Diaspora

Golan Tepesi'nin Gerçek Sahipleri: Çerkesler

Suriye’de Golan Tepesi’nin gerçek sahiplerinin “Çerkesler” olduğu, Halep’te 2, Hama’da 3, Humus’ta 6, Golan’da 11 Çerkes köyü bulunduğu öne sürüldü. Suriye’de 30 bin dolayında Çerkes nüfusundan da söz ediliyor. Suriye Çerkesleri iki farklı tarihte bölgeye göç etti. İlk gelenler Kafkasya’dan Samsun’a, oradan Kayseri Uzunyayla’ya, buradan da Suriye’ye Jölen Bey isimli liderlerinin öncülüğünde geçtiler. İsrail’in 1967 yılında Arap-İsrail Savaşı sırasında işgal ettiği Suriye’ye ait Golan Tepeleri’nde 11 Çerkes köyünün olduğu belirtildi.

Golan Tepeleri isminin Jölen’den geldiği iddia ediliyor. Jölen Bey başkanlığında gelen grup ve 1872 yılında gelenlerin sayısı bin dolayındaydı. Bunlar iki bölgede iskan edildi. Bir grup, o zaman küçük yerleşim birimleri olan Hama ve Humus’a, diğer bir grup da Golan Tepeleri’ne yerleştirildi. İkinci aşamada gelenler ise 22 Ağustos 1878 tarihinde Balkanlar’da yerleşik haldeyken İstanbul ve Selanik’te toplanan, ardından Suriye’ye gönderilen bin 200 dolayındaki Çerkes idi.

Öncellikle Beyrut, Trablus, Şam ve İskenderun’a gelen bu grup bir süre sonra daha önce gelenler gibi Hama ve Humus’a yerleştirildi. Bu göçmenleri art arda yeni kafileler izledi ve o dönemde Suriye’deki Çerkeslerin sayısı 70 bini buldu. 1948 yılındaki Arap-İsrail Savaşı’nda Arapların geri çekilmelerine karşılık Çerkesler, Suriye yönetiminden izin isteyerek Cevad Anzor liderliğinde özel bir birlik oluşturarak Yahudilere karşı savaştı. Savaşta 200’ün üzerinde şehit verdiler. İşgal edilen toprakları geri alıp Suriye yönetiminin emrine vermelerine karşılık Arapların direnmemesi sonucu bu topraklar tekrar İsrail’e geçti. Bu savaşta büyük yararlılıklar gösteren Çerkeslerin özel birliği dağıtıldı.

1960’lı yıllarda Suriye’deki Çerkeslerin toplam nüfusu 38 bine geriledi. Bu yıllarda Halep Hanasır’da yerleşen Kabarteyler, Mumbuş’da Abhazlar, Humus Tel Amıri, Tılil, İnnnasır ve Anzat’ta Abzahlar, Aynil Hamra’da Çeçenler,Derfur’da Dağıstanlılar, Şam’da mahalle kuran diğer Çerkesler, can attıkları bu topraklarda hastalıklar nedeniyle büyük nüfus kaybına uğramış ve yeniden Kuneytre’ye diğer soydaşlarının yanına sığındı. Kuneytre’deki başlıca Çerkes köyleri, Mansura (Abhaz, Bjeduğ), Mudariye (Kabardey) Selmaniye (Bjeduğ), Enzivan, Mumsiye, Biracem, Berika, Cueyza (Abhaz), Hışniye (Kabartey), Fahan (Oset-Abaza). İşte bu durum Suriye’deki soydaşların anavatanları Kafkasya’ya geri dönme isteklerini kamçıladı ve bu amaçla Sovyet Kabardey-Balkar Cumhuriyeti’nden bir temsilci ve bir grup, konuyla ilgilenmek üzere Suriye’ye geldi. Çerkeslerin Kafkasya’ya topluca geri dönmeleri yolundaki istekleri olumlu karşılık bulmadı. Burada Suriye yönetiminin, örtülü bir ambargo uyguladığı öne sürüldü. 1920’li yıllarda sınırlı sayıdaki Çerkes aydını, milli kültürün canlanması yolunda önemli girişimlerde bulundu. Çoğunluğu Kunaytre’de olmak üzere Çerkesce eğitim veren 40’ın üzerinde Çerkes İlkokulu açıldı. Daha sonra 1928 yılında Şam’da Çerkesce (Latin alfabesi kullanılarak), Arapça, Fransızca olarak haftalık Marc Gazetesi çıkarılmaya başlandı. Bu çalışmaları yürüten aydınlar, Suriye hükümetince politik ve ideolojik davrandıkları gerekçesiyle sorgulandı ve Çerkes okulları, Kuneytre’deki Çerkes Yardımlaşma Derneği ile Marc Gazetesi kapatıldı.

