Diaspora

Amerikalı Adigeler

19.yüzyılda,1864 yılı ve sonrasında, Ulusumuzun başına gelmiş olan büyük felaket nedeniyle, Adıgeler yeryüzünün dört bir köşesine dağılmış bulunuyorlar. Adıgelerin çoğu bugün Türkiye, Suriye, Ürdün, Almanya ve daha başka ülkelerde yaşıyor. Bu arada Amerika'da bulunan Adıgelere ilişkin bilgilerimiz bu son yıllara değin çok sınırlı bir düzeydeydi.Aslında Amerikan Adıgelerinin 100 yıllık bir geçmişleri bile yoktur. Amerika'daki Adıgelere ilişkin bilgi yetersizliğimizin bir nedeni de, ABD ile SSCB arasında uzun süre sürmüş olan "Soğuk Savaş" idi.
 
 
1917 Ekim devriminden sonra Rusya'da patlak veren iç savaş sonunda Adıgeler de ABD'ye göç ettiler. Politik nedenlerle çok sayıda insan Rusya'dan ayrılıp ABD'ye göç etmişti. Çoğu asker kökenli olan bu göçmenler,ailelerini de beraberlerinde götürmüşlerdi. Bunlar yeni düzene (sosyalizme) karşı olan kişilerdi.1864'te sona eren Rus-Kafkas Savaşı sonrasında,Kafkasya'da kalmış olan Adıgeler,Çarlık rejiminin en güvendiği (sadık) yurttaşları arasında yer almışlardı.Rus Ordusunda çok sayıda Adıge kökenli subay bulunuyordu,ama bunun Adıgelere  bir yararı da yoktu.En sonunda Rusya dışına yapılan göçlere Adıgeler de katılmış ve Kafkasya'yı terk etmek zorunda kalmışlardı.
 
ABD bir devrim tehlikesinin bulunmadığı güvenli bir ülkeydi.Ama Amerika'nın daha farklı sorunları vardı,insan ilişkileri Kafkasya ya da Avrupa'daki gibi değildi.Enflasyon ve işsizlik sorunu yaşanıyordu.Adıgelerin ABD yerleştiği ilk yıllar büyük ekonomik kriz yıllarına denk düşmüştü.Ayrıca İngilizce bilmiyorlardı.

1923'te İstanbul'dan kalkan "Konstantinopol" gemisinde Adıge yolcular da vardı.Amerika'ya ilk adım atan yolcular arasında Rus Ordu subayı Albay Kadir-Giray Sultan (Султ1ан Къадыр-Джэрый) ve Şeretl'ıko'ların (Щэрэл1ыкъо) kızı Vahide de bulunuyordu.Kadir-Giray iç savaşa katılan Çerkes Süvari Ordusu 3.Süvari Alayı komutanıydı.Ailesi ile birlikte 1921'de Türkiye'ye gitmişti.

Amerika'ya gidenler arasında Kuşuk Natırbe (Натырбэ Кущыку),karısı Fatime (Şeretl'ıko'ların kızı),çocukları Muhammed,Zulif,Anzavır ve Leyla da vardı.Yanlarında Kadir-Giray ve Kuşuk Natırbe'nin eşlerinin kız kardeşleri ya da Şeretl'ıko'ların kızları olan Zizıv ve Zehret de bulunuyordu.

İslam Natırbe de başka bir yolcu olup Fedz köyündendi ve iç savaşa katılan Çerkes Süvari Alayı'nın seçkin subaylarındandı.Eşi Şıharhan ile tek oğlu Hacı Murat'ı da Amerika'ya götürüyordu.

1947'de Moskova'da düzenlenen Dışişleri Konferansı'na Kadir-Giray'ın oğlu Cengiz de (Çingiz) katılmıştı (Buna ilişkin bir yazı 13 Temmuz 2007 tarihli Adıge maq gazetesinde yer almıştır).Moskova'daki Konferans'a başka bir Adıge daha katılmıştı.Bu da A.Natırbe idi.Natırbe adı,bir aile adı olarak Koşhabl rayonundaki Natırbıye köyünden (selo) bilinir.Bahtı-Giray Natırbe o köydendi. Krasnodar'daki arşiv bilgilerine göre,Bahtı-Giray eğitimli biriydi,oğlu Kuşuk da St.Petersburg Üniversitesi mezunuydu ve Sibirya'daki Çita kentinde önemli bir göreve atanmıştı.Çar'ın devrilmesi üzerine eşini ve çocuklarını alıp Yekaterinodar'a (Krasnodar) dönmüştü.Kuşuk Giray Kuban Meclisi (rada) üyeliğine seçilmiş,yönetim bolşeviklere (devrimcilere) geçene değin Kuban Hükümetinde bakanlık yapmıştı.Önce Türkiye'ye,ardından da ABD'ye göç etmişti.Kuşuk Natırbe'nin oğlu M.Natırbe seçkin bir üst  eğitim aldı,ABD İstihbarat Teşkilatı CİA'de çalıştı.1947'deki Moskova Dışişleri Konferansı'na katıldı.Birçok Avrupa dilini biliyordu.İki kardeş çocuğunun böylesine önemli bir konferansa birlikte katılmış olmaları ilginç olmalıdır.M.Natırbe'nin babasının üniforması (цые) halen NewYork'taki ünlü "Metropoliten" müzesindedir.

İkinci Dünya Savaşı nedeniyle çok sayıda Adıge Kafkasya'yı terk etti.Aralarında tutsak düşmüş olup SSCB'ye dönmek istemeyen askerler çoğunluktaydı.Bu kişilere yardım için "L.N.Tolstoy Vakfı" Başkanı ve ünlü yazarın kızı S.L.Tolstoya başarılı çalışmalar yürütmüştür.1948'de Ürdün Kralı Roma'da bulunan 100'ü aşkın Adıge'yi ülkesine kabul etti.Ama bu kişiler bir süre sonra ABD'ye göç ettiler.Tutsak Sovyet askerlerinin SSCB'ye geri dönmemeleri için,ABD ordu subayı ve ABD'nin SSCB ile İlişkiler Komitesi Başkanı Cengiz Giray'ın etkili çabaları olmuştur.

Bugün Amerikan Adıgeleri,ABD'nin NewYork eyaleti içindeki Paterson kentinde yaşıyorlar.Aralarında Ğuk'etl' (Гъук1эл1),Yemıtıtl (Емытылъ),Ş'evapts'e (Шъэуапц1э) gibi Adıge aileleri de bulunuyor.Değişik tarihlerde ABD'ye yerleşmiş olan Adıgelerin bugün için birkaç bin sayısına ulaşmış oldukları söylenmektedir*.

 
Asker BESTLINIYE
Kaynak:Adıge maq (26.10.2007,internet),Çev.Cevdet Yıldız
*1967 Arap-İsrail Savaşı sonucu çok sayıda Suriyeli Çerkes de ABD'ye göç etmiştir,ç.n.

Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.