Kitap

Adıge Xabze

Adige XabzeYaşamlarının her evresinde her soruna çözüm üretebilmiş Çerkesler’in yazılı olmayan anayasasından söz ederiz, xabze deriz. Xabze yaşamın tümüdür ve buna sahip bir halka aidiyetimiz onurlandırır bizi. Ama çok da iyi bilmeyiz xabze konusunu. Şekilseldir çoğu bilgimiz. Çok iyi bilmememize karşın üzerinde konuşmayı severiz. Zaman zaman bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmanın dayanılmaz hafifliği ile yorumlar da yaparız. Özellikle ‘Thamade’ konusunda.. Kitapta belirtildiği gibi, “xabze yazılı hale getirilmediği için keyfi yorumlara açık durumdadır”. İşin doğrusu bilgi sahibi olmak için başvurabileceğimiz kaynak da sınırlıdır. Tarih ve mitolojiye dair pek çok çeviri yapılmıştır ama xabze konusunda Türkçe kaynak gerçekten sınırlıdır.

 

İç dinamikleri ile gelişmesi sürebilse idi Çerkesler’in ne olurdu xabze konusu bilemiyorum. Ama birçok acıya neden olan düğünlerde silah atılması konusunun çözümlenişini, bizden bir önceki neslin aktardıklarını değerlendirince çok önemli olduğunu ve halen var olan özellikleri ile dahi sorunlara çare olabileceğini görebiliyorum. Üzerinde çalışılmalı. Bizi biz yapan değerleri koruyup geliştirebilmenin olmazsa olmazlarındandır xabze konusu. “Xabze’nin öncelikle yazılı duruma getirilerek değerlendirilmesi, bizim için toplumsal bir görevdir” diyor Rahmi Tuna ve ekliyor; “Xabze kurallarını günümüz gençliğine ve gelecek kuşaklara öğretmek ve aktarmak görevleriyle de yükümlüyüz”.

 

Artık elimizin altında bir kaynak var; ADIGE XABZE. Rahmi abiye teşekkür ediyorum. Aslında bu kuru teşekkürün hafif kaldığını düşünüyorum bir yandan da. Ama ağdalısını beceremedim. Kitabının okunuyor ve değerlendiriliyor olmasını bilmek O’nun için en büyük teşekkür olacaktır.

 

“Bugün de kendimi xabze sözcüğünü tam anlamış biri olarak görmüyorum”, “..bunları yüzde yüz tam ve doğru olarak açıklayabildiğimi iddia etmiyorum, .. konuyu araştırmak isteyenler için ipucu olabileceğine inanıyorum” yaklaşımı içinde Rahmi abi. Bana göre abartılı mütevazılığının nedeni, işlediği konunun öneminden kaynaklanıyor. O bunun bilincinde ve bize de bir mesajdır diye değerlendiriyorum.

 

Rusça yazılmış iki kitabı çeviri yaptırıp kaynak olarak kullanmış Rahmi abi. Umarım o kitaplar da yayınlanır.

 

Kitabın 500 adet olan ilk baskısı ya tükendi ya da tükenmek üzere. İkinci baskı olacaktır umudundayım, olmalı. Okuma konusunda genelde sıkıntılı bir durum söz konusu olsa da bu kitap ve aynı konuda yazılacak, çevrilecek her kitabı okumalı ve öğrenmeliyiz. Üzerinde konuşmalı, değerlendirmeler yapmalı ve toplumsal yaşamımıza dair geleceğe yönelik hayallerimizde kesinlikle yer vermeliyiz.

 

Kaldı ki Rahmi abi; “Bir ön çalışma olan bu kitabı, araştıracaklarına, öğreneceklerine, uygulayarak koruyacaklarına yürekten inandığım ve çok sevdiğim gençliğe sunuyorum” diyerek başladığı kitabın 500 değil yüzlerce, binlerce genç tarafından okunmasını isteyecektir.

 

İnanıyorum ki, Rahmi abinin bize aktaracakları, bu kitapla aktardıklarından çok daha fazladır. Bir de yaşadıklarından örneklemeleri buna eklersek…
Teşekkürler Rahmi abi..
Yaşar

 

Kitaptan:

“Xabze toplumu sorunları öncelikle wunafe ile çözmüştür. .. Wunafe’de alınan kararlara ilgili tarafların ve bireylerin uyma zorunlulukları vardır.. Wunafe, sorunların yargılamasız çözüldüğü bir kurumdur.”

 

“..Önemle dikkat edilen durum, suçlu tarafın toplum içinde küçük düşürülmemesi, onur kırıcı bir durumla karşı karşıya bırakılmaması, .. diğer tarafın da abartılı bir hak ve saygınlık elde etmesi toplum tarafından kabul edilmemekteydi.”

 

“Xabze adıyla anılabilen normlar sistemi aslında bir toplumun tarihsel süreç içerisinde kendi kendini yönetmek için ürettiği, uyguladığı ve kuşaktan kuşağa yaşattığı kurallar toplamıydı. Bu kurallar da bu toplumun her türlü ihtiyacını karşılayacak biçimde bir genişlik ve içeriğe sahipti. Ne var ki toplumumuz bu geniş içerikli sistemi, dar bir alanda anlamak ve uygulamak gibi bir durumla karşı karşıya kaldı. Bunun sonucu olarak da Xabze sistemi ciddi anlamda içerikten uzaklaştı.”

 

“Çalışmanın kapsamında hangi kuralların uygulanacağına ilişkin ayrıntılı düzenlemeleri yapmadım. Esasen yapmaya da yetkim yoktu. Bu iş bölgeler düzeyinde, halklar düzeyinde, hatta tüm Türkiye düzeyinde gerçekleştirilecek Xabze normlarını yorumlayıcı, yenileştirici, Xaselerin kurulmasıyla mümkün olacaktır. Bu Xaseler ihtiyaca göre daha iyi bir toplumsal yaşamın sürebilmesi için gerekli olan klasik Xabze kurallarını saptayıp belirleyecek, eklenmesi gereken yeni ilkeleri yerine koyacaktır.”

 

ADIGE XABZE
“Adıge Etiği ve Etiketi”
Rahmi TUNA (TUMA)

Bölümler:
-Kavramların Açıklanması
-Adıgelerin Etnik Yapısı
-Adıgelerde; 
-Devlet
-Aile
-Evlenme
-Aile İçi İlişkiler
-Mülkiyet, Ticaret ve Sosyal İlişkiler
-İnsan İlişkileri


 218,    21  Mar  2014 ,   Kitap

Yorum yapın