Bir Belge-Atalarımızın Kafkas'dan Sürülüşü

By Aralık 01, 2017 159 0

Çevirerek sunduğumuz bu yazı, 19 Mayıs 1864 günü Çarlık Rusyası'nın başkentinde çıkan «St. Petersburg Jurnali» adlı bir gazetede yayımlanmış. Birkaç nesilden beri Rus İmparatorluğu'na karşı inatla bağımsızlık savaşı vermekte olan Kafkasya'da, son direniş güçlerinin ve sivil halkın adım adım «temizlenerek» ülkenin kesin olarak ele geçirilişini müjdeliyor. Olaya bir sömürgecinin gözüyle baktığından yokedilen binlerce insandan, yakılan köylerden ve tarlalardan, binlerce yıllık bir halkın yok edilen kültüründen pek bahsetmiyor. Bununla birlikte belge değeri taşıması nedeniyle okuyucuya sunmayı yararlı gördük. Özellikle, Çerkes'lerin anayurtlarını Ruslar istemediği halde «Osmanlı propagandasına kanarak», «din adamlarının kandırmacalarıyla» ve «kendi istekleriyle» bırakıp gittiklerini aradan yüz yıl geçtikten sonra «keşfedip» propaganda etmeye çalışanların dikkatine sunmak istiyoruz. (S.E.B.)

KAFKASYA BÜLTENİ

«Russkiy İnvalid»in 78 ve 90 nci sayılarında, Tümgeneral Heymann birliğinin Vubıh'ları 19 Mart'da yenilgiye uğratarak onları savaşa son vermek zorunluluğunda bıraktığından bahsolunmuştu. Bu olayın ayrıntılarıyla ilgili olarak yeni alınan bilgilerin okuyucularımız için ilginç olacağını umarız.

Bu yılın ilkbaharı başlangıcında Batı Kafkasya'da du­rum şöyle idi : Labe'den denize kadar bütün kuzey kesimi vo Kuban nehri ağzından eski Velyaminov Kalesi'ne kadar olan bütün güney kesimi direnen topluluklardan temizlenmişti. Doğudan Pşış'e ve denizden Vubın'e kadar olan bölgeyi işgal eden Kazak'lar tarafindan sıkıştırılmış ve dağlarda birliklerimiz tarafindan kuşatılmış olan Abazeh'ler, kabul ettikleri boyun eğme koşullarının yürürlüğe konmasına karşı koyma olanaksızlığı içinde bırakılmışlar; Şubat ayı içinde aileleri ve malları ile birlikte ya Kuban boyunda kendilerine gösterilen noktalara yerleşmek veya Türkiye'ye göçetmek üzere son kişlerine varıncaya kadar yurtlarını terketmişlerdi. Şubat sonlarında bu sonuç kesin olarak alındığı zaman, Yaver General Kont Yevdokimov, güney kesimindeki çapulcu boyları ya Kuban boyunda kendilerine gösterilen noktalara yerleşmek veya Türkiye'ye göçetmek zorunluluğunda bırakmak için, bu kesimde sebatkâr hareketlere girişmeye karar verdi.

Bu amaçla Tümgeneral Heymann emrindeki Dakho birliğinin dağların ana silsilesini Pşış ırmağı kaynaklarından geçmesi ve Tuapse ovasını işgal etmesi gerekiyordu.

Tümgeneral Kont Sumarakov, Dakho birliğiyle birleşmek için Djuba birliğinin bir kısmiyle Şapsığ havzasını geçerek kıyı yoluyla Tuapse ağzına yönelecek ve Djuba birliğinin diğer kısmı Psekups tarafındaki Pşeha birliğinin haraketlerine katılacaktı.

Yaver General Kont Yevdakimov'un kendi komutası altındaki Dakho birliği 21 Şubat'da ana dağ silsilesini geçti ve 23 Şubat'da Tuapse ağzına ulaşarak eski Velyaminov kalesini işgal etti. Bu harekât Tuapse ve Psesuape ovasındaki bütün dağlı boyların kayıtsız şartsız bağlılığını sağlamış ve üç günlük çarpışmalarda yalnızca üç yaralı ile iki ölü verilmiştir. Aynı zamanda Şebş ırmağının sularının alçalmasını Thamakha karakolu yakınında bekleyen Djuba birliğinin bir kısmı da ana silsileyi aşarak 4 Mart'dan önce Şapsuho ağzına ulaştı.

Öte yandan, Majesteleri İmparator'un maiyeti Turngeneral Grabbe'ın komutası altmdaki Pşekha birliği 1 Mart'da Tuapse ovasındaki Psekups ırmağı kaynaklarını geçerek bu ırmağın üst kısmındaki halkı temizledikten sonra 17 Mart'da Kuzey kesiminde bulunan Khodiji Kalesine girdi.

Bütün kuzey kesiminin yerli halk tarafından boşaltılması, Kuban ilindeki savunma hatlarının (*) büyük bir kıs mının çok zayıf birlikler bırakılarak Mart ayı başlangıcında kaldırılmasını mümkün kılmıştı.

Tümgeneral Heymann, Tuapse boyunca karakollar kurduktan sonra, 4 Mart'da Dakho birliğiyle Psesuape boyunca ilerleyerek 5 Mart'da eski Lazarev kalesini kolaylıkla işgal etti.

Mart'ın 6 sından 16 sına kadar bu birliğin Tuapse ve Psesuape arasındaki güney kesiminde giriştiği temizleme işlemi, Tuapse ağzında büyük kitleler halinde bulunan Şapsığ'ların Türkiye'ye genel göçlerine neden oldu.

Bu arada Akhçıpsı'lardan yardım isteyen Vubih gençliğinin, Şakhe üzerine yapılacak yeni yürüyüşümüze karşı koyacağı ve bu amaçla kıyı yakınındaki Godlik nehri üzerinde uygun bir şekilde toplandıklari haber alındı. Tümgeneral Heymann, bu gurubun yardım alarak güçlenmesini önlemek için Şakhe saldırısına hemen başlamanın gerekli olduğu sonucuna vararak 18 Mart'da Psesuape ağzından üç kol halinde harekete geçti: Ortadaki kol kendi emri altında (2 top ile 5 piyade taburu ve atlı birliklerle) deniz kıyısını izleyen sıradağların yamacında kıyı boyunca ilerledi; Yarbay Soltan tarafından yönetilen sağdaki kol (3 piya­de taburu) deniz kıyısını izledi ve Yarbay Kluk von Klugenau'ın komuta ettiği sol kol (4 piyade taburu, 2 dağ topu ile) dağlardan ilerledi. Düşmanın durumunu öğrendikten sonra General Heymann, Sivastopol ve Baku avci birliklerinin askerlerine sırt çantalarını atarak cepheden saldırıya geçmelerini emretti. Ayni anda Yarbay Klugenau, emrindeki birliklerin bir kısmiyle düşmana yan tarafından saldırırken, diğer kısmıyla da düşmanı kuşatacaktı. Dağlılar, önce kendi konumlarının ilerisinde bulunan köyde ilk saldırılarımıza karşı koydular ve daha sonra ağaçlardan yapılmış siperlerin arkasına çekildiler. Fakat bu savunma durumunda da saldırıya uğrayan Dağlılar çok şiddetli ve kısa bir direnişden sonra kaçmak zorunda kaldılar. Büyük bir kısmı göçetmek üzere deniz kıyısına doğru yöneldi, az bir kısmi ise dağlara çekildiler.

Bu çarpışmadaki kayıbımız, ölü olarak bir astsubay (Sivastopol Piyade Alayı'ndan Teğmen Gavronski) ve yedi kişi ile yarali olarak bir astsubay (Aynı alaydan Asteğmen İvanovski) ve 14 kişidir.

Birlikler 19 Mart'da Şakhe'ye doğru yürüyüşlerini aynı düzende sürdürdüler. Bu yürüyüş sırasında birkaç on kadar Vubıh ve Şapsığ General Heymann'a katıldılar ve ka-tılan yerli atlıların sayısı Şakhe'ye yaklaştıkça çoğaldı. Mart'ın 14 ünde öğleden sonra saat ikide 100 Kazak'dan oluşan bir bölük ve 300 kadar Vubıh ve Şapsığ'ın eşliğindekî General, Golovin Kalesi'ni işgal etti ve daha sonra birliğini bu yönde sevketti.

Casuslardan gelen haberler Vubıh topluluğunun 18 Mart'da yenilgiye uğramasının yandırdığı dehşetin gitgide dağlara yayıldığını gösteriyordu. Vubıh'lar ve diğer boylar
bağımsızlığını korumak konusundaki bütün umutlarını kaybetmişlerdi. Büyük çoğunluğu Türkiye'ye göçetmeyi düşünmeye başlamış ve bu amaçla büyük bir kısmı şimdiden de­niz kıyısında kamplar halinde toplanmışlardı; Deniz kıyısına yakın oturan birkaç yüz aile henüz gelmiş olan gemileri(kaçermas) derhal kiralayarak yola çıkmışlardı. General Heymann, bu durumdan yararlanarak Vubıh topraklarının merkezini ele geçirmek amacıyla, Dağlıların kendilerine gelmelerine fırsat vermeden hemen harekete geçmeye karar verdi.  .

Sonuçta, General, piyadeleri köprüden süvarileri at sırtında ırmağın geçit veren yerlerinden olmak üzere birliklerini nehrin sol kıyısına geçirdi. Nehir geçilirken akıntının şiddetiyle sürüklenen 12 at kaybedildi. General, 22 Mart'da daha önceki gibi üç kol halinde güneye doğru hareket ederek 25 Mart'da Soça ağzındaki eski Navaginski Kalesi'ni işgal etti. Bu dört günlük yürüyüş sırasında Vubıh'lar birliklerimize hiç ateş etmediler.         

Dagomi nehri kıyılarında General Heymann, Vubıh'ların büyüğü ve birliklerimize saldırmak için toplanan Vubih, Şapsığve Abazeh çetelerinin önderi Hacı Degumuko'nun bâğlılığını kabul etti.

Daha sonra Vubıh, Şapsığ, Ciget ve Akhçıpsı'ların büyükleri, Kafkas Ordusu Komutanı Emperyal Alteslerine takdim edilmek ve bağlılıklarını bildirmek üzere 30 Mart'a doğru birlik nezdinde toplandılar.

Nisan ayının 2 sinde Emperyal Altesleri bu büyüklerin bağlılıklarını kabul etti ve isteklerini dinledikten sonra onlara kıyıya hareket etmelerini emretti. Bu emir yerine getirilmektedir. Çok büyük sayıdaki Şapsığ ve Vubıh halkı deniz kıyısında kamplar halinde toplanmakta ve kendilerini almaya gelen gemilerin ulaşımında birbiri arkasından Türkiye'ye doğru yola çıkmaktadırlar.

Mart ayında Tuapse'den 30.000 kişi çıktı. 50.000 kişi civarındaki diğerleri de Djuba ve Tuapse üzerinden gemiye binmek iizere Anapa ve Novorosisk'de sıralarını beklemektedirler. Vubih ve Ciget topraklan kıyılarından da en az bu kadar kişi başlarını alıp gideceklerdir.

Karşı gelen boyların sonuncuları ve en inatçılarının direnmeleri, işte böylece, Kafkasya'daki birliklerimizin sebatkârlığı ve olağanüstü çabaları sayesinde kırıldı. Askerlerimiz bütün dağ silsilelerini dolaşmadan ve buralarda oturanlann sonuncularını da dağlardan kovmadan önce Kaf­kas savaşının tamamen bitmiş olduğunu söyleme olanağı yoksa da, bundan böyle hiçbir yerde inatçı direnmeyle karşılaşmayacağımız umulmakta ve sayı bakımından cok az olmaları nedeniyle, dağların boğaz kısımlarmda kalan boyların, bizim için bundan böyle en ufak bir tehlike arzetmeyecekleri sanılmaktadır.

 

(ST. PETERSBURG JURNALİ) 19Mayis1864

(*) Aşağı-Kuban (Abadzeh), Aşağı Labe Savunma hatları ve Stavropol, Battalpaşa, Proçnokop ve Doğu-Labe savutıma bölümleri.

Gurbetteki Kafkasya II – Sefer E. Berzeg – 1987 Ankara

Makale kafkasyaforumu.org'dan alınmıştır.

Yorum yapın

(*) ile işaretlenmiş zorunlu alanların tümünü doldurduğunuzdan emin olun. HTML kodları kullanılamaz.

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kafkasya Neresidir?

Kafkasya Neresidir?

Ara 10, 2018 Rate: 0.00

Son Twetler

RT @Cerkesya: Unutmadık, unutmayacağız #MedetÖnlü #22Mayıs2013 https://t.co/qGd7zsOuIV
https://t.co/c8y7vrGLmm #may21in21languages #21dilde21mayıs
RT @Cerkesya: #21Mayıs1864 #21may1864 #genocide1864 #CircassianGenocide #circassianexile #CerkesSoykırımı https://t.co/uCRADFgBAf
RT @Cerkesya: ADIĞE BAYRAK GÜNÜ KUTLU OLSUN https://t.co/dl3NVFLgSA
Follow Çerkesya on Twitter

Post Gallery

Çerkes Parası ve Kaffed'in Kozmik Aklı

Çerkeslerin Mitolojik Kahramanı Nart Sosruko Mobil Oyun Oluyor

Eski Kafkas halkları, Amerikan yerlileri ve Sibirya halklarıyla akrabaymış

Belgesel Film Gösterimi-Çerkes Atının Öyküsü Şağdi

Hayriye Melek Hunç Anısına Kitap Günleri

Adıgey Halkı Anadilde Eğitim İstedi

Sarıkamış’tan Bir Şehit Öyküsü

Efsanevi Kabardey Atları Dörtnala Geri Dönüyor

Çerkes Kültürüne Son Bir Yaşam Alanı