: halkımız sürgünde Kafkas ormanlarına sığınarak, 4 yıl ekmek görmeden ormanda yetişen meyveler ve avladıkları hayvanların etleriyle beslenmişler. Kışları 2 metreyi geçen karlardan, ağaç dallarının altında boş buldukları yerlerde kışları geçirmişler. Dört yıl sonra Rus General'in yanına giderek, siz ne derseniz kabul ederiz demişler. Rus General'de tekrar mallarını geri vermiş. 20 yıl sonra tüm mallarını satarak göç etmişler. Türkiye'ye göçü getiren, Tolpar oğlu Sıruğ Ahmet Bey olarak bilinir."

Hamamözü'nün köyken ilçeye dönüşmesi

 

Hamamözü, 1887 yılından 1910 yılına kadar 23 yıl süresince köy olarak kalır. 1910 yılında bir cazibe merkezi olması ile köylerden Hamamözü'ne göçlerde artış görülür. Göçler, nüfusun giderek çoğalmasını sağlar ve Hamamözü nahiye merkezi yapılır. 1972 yılına kadar bu statüsünü koruyan Hamamözü, 1972 yılında Belediye teşkilatının kurulmasıyla kasaba olur. Köylerden merkeze olan göçler neticesinde 1991 yılında Hamamözü'nde ilçe teşkilatı kurulur. Bu tarihten itibaren artık Hamamözü, Amasya'ya bağlı bir ilçedir.

 

Nüfus

 

Nüfus köy yılarında tamamen Kafkasya'dan gelen Çerkeslerden oluşmakta iken, günümüzde kozmopolit bir yapı görülmekte. Çoğunlukla Çerkeslerin iş bulma, eğitim vb. konular nedeni ile dışarı çıkan insanlarının geri dönüş yapmamaları Çerkes nüfusu gün geçtikçe azalmaktadır.

 

İlçemiz her ne kadar bir Çerkes köyü olarak kurulmuş olsa da bu geçen 123 yıl zaman zarfında, içinde ve yanında yaşadığı kültürlerden etkilenmeler olmuş, gelen ve giden göçlerle nüfus yapısı değişmiştir.

Gelenek

 

Hamamözü'nde eskiden düğünler Pşıne eşliğinde otantik Çerkes danslarının sergileniş biçimiyken günümüzde akordeon eşliğinde ekip vari danslar görülmektedir. Geçmişte düğün merasimleri bütün gerekleri yerine getirilerek yapılırken günümüzde dar kapsamlı olarak iki güne sığdırılmaktadır. Bu değişim sadece düğün merasimlerinde değil yaşamın her alanında kendini göstermiştir. Değişimden en büyük payı dil almıştır. Adığabze konuşanların sayısı gün geçtikçe azalırken genç kuşakların ana dillerini günlük kullanımdan uzak tutmaları nedeniyle dil yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.

 

Geçim kaynakları ve spor

 

Hamamözü denince akla ilk gelenler Termel suyu ve Milli güreşçi Dünya Şampiyonu Hamit Kaplan ve hocası Adil Candemir'dir. Hamit Kaplan 175 kez Milli mayoyu giymiş ülkemizi dünyada başarıyla temsil etmiş ve dünya güreş tarihine adını altın harflerle yazdırmış bir dünya şampiyonudur. Hamit Kaplan ve hocası aynı zamanda dayısı olan Adil Candemir anısına her yıl Ağustos ayında karakucak güreşleri ve kültür etkinlikleri düzenlenmektedir.

 

Hamamözü'nün temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Son yıllarda oluşturulan yeni elma bahçeleri ile Amasya misket elması yetiştiriciliği ön plana çıkmaya başlamıştır. Bunun yanında Termel su nedeniyle sağlık ve kaplıca turizmi de yapılmaktadır. İlçemizde Arkutbey kaplıcalarının yanında 3 yıldızlı Termal tesiste faaliyetlerini sürdürmektedir. Doğal ve Termal suyun cazibesi Hamamözü'nü bir sağlık ve turizm cenneti haline getirmiştir.

Hamamözü Kafkas Derneği

 

2001 yılından 2006 yılına kadar gençlerin şahsi çabalarıyla bir takım Halk Dansları gösterilerini içeren kültürel geceler ve programlar düzenlenmekte idi. Yapılan bu faaliyetlerin resmi bir zemine oturtulması ve bir çatı altında toplanılması fikri dernek oluşumunu tetiklemiştir. 2006 yılının şubat ayında Hamamözü Kafkas Derneği resmi olarak kurulmuştur. Dernek Çerkes kültürünü tanıtmak amacıyla Amasya’da Çorum'da yapılan festivallerde stant açmış, dans gösterileri sergilemiş yerel ve ulusal kanallarda programlara katılmış toplumumuz için önem arz eden gün ve gecelerde bilgilendirme toplantıları düzenlemiş hemşehrilerini ve kamuoyunu bilgilendirmiştir.

 

Dernek bünyesinde kurulan Tley Dans Topluluğu açılış programında sahne almış katılımcılara unutulmaz anlar yaşatmıştır. Hamamözü'nde, Merzifon'da, Amasya'da, Çorum'da performanslar sergilemiş ve büyük beğeni kazanmıştır. Derneğin kuruluşu kültürün derlenip toparlanmasını kişilerin bilinçlenmesini sağlamıştır. Hamamözü Kafkas Derneği Kafkas Dernekleri Federasyonu’na bağlı bir dernek olmamakla birlikte Federasyona üye çevre derneklerle yapılan programlarda koordine bir şekilde çalışmaktadır.

 

 

 

Nart dergisi 73. sayısından

Kaynak: kafkasfederasyonu.org

 


Yorum yapın