1967’de İsrail-Suriye savaşında Golan’daki köyler İsrail tarafından işgal edilince buradaki Çerkesler ikinci bir sürgün yaşadı. O tarihte Çerkeslerin yeni adresi Şam oldu. Halep’teki iki köyden biri Abhaz, diğeri Kabartey. Raka, Rasulayn ve Kamışlı civarında Çeçenler bulunuyor. Suriye’deki Adigelerin çoğu Abhaz olmakla birlikte Bjedug, Sapsıg, Hatıkoy da bulunmakta. Az miktarda olan Abhazların dillerini unuttuğu belirtiliyor.

2. Dünya Savaşı’ndan sonra Suriye’nin Sovyetler Birliği’ne yakınlık göstermesi sonucu, Çerkeslerin Kafkasya ile ilişkisi özellikle 1960’lı yıllarda artış gösterdi. O dönemlerde Çerkesler, anayurttan çok sayıda kitap, dergi ve kaset getirtebildi. Zaman içinde Suriye Çerkeslerinin kültürel kimliklerini ve dillerini yitirdikleri de ifade ediliyor. (15 Eylül 2005)

Çerkesler Şam’da Buluştu
Çerkesler, Suriye’nin başkenti Şam’da bir araya gelerek çeşitli etkinlikler düzenledi. Birbirinden güzel Çerkes kızları, dansları ile seyredenleri adeta büyüledi.
Geleneksel Çerkes Şenliği, Suriye’nin başkenti Şam’da gerçekleştirildi. Gece saat 20.00’de başlayan şenliğe çok sayıda Çerkes katıldı. Gün boyu süren piknik sonrası Çerkesler gece de eğlenmeye devam etti. Genellikle Şam ve Halep’te yaşayan Çerkes gençler, futbol ve basketbol oynadı. 500 kişilik stadyumu dolduran birbirinden güzel Çerkes kızlar, takımlarına sazlı ve sözlü destek verdi. Turnuva sonunda Çerkes kızları gençlerle saatlerce dans etti. Çerkes Dayanışma Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Ahmet Karkuy, 150 yıldır Çerkes geleneğini sürdürdüklerini belirterek, “Suriye’de bulunan Çerkesler Şam’da her yıl geleneksel olarak bir araya geliyor. Amacımız Çerkes kültürünü yaşatmaktır” dedi.

Çerkeslerin ileri gelenlerinden yazar İzettin Staz ise Suriye’deki Çerkeslerin Ruslar tarafından Kafkaslardan sürüldüğünü belirterek, “Ruslar tarafından zorla Suriye’ye sürüldük. Çerkesler Suriye’nin kültürel ve siyasal gelişimine büyük katkı sağlıyor. Arapların en zor günlerinde yanlarında olmuşlar. Suriye ile ilişkilerimiz her zaman iyiydi ve iyi de olacak. Biz burada yılda bir kez toplanarak kendi kültürümüzü yaşatmaya çalışıyoruz” şeklinde konuştu. (12 Eylül 2005-Suriye)


Yorum yapın

Cerkesya.Org

Cerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